جاعدايى تومەن قىزمەتكەرلەر جالاقىنى ءوسىرۋدى سيرەك وتىنەدى - زەرتتەۋ

استانا. KAZINFORM - الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايى تومەن ورتادا وسكەن قىزمەتكەرلەر جالاقىنى، قىزمەتتىك جەڭىلدىكتەردى نەمەسە ءوزىن جوعارىلاتۋدى كوپ سۇراي بەرمەيدى. ال كەلىسسوز باستاسا، جۇمىس بەرۋشىلەر تاراپىنان كوبىرەك كەرى رەاكسياعا تاپ بولۋى مۇمكىن. بۇل تۋرالى PNAS جۋرنالىندا جاريالانعان زەرتتەۋدە ايتىلعان.

سۋرەت: istockphoto.com

عالىمداردىڭ پىكىرىنشە، مۇنداي قۇبىلىس ەڭبەك نارىعىنداعى «تاپتىق شەكتىڭ» ساقتالۋىنا اسەر ەتەدى. قىزمەتكەر ۇندەمەسە، جوعارى تابىس پەن مانساپتىق مۇمكىندىكتەردەن قاعىلادى. ال ءوز تالابىن ايتسا، ونى «تالاپشىل» نەمەسە «كوماندامەن جۇمىس ىستەي المايتىن ادام» دەپ باعالاۋ قاۋپى ارتادى.

گونكونگ عىلىم جانە تەحنولوگيا ۋنيۆەرسيتەتى مەن ا ق ش عالىمدارى بەس بولەك زەرتتەۋ جۇرگىزگەن. ولارعا اۆستراليا مەن ا ق ش-تاعى قىزمەتكەرلەر، بيزنەس مەكتەبىنىڭ ستۋدەنتتەرى جانە ادام رەسۋرستارىن باسقارۋ سالاسىنىڭ ماماندارى قاتىسقان. قاتىسۋشىلاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن انىقتاۋ ءۇشىن ولاردىڭ تابىسى، ءبىلىمى، اتا-اناسىنىڭ ءبىلىم دەڭگەيى جانە قوعامداعى ءوز ورنىن قالاي باعالايتىنى ەسكەرىلگەن.

اۋسترالياداعى 7883 قىزمەتكەردىڭ دەرەكتەرىن تالداۋ كەزىندە الەۋمەتتىك جاعدايى جوعارى ادامداردىڭ باستاپقى جالاقى جونىندە كەلىسسوز باستاۋ ىقتيمالدىعى 1,15 ەسە جوعارى ەكەنى انىقتالدى. ا ق ش-تاعى ونلاين ەكسپەريمەنتكە قاتىسقان 699 ادامنىڭ اراسىندا بۇل ايىرماشىلىق ودان دا ايقىن بولعان. الەۋمەتتىك جاعدايى جوعارى قاتىسۋشىلار ۇسىنىلعان سىياقىنى كوتەرۋدى 1,65 ەسە ءجيى سۇراعان.

زەرتتەۋدىڭ ءبىر بولىگى ا ق ش-تاعى بيزنەس مەكتەبىنىڭ 634 تۇلەگىن قامتىعان. جالاقى تۋرالى كەلىسسوز جۇرگىزبەگەن تۇلەكتەردىڭ باستاپقى جىلدىق تابىسى كەلىسسوز باستاعاندارمەن سالىستىرعاندا ورتا ەسەپپەن 6450 دوللارعا تومەن بولعان. تاعى ءبىر زەرتتەۋدە باستاپقى جالاقىنى تالقىلاعان قىزمەتكەرلەر جىلىنا ورتا ەسەپپەن 3800 دوللاردان استام قوسىمشا تابىس العان. قىزمەتتىك ءوسۋ كورسەتكىشىندە دە ۇلكەن ايىرماشىلىق بايقالعان. لاۋازىمىن كوتەرۋدى سۇراعان قىزمەتكەرلەردىڭ شامامەن 95 پايىزى ماقساتىنا جەتكەن.

مۇنداي ءوتىنىش جاساماعانداردىڭ اراسىندا بۇل كورسەتكىش 48 پايىز بولعان. دەگەنمەن عالىمدار بۇل دەرەكتەر تىكەلەي سەبەپ-سالداردى ەمەس، كەلىسسوز جۇرگىزۋ مەن مانساپتىق ناتيجە اراسىنداعى بايلانىستى كورسەتەتىنىن ەسكەرتەدى.

زەرتتەۋدىڭ سوڭعى كەزەڭىنە 1133 HR مامانى قاتىسقان. ولارعا ويدان شىعارىلعان ەر ۇمىتكەردىڭ تۇيىندەمەسى مەن سۇحبات ءماتىنى ۇسىنىلعان. ءبىر نۇسقادا ۇمىتكەردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن وتباسىنان شىققانىن بىلدىرەتىن بەلگىلەر كورسەتىلسە، ەكىنشىسىندە اۋقاتتى ورتاعا ءتان مالىمەتتەر بەرىلگەن. كەيىن ەكى ۇمىتكەر دە بىردەي كولەمدە جوعارى جالاقى سۇراعان.

ناتيجەسىندە HR ماماندارى كەلىسسوز باستاعان ۇمىتكەرلەردى جالپى العاندا ىنتىماقتاستىققا بەيىمدىلىگى تومەن دەپ باعالاعان. ءبىراق تەرىس رەاكسيا الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن ورتادان شىققان ۇمىتكەرگە قاتىستى ەداۋىر كۇشتى بولعان. بۇل ونىڭ جۇمىسقا قابىلدانۋ ىقتيمالدىعىن دا تومەندەتكەن. ياعني بىردەي ءوتىنىش ادامنىڭ الەۋمەتتىك ورتاسىنا بايلانىستى ءارتۇرلى قابىلدانعان.

زەرتتەۋشىلەر ەكى نەگىزگى سەبەپتى اتادى. ءبىرىنشىسى، ادامنىڭ جاعدايعا ىقپال ەتە الاتىنىنا دەگەن سەنىمى. رەسۋرسى مەن الەۋمەتتىك مۇمكىندىگى كوبىرەك ورتادا وسكەن ادامدار كەلىسسوز كەزىندە ءوزىن سەنىمدىرەك سەزىنەدى. ەكىنشىسى، اينالاسىنداعىلاردىڭ تەرىس پىكىرىنەن قورقۋ. قارجىلىق تۇراقسىزدىق جاعدايىندا وسكەن ادامدار ىنتىماقتاستىق پەن جاقسى قارىم-قاتىناستى ساقتاۋعا كوبىرەك ءمان بەرۋى مۇمكىن.

سوندىقتان جالاقىنى كوتەرۋدى سۇراۋ ولارعا قالىپتاسقان ءتارتىپتى بۇزۋ سەكىلدى كورىنەدى. زەرتتەۋ اۆتورى ين ءليننىڭ ايتۋىنشا، مۇنداي تارتىنشاقتىقتى ادامنىڭ مىنەزىندەگى كەمشىلىك دەپ قابىلداۋعا بولمايدى. بۇل جۇمىس ورنىنداعى ىقتيمال تەرىس رەاكتسياعا نەگىزدەلگەن قيسىندى الاڭداۋشىلىق بولۋى مۇمكىن.

عالىمدار الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن قىزمەتكەرلەردى باتىل كەلىسسوز جۇرگىزۋگە ۇيرەتۋ ماسەلەنى تولىق شەشپەيتىنىن اتاپ ءوتتى. ەگەر جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ كوزقاراسى وزگەرمەسە، مۇنداي كەڭەس كەرىسىنشە قىزمەتكەرگە زيان كەلتىرۋى مۇمكىن. كومپانيالارعا جالاقى مولشەرىن، ونى كوتەرۋ تالاپتارىن جانە قىزمەتتىك ءوسۋ ەرەجەلەرىن اشىق كورسەتۋ ۇسىنىلادى.

سونداي-اق شەشىمدەردىڭ قىزمەتكەردىڭ ءوتىنىش جاساۋىنا عانا تاۋەلدى بولماۋى جانە كەلىسسوز ناتيجەلەرى الەۋمەتتىك جاعداي تۇرعىسىنان تۇراقتى تەكسەرىلىپ وتىرۋى كەرەك. زەرتتەۋدىڭ شەكتەۋلەرى دە بار. HR ماماندارىمەن جۇرگىزىلگەن ەكسپەريمەنتتە ءبىر عانا ماماندىق، ءبىر جالاقى تالابى جانە ا ق ش-تاعى باعالاۋشىلار قاراستىرىلعان. ناتيجەلەر ەلگە، جىنىسقا، جۇمىس سالاسىنا جانە كەلىسسوز جاعدايىنا قاراي وزگەرۋى مۇمكىن.