دەسيفيتتەن پروفيتسيتكە دەيىن
اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ساقتايتىن زاماناۋي قويمالاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى كوروناۆيرۋس پاندەمياسى كەزىندە ەرەكشە بايقالدى. حالىقارالىق ساۋدا مەن لوگيستيكالىق تىزبەكتەردىڭ بۇزىلۋى تالاي ەلدىڭ ازىق-تۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە ەلەۋلى قاۋىپ ءتوندىردى.
2020-2021 -جىلدىڭ قىسىندا جەتكىلىكتى ازىق-تۇلىك قورى مەن زاماناۋي ساقتاۋ ينفراقۇرىلىمى جوق مەملەكەتتەردىڭ قانشالىقتى وسال ەكەنى ايقىن كورىندى. پاندەميا ازىق-تۇلىك تاۋەلسىزدىگى دەگەننىڭ سىرتقى جەتكىزىلىمدەرگە تاۋەلدى بولماي، ىشكى نارىقتى ءوز ونىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتە الۋ ەكەنىن كورسەتتى.
قازاقستاندا ساقتاۋ قويمالارىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى مەن ولاردىڭ ەداۋىر بولىگىنىڭ توزۋىنا بايلانىستى جىل سايىن جينالعان ءونىمنىڭ 40 پايىزعا دەيىنى، ياعني شامامەن 3,5 ميلليون تونناسى ءبۇلىنىپ وتىرعان. ەلدە جىل سايىن 8 ميلليون توننادان استام كوكونىس پەن كارتوپ وندىرىلگەنىمەن، سول كەزەڭدە كوكونىس قويمالارىنىڭ جالپى سىيىمدىلىعى نەبارى 1,7 ميلليون توننانى قۇرادى. سونىڭ سالدارىنان نارىقتا ماۋسىمدىق باعا كۇرت قۇبىلىپ، اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەر ەداۋىر شىعىنعا ۇشىرادى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ساقتاۋ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا ارنالعان اۋقىمدى باعدارلاما ىسكە قوسىلدى. قولدانىستاعى قويمالارعا تۇگەندەۋ جۇرگىزىلگەننەن كەيىن ۇكىمەت 2021-2025 -جىلدارعا ارنالعان كوكونىس قويمالارىن سالۋ جانە جاڭعىرتۋدىڭ كەشەندى جوسپارىن بەكىتتى. سول قۇجات اياسىندا جاڭا نىسانداردىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋگە جۇمسالعان شىعىنداردىڭ ەداۋىر بولىگىن وتەۋدى قوسا العاندا، مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ كەڭ اۋقىمدى شارالارى قاراستىرىلدى.
باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ كەزەڭىندە جالپى ساقتاۋ سىيىمدىلىعى 946,4 مىڭ توننانى قۇرايتىن 132 جەمىس- كوكونىس قويماسى پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇل باستاپقى جوسپاردان دا جوعارى كورسەتكىش. اتاپ ايتقاندا، 2025 -جىلى جوسپارلانعان 236,3 مىڭ توننانىڭ ورنىنا 286,7 مىڭ توننا جاڭا ساقتاۋ قۋاتى ىسكە قوسىلىپ، جوسپار 121 پايىزعا ورىندالدى.
اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، بۇگىندە قازاقستاندا جالپى سىيىمدىلىعى 2,557 ميلليون توننانى قۇرايتىن 942 جەمىس- كوكونىس قويماسى جۇمىس ىستەيدى. ەڭ ءىرى ساقتاۋ قويمالارى پاۆلودار، جامبىل، قاراعاندى، تۇركىستان جانە الماتى وبلىستارىندا شوعىرلانعان. بۇل وڭىرلەر ءداستۇرلى تۇردە كارتوپ، كوكونىس جانە جەمىس-جيدەك ءوندىرىسىنىڭ كوشباسىندا تۇر.
مينيسترلىكتىڭ باعالاۋىنشا، ماۋسىمارالىق كەزەڭدە ىشكى نارىقتى جەمىس-كوكونىس ونىمدەرىمەن ۇزدىكسىز قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ەلگە شامامەن 2,5 ميلليون توننا ساقتاۋ قۋاتى قاجەت. وسىلايشا، قازىرگى ساقتاۋ ينفراقۇرىلىمى جالپى ەسەپتىك قاجەتتىلىككە ساي كەلەدى.
دەگەنمەن قاجەتتى ساقتاۋ كولەمىنە قول جەتكىزۋ باعانىڭ اۆتوماتتى تۇردە تۇراقتاناتىنىن بىلدىرمەيدى. نارىقتى ۇزدىكسىز قامتاماسىز ەتۋدە قويمالاردىڭ سىيىمدىلىعىمەن قاتار ولاردىڭ تەحنيكالىق جاراقتاندىرىلۋى، ماماندانۋى، ءونىمدى وتكىزۋ جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگى جانە جەتكىزۋ لوگيستيكاسى دا شەشۋشى ءرول اتقارادى. سوندىقتان قۇرىلىس باعدارلاماسى اياقتالعاننان كەيىن قويمالار سانىن كوبەيتۋگە ەمەس، ولاردىڭ ءتيىمدى پايدالانىلۋىنا جانە نارىققا ناقتى اسەرىنە ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ وتىر.
قولدانىستاعى باعدارلامانىڭ نەگىزگى ماقساتتى كورسەتكىشتەرى ورىندالعاندىقتان 2030 -جىلعا دەيىن كوكونىس قويمالارىن سالۋعا ارنالعان جەكە كەشەندى جوسپار جاسالمايدى. سوعان قاراماستان، سالاعا ينۆەستيتسيا تارتۋدا مەملەكەتتىك قولداۋ جالعاسادى.
قازىرگى تاڭدا شارۋاگەرلەر «سىيىمدىلىعى 1000 توننادان باستالاتىن كارتوپ- كوكونىس قويمالارىن سالۋ جانە كەڭەيتۋ» جوباسى اياسىندا قۇرىلىسقا جۇمسالعان شىعىننىڭ 40-50 پايىزىنا دەيىن ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديا الا الادى.
سونىمەن قاتار سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ تاجىريبەسىن تاراتۋ باعدارلاماسى دا قولداۋ تەتىكتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرمەك. وسى باعدارلاما اياسىندا الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسيالار ارقىلى ينۆەستورلارعا كوكونىس قويمالارىن سالۋعا جەڭىلدەتىلگەن قارجىلاندىرۋ ۇسىنىلادى. نەسيەلەر جىلدىق 2,5 پايىزدىق مولشەرلەمەمەن 10 جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە بەرىلەدى.
قويمالاردىڭ ءبارى بىردەي ەمەس
قازاقستاننىڭ كارتوپ جانە كوكونىس وسىرۋشىلەر وداعىنىڭ ءتوراعاسى بايجان ۋالحانوۆتىڭ ايتۋىنشا، ەلىمىزدە كوكونىس ونىمدەرىن ساقتاۋ ماسەلەسى سوڭعى جىلدارى ايتارلىقتاي رەتتەلگەن. دەسە دە بۇل جاعدايدى تەك قويمالاردىڭ جالپى ساقتاۋ سىيىمدىلىعىنا قاراپ باعالاۋ دۇرىس ەمەس.
- وتكەن جىلى قازاقستاندا شامامەن 3 ميلليون توننا كارتوپ ءوندىرىلدى. كوكونىس قويمالارىنىڭ جالپى سىيىمدىلىعى دا وسى كولەمگە جۋىقتايدى. ءبىر قاراعاندا كورسەتكىشتەر ءمىنسىز كورىنەدى. الايدا تەرەڭىنە بويلاساق قويمالاردىڭ تەحنيكالىق جاراقتاندىرىلۋى مەن ماقساتتىق باعىتى ءار ءتۇرلى ەكەنىن بايقايمىز، - دەيدى ساراپشى.
ونىڭ ايتۋىنشا، زاماناۋي كوكونىس قويمالارىنىڭ ءبىر بولىگى ىشكى نارىقتى جاڭا ونىممەن قامتاماسىز ەتۋگە ەمەس، كارتوپتان فري، چيپسى جانە قوسىلعان قۇنى جوعارى وزگە دە ونىمدەردى شىعاراتىن قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ قاجەتتىلىگىنە بەيىمدەلگەن. سوندىقتان قويمالاردىڭ جالپى ساقتاۋ كولەمى ماۋسىمارالىق كەزەڭدە ەلدىڭ كوكونىسكە دەگەن ناقتى سۇرانىسىن قامتاماسىز ەتۋ مۇمكىندىگىن تولىق كورسەتە بەرمەيدى.
بايجان ۋالحانوۆتىڭ پىكىرىنشە، زاماناۋي قويمالار جەتكىلىكتى بولعاننىڭ وزىندە جاز ايلارىندا يمپورتتان تولىق باس تارتۋ مۇمكىن ەمەس ءارى ەكونوميكالىق تۇرعىدان ءتيىمسىز.
- قازاقستان بىرنەشە كليماتتىق بەلدەۋدە ورنالاسقان. بىلتىرعى كارتوپ جازعا قاراي ءوزىنىڭ ساپاسى مەن دامدىك قاسيەتىن بىرتىندەپ جوعالتادى. وسى كەزەڭدە نارىققا ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك وڭىرلەرىنەن جانە كورشى مەملەكەتتەردەن اكەلىنەتىن جاڭا قازىلعان كارتوپ تۇسەدى. وعان سۇرانىس ءاردايىم جوعارى. سوندىقتان مۇنىمەن كۇرەسۋدىڭ قاجەتى جوق. ال كارتوپتى جاز بويى ساقتاۋ ءۇشىن سالقىنداتۋ جۇيەسى مەن ارنايى گاز ورتاسى قاجەت. بىزدە ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ باعاسى جوعارى بولعاندىقتان، وسىنداي ءونىمنىڭ وزىندىك قۇنى دا ايتارلىقتاي قىمباتقا تۇسەدى، - دەيدى قازاقستاننىڭ كارتوپ جانە كوكونىس وسىرۋشىلەر وداعىنىڭ ءتوراعاسى.
ونىڭ ايتۋىنشا، ازىق-تۇلىك قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋدىڭ كەلەسى كەزەڭى جاڭا قويمالار سالۋدان گورى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋدى دامىتۋعا، وتاندىق تۇقىم شارۋاشىلىعىن جەتىلدىرۋگە، يمپورت پەن ەكسپورت اعىندارىن باقىلاۋ جۇيەسىن ءتيىمدى قىلۋعا باعىتتالۋى ءتيىس.
ساقتاۋ قۋاتتارى باعاعا قالاي اسەر ەتتى
ەلدە كوكونىس ساقتاۋ قۋاتتارىنا دەگەن جالپى قاجەتتىلىك قامتاماسىز ەتىلگەنىمەن، ماۋسىمدىق باعا اۋىتقۋىن تولىق جويۋ ازىرگە مۇمكىن بولماي تۇر. ق ر ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، زاماناۋي جەمىس- كوكونىس قويمالارى ازىق- تۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدەگى ماڭىزدى تەتىك بولعانىمەن، ولار باعانىڭ تولىق تۇراقتىلىعىنا كەپىل بولا المايدى.
ماۋسىمارالىق كەزەڭدە نارىقتاعى جاعدايعا ءبىر مەزگىلدە بىرنەشە فاكتور اسەر ەتەدى. ولاردىڭ قاتارىندا وتكەن جىلعى ءونىم قورىنىڭ سارقىلۋى، جاڭا ءونىم تۇسكەنگە دەيىن ۇسىنىستىڭ ازايۋى، اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىنىڭ ماۋسىمدىق سيپاتى، جينالعان ءونىم كولەمى، اۋا رايى جاعدايى، الەمدىك نارىقتاعى احۋال، ۆاليۋتا باعامىنىڭ وزگەرۋى، ساقتاۋ مەن تاسىمالداۋ شىعىندارىنىڭ ءوسۋى بار.
سوعان قاراماستان جاڭا زاماناۋي قويمالاردىڭ ىسكە قوسىلۋى ناقتى ناتيجە بەردى. ولار اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى ىسىرابىن ازايتۋعا، ساقتاۋ مەرزىمىن ۇزارتۋعا جانە كوكونىس ونىمدەرىنىڭ نارىققا بىركەلكى جەتكىزىلۋىنە مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. سونىڭ ناتيجەسىندە ماۋسىمارالىق كەزەڭدە باعاعا تۇسەتىن قىسىم ءبىرشاما تومەندەدى.
وسىلايشا، ساقتاۋ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ ىشكى نارىقتى تۇراقتاندىرۋعا ىقپال ەتكەن ماڭىزدى فاكتورلاردىڭ بىرىنە اينالدى. الايدا باعا ديناميكاسى ءالى دە ءونىم كولەمىنە، اۋا رايىنا، يمپورتتىق جەتكىزىلىمدەرگە، لوگيستيكا مەن ساقتاۋ شىعىندارىنا، الەمدىك نارىقتاعى جاعدايعا تىكەلەي تاۋەلدى.
- ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەگىنە سايكەس 2026 -جىلدىڭ باسىنان بەرى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق- تۇلىك تاۋارلارى باعاسىنىڭ يندەكسى 101,9 پايىزدى قۇرادى. سونىمەن قاتار وسى ساناتتاعى تاۋارلار باعاسىنىڭ ءوسۋ قارقىنى ءتورت ەسەدەن استام تومەندەپ، 2025 -جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىندەگى 7,6 پايىزدىڭ ورنىنا 1,9 پايىزدى قۇرادى، - دەپ حابارلادى ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگى Kazinform اگەنتتىگىنىڭ رەسمي ساۋالحاتىنا بەرگەن جاۋابىندا.
فەرمەرلەر نەدەيدى
سالا وكىلدەرىنىڭ باعالاۋى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قورىتىندىلارىمەن ۇندەس. ولاردىڭ پىكىرىنشە، جاڭا كوكونىس قويمالارى نارىقتاعى جاعدايدى ەداۋىر جاقسارتقانىمەن، ماۋسىمدىق باعا قۇبىلمالىلىعى ماسەلەسىن تولىق شەشكەن جوق.
قاراعاندى وبلىسىنىڭ اگروكاسىپكەرى الەكساندر ماتۆيەنكونىڭ ايتۋىنشا، بۇگىندە كوكونىس قويمالارى قارقىندى سالىنىپ جاتىر. بۇعان ەڭ الدىمەن مەملەكەتتىك قولداۋ وڭ ىقپال ەتتى.
- قازىر كوكونىس قويماسىن سالۋ راسىمەندە ءتيىمدى. ەگەر نىسان توڭازىتقىش جابدىقتارىمەن جابدىقتالسا، مەملەكەت قۇرىلىس شىعىندارىنىڭ 50 پايىزىن، ال ونداي جابدىق بولماسا 40 پايىزىن سۋبسيديالايدى. 2021 -جىلدان بەرى اقمولا، پاۆلودار جانە قاراعاندى وبلىستارىنداعى قۇرىلىس جۇمىستارى قارقىندى. جوبالاردىڭ كولەمى ءار شارۋاشىلىقتىڭ مۇمكىندىگىنە بايلانىستى. ماسەلەن، ءبىز قازىر ءۇش كوكونىس قويماسىن سالىپ جاتىرمىز: ەكەۋى 6,5 مىڭ تونناعا، بىرەۋى 22 مىڭ تونناعا ارنالعان، - دەيدى فەرمەر.
ونىڭ ايتۋىنشا، زاماناۋي قويمالار اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەردىڭ تابىسىن ەداۋىر ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەگەر كارتوپ جينالعاننان كەيىن بىردەن ساتىلماي، قىس مەزگىلىنە دەيىن ساقتالسا، تابىس 30-40 پايىزعا، ال كەي جىلدارى ودان دا جوعارى دەڭگەيگە جەتۋى مۇمكىن.
سونداي-اق شاعىن شارۋاشىلىقتاردىڭ باسىم بولىگى ءالى دە ونىمدى قىمبات ينفراقۇرىلىمعا ينۆەستيتسيا سالماي-اق، «ەگىستىك باسىنان» ساتۋدى ءجون كورەدى.
- ولار بۇرىننان قالىپتاسقان تاسىلمەن جۇمىس ىستەۋگە ۇيرەنگەن. دەگەنمەن ءونىمدى قىسقا دەيىن ساقتاسا، الدەقايدا كوپ تابىس تابۋعا بولاتىنىن جاقسى تۇسىنەدى، - دەيدى الەكساندر ماتۆيەنكو.
فەرمەردىڭ ايتۋىنشا، ەڭ زاماناۋي كوكونىس قويمالارىنىڭ ءوزى ماۋسىمدىق باعا اۋىتقۋىن تولىق جويا المايدى. ونىڭ پىكىرىنشە، نارىقتى تۇراقتاندىرۋدا الەۋمەتتىك- كاسىپكەرلىك كورپوراتسيالار ارقىلى جۇزەگە اسىرىلاتىن فورۆاردتىق ساتىپ الۋ تەتىگى ماڭىزدى ءرول اتقارادى. ا ك ك كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىنا جەڭىلدەتىلگەن قارجىلاندىرۋ ۇسىنىپ، ونىڭ ورنىنا بولاشاق ءونىمنىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگىن بەلگىلەنگەن باعامەن جەتكىزۋ تۋرالى كەلىسىمشارت جاسايدى. كەيىن شارۋاگەرلەر بىرنەشە اي بويى، ادەتتە مامىر ايىنا دەيىن، ءونىمدى كەزەڭ- كەزەڭىمەن جەتكىزۋ ارقىلى مىندەتتەمەلەرىن ورىندايدى. سونىڭ ارقاسىندا ىشكى نارىق جازدىڭ باسىنا دەيىن نەگىزىنەن وتاندىق كوكونىسپەن قامتاماسىز ەتىلەدى. ال ودان كەيىن يمپورتتىق ونىمدەردىڭ ۇلەسى بىرتىندەپ ارتا باستايدى.
- كۇن جىلىنعان سوڭ ءونىمدى توڭازىتقىش قويمالارعا اۋىستىرۋعا تۋرا كەلەدى. بۇل ەلەكتر ەنەرگياسىنا كەتەتىن قوسىمشا شىعىندى كوبەيتەدى. ساقتاۋ شىعىنىن وتەۋ ءۇشىن كارتوپتىڭ كەلىسى كەمىندە 200-250 تەڭگەدەن ساتىلۋى ءتيىس. سوندىقتان وندىرۋشىلەردىڭ كوبىسى قورداعى ءونىمىن ماۋسىم ايىنا دەيىن وتكىزۋگە تىرىسادى. جازدا نارىقتاعى وتاندىق كارتوپ كولەمى ايتارلىقتاي ازايىپ، ونىڭ ورنىن بىرتىندەپ قىرعىزستان، وزبەكستان جانە قىتايدان اكەلىنەتىن ءونىم باسادى. ءىرى قالالاردىڭ ماڭىنداعى قويمالاردان از كولەمدە كارتوپ جەتكىزىلەتىن جاعدايلار بار، ءبىراق بۇل ىشكى سۇرانىستى تولىق قامتاماسىز ەتۋگە جەتكىلىكسىز، - دەيدى الەكساندر ماتۆيەنكو.
وسىعان ۇقساس پىكىردى تاۋەلسىز ساراپشىلار ءدا بىلدىرىپ وتىر. ولاردىڭ ايتۋىنشا، ساقتاۋ قۋاتتارىنىڭ ارتۋى نارىققا وڭ اسەرىن تيگىزە باستادى.
ساراپشى كيريلل پاۆلوۆ جاڭا كوكونىس قويمالارىنىڭ سالىنۋى كەيبىر ءونىم تۇرلەرى بويىنشا ماۋسىمدىق باعا قۇبىلۋىن باسەڭدەتكەن نەگىزگى فاكتورلاردىڭ ءبىرى بولعانىن ايتتى.
- بيىل كوكتەمدە كارتوپ باعاسى الدىڭعى جىلدارداعىداي كۇرت قىمباتتاعان جوق. بۇعان جاڭا قويمالاردىڭ پايدالانۋعا بەرىلۋى ءوز اسەرىن تيگىزگەنى ءسوزسىز. ساۋدا جەلىلەرى جۇمىسىنداعى وزگەرىستەردى دە ەسكەرگەن ءجون. بۇرىن ولار يمپورتتىق ونىمدەردىڭ باسىمدىعىن تۇتىنۋشىلاردىڭ تالعامىمەن تۇسىندىرەتىن. قازىر بۇل جاعداي بىرتىندەپ وزگەرىپ كەلەدى. يمپورتتى وتاندىق ونىممەن الماستىرۋعا مۇمكىندىك بار جەردە ونى بارىنشا ءتيىمدى پايدالانۋ قاجەت، - دەيدى ول.
كيريلل پاۆلوۆ ساقتاۋ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ اگروازىق- تۇلىك نارىعىنداعى بارلىق ماسەلەنى تولىق شەشپەيتىنىن اتاپ ءوتتى.
- كارتوپ پەن سابىزگە قاتىستى جاعداي راسىندا دا ايتارلىقتاي جاقساردى. الايدا تەز بۇزىلاتىن جەمىس- كوكونىس ونىمدەرىن ساقتاۋ مەن تاسىمالداۋعا قاتىستى ماسەلەلەر ءالى دە وزەكتى بولىپ قالا بەرەدى، - دەيدى ساراپشى.
سالانى دامىتۋداعى كەلەسى قادام
سوڭعى جىلدارى قازاقستاندا زاماناۋي ساقتاۋ قويمالارىنىڭ تاپشىلىعى تۇيتكىلىنىڭ ءتۇيىنى تارقاتىلدى. بىرنەشە جىل بۇرىن بۇل ماسەلە ەلدىڭ ازىق-تۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە تونگەن نەگىزگى تاۋەكەلدەردىڭ ءبىرى سانالعان ەدى. الايدا جۇرگىزىلگەن تالداۋ كوكونىس قويمالارىن سالۋ سالانى جاڭعىرتۋدىڭ العاشقى كەزەڭى عانا بولعانىن كورسەتەدى.
ەندىگى نەگىزگى مىندەت - ساقتاۋ ينفراقۇرىلىمىن ۇلعايتۋ ەمەس، تۇقىم شارۋاشىلىعىنان باستاپ ءونىم ءوندىرۋ، ساقتاۋ، قايتا وڭدەۋ، لوگيستيكا جانە نارىقتى رەتتەۋگە دەيىنگى بۇكىل وندىرىستىك-وتكىزۋ تىزبەگىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ.
ءدال بۇل باعىتتاردىڭ ءوزارا ۇيلەسىمدى ءارى ءتيىمدى بولۋى قۇرىلعان جۇيەنىڭ تەك ءونىمدى ساقتاپ قالۋعا ەمەس، ىشكى نارىقتى جىل بويى وتاندىق ونىممەن تۇراقتى قامتاماسىز ەتۋگە جانە تۇتىنۋشىلار ءۇشىن باعانىڭ بارىنشا تۇراقتى ءارى بولجامدى بولۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.