مۇنداعى باستى رەسۋرس - بالىقتىڭ جەمى دە، قىمبات تەحنولوگيا دا ەمەس. ول - ەلەكتر ستانساسىنان شىعاتىن جىلى سۋ. اقسۋ قالاسىنداعى «اقسۋ ماەس» وندىرىستىك تەحنولوگياسىندا پايدالانىلاتىن سۋ بەلايا وزەنى ارقىلى اعىپ، كەيىن ەرتىسكە قۇيادى. ستانسادان شىققان سۋ تەمپەراتۋراسى اسا جوعارى بولعانىمەن، تابيعي ارناعا تۇسكەندە ول ءبىرشاما سالقىندايدى. سونىڭ وزىندە قىستا قاتپايتىن جىلى اعىس بالىق وسىرۋگە قولايلى ميكروكليمات قالىپتاستىرىپ وتىر.
كاسىپكەر ميرحات ۆاليتوۆ وسى مۇمكىندىكتى ءتورت جىل بۇرىن بايقاپ، «Fish Start - Aksu» كومپانياسىن قۇرعان. بۇگىندە مۇندا تۇقى، سازان، ءسىبىر بەكىرەسى ءوسىرىلىپ، شىعىس وڭىرلەردەن جەتكىزىلەتىن حانبالىق شاباقتارى قىستاپ شىعادى.
تورلى شارباقتىڭ ارتىقشىلىعى نەدە؟
تورلى شارباقتا بالىق ءوسىرۋدىڭ نەگىزگى ەرەكشەلىگى - ارنايى جابىق سۋ اينالىمى جۇيەسىن قۇرۋدىڭ قاجەتى جوق. بالىق توردىڭ ىشىندە وسەدى، ال سىرتىنداعى تابيعي سۋ ۇنەمى جاڭارىپ وتىرادى. بۇل ءتاسىل جابىق كەشەندەرمەن سالىستىرعاندا باستاپقى جانە پايدالانۋ شىعىندارىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
- سۋدى جاساندى تۇردە تازارتۋ، ۇزدىكسىز ايداۋ نەمەسە كۇردەلى تەحنولوگيالىق جۇيەلەردى ۇستاۋ قاجەتتىلىگى تومەندەيدى. بۇعان قوسا بالىقتىڭ جاعدايىن باقىلاۋ، جەم بەرۋ، ەمدەۋ جانە اۋلاۋ جۇمىستارى سالىستىرمالى تۇردە جەڭىل. دەيتۇرعانمەن مۇنداي تەحنولوگيا كەز كەلگەن سۋ ايدىنىنا جاراي بەرمەيدى. سۋ تەمپەراتۋراسى، وتتەگى مولشەرى، اعىس جىلدامدىعى مەن ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىك سياقتى فاكتورلار شەشۋشى مانگە يە، - دەپ باستادى اڭگىمەسىن ميرحات فارحات ۇلى.
اقسۋلىق كاسىپورىننىڭ وزگەشەلىگى دە وسىندا: شارباقتى بالىق شارۋاشىلىعىنىڭ ءوندىرىسىن جىلى اعىسپەن ۇشتاستىرا العان. كاسىپكەردىڭ ايتۋىنشا، قولدانىستاعى تورلى شارباقتاردا ءبىر مەزگىلدە 500-600 تونناعا دەيىن بالىق وسىرۋگە مۇمكىندىك بار. قازىر شارۋاشىلىقتا شامامەن 2,5 مىڭ ءسىبىر بەكىرەسى ءوسىرىلىپ جاتىر. بۇعان قوسا تۇقى مەن سازان شاباقتارى تاۋارلىق سالماققا جەتكىزىلەدى. ءونىم پاۆلودار، الماتى مەن وسكەمەن قالالارىنا جونەلتىلەدى. بىلتىر كاسىپورىن 137 ميلليون تەڭگەنىڭ ءونىمىن ساتقان. تاۋارلى بالىقتىڭ ءبىر كيلوگرامى شامامەن 2-2,5 مىڭ تەڭگەدەن وتكىزىلەدى. بۇل كورسەتكىشتىڭ ءوزى شاعىن كاسىپورىننىڭ نارىقتاعى ورنىن كورسەتكەنىمەن، ونىڭ نەگىزگى الەۋەتى ءونىم كولەمىنەن گورى ءوندىرىس مودەلىندە جاتىر.
بۇل جەردەگى سۋدىڭ تەمپەراتۋراسى جازدا 25 30 گرادۋس، قىستا 10 12 گرادۋستى كورسەتىپ تۇرادى. تۇقى مەن حانبالىققا، جىلى سۋدا جىلدام كوبەيەتىن وزگە دە بالىق تۇرلەرى ءۇشىن تاپتىرمايتىن ورىن.
ارزان ءونىمنىڭ سىرى - جەمدە
بالىق شارۋاشىلىعىنداعى ەڭ ءىرى شىعىننىڭ ءبىرى - جەم. كاسىپورىنداعى شىعىننىڭ 40 پايىزى سوعان جۇمسالادى ەكەن. بىرنەشە گرامدىق شاباقتىڭ تاۋارلىق سالماققا دەيىن جەتۋى ءۇشىن ەداۋىر مولشەردە قورەك قاجەت. كاسىپورىن بۇل شىعىندى ازايتۋدىڭ وزىندىك ءتاسىلىن تاپقان. بالىق ساتىلعان كەزدە قالاتىن قابىرشاق، ىشەك-قارىن سەكىلدى قالدىقتار كادەگە جاراتىلادى. ولار كەپتىرىلىپ، ۇساقتالادى دا، سىرتتان ساتىپ الىناتىن جەمگە ارالاستىرىلادى.
كاسىپكەردىڭ ەسەبىنشە، يمپورتتىق جەمنىڭ كيلوگرامى 800-1000 تەڭگەدەن 400 تەڭگەگە دەيىن ارزاندايدى. بۇل - تەك ءبىر كاسىپورىننىڭ شىعىنىن قىسقارتۋ امالى ەمەس. وتاندىق بالىق شارۋاشىلىعىندا يمپورتتىق جەمگە تاۋەلدىلىك جوعارى بولعان جاعدايدا، جەرگىلىكتى شيكىزاتتى قايتا پايدالانۋ ءوندىرىس قۇنىن تومەندەتۋدىڭ ىقتيمال باعىتتارىنىڭ ءبىرى. شارۋاشىلىقتاعى تۇقىنىڭ وزىندىك قۇنى دا بۇل ءتيىمدى ۇنەمدەۋدىڭ ناتيجەسىن بايقاتىپ وتىر: كاسىپكەر ونى نارىقتاعى ۇقساس ونىمنەن شامامەن 25-30 پايىز ارزان ساتاتىنىن ايتادى.
شىعىستىڭ حانبالىعى وسىندا قىستايدى
كاسىپورىننىڭ تاعى ءبىر باعىتى - شىعىس وڭىرلەردەگى حانبالىق شارۋاشىلىقتارىنا قىزمەت كورسەتۋ. حانبالىقتىڭ سۋ ساپاسىنا تالعامپاز ەكەنى بەلگىلى. ونى قىس بويى جابىق كەشەندەردە ۇستاۋ قىمباتقا تۇسەدى. سوندىقتان قارا كۇزدە شىعىس قازاقستان وڭىرىنەن سالماعى شامامەن 1 گرامدىق شاباقتار اقسۋعا جەتكىزىلەدى. ولار قىس بويى جىلى سۋ اعىنىندا تورلى شارباقتاردا وسىرىلەدى. كوكتەمدە، مامىر ايىندا سالماق جيناعان شاباقتار قايتادان وسكەمەنگە جونەلتىلەدى.
مۇنداي جۇيە قوس ءوڭىر اراسىنداعى كووپەراتسيانىڭ قاراپايىم، ءبىراق ءتيىمدى مىسالىنا اينالىپ كەلەدى. ءبىر وڭىردە بالىق وسىرۋگە قولايلى تابيعي- وندىرىستىك جاعداي بولسا، ەكىنشى وڭىردە قالىپتاسقان نارىق پەن وندىرىستىك بازا بار.
دەيتۇرعانمەن كاسىپكەر بۇل پروتسەستى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋدى جوسپارلاپ وتىر. ايتۋىنشا، حانبالىقتى دايىن شاباق كۇيىندە ساتىپ الىپ تاسىمالداعاننان گورى، ۋىلدىرىقتان باستاپ ءوز كاسىپورنىندا ءوسىرۋ ءتيىمدى. ول ءۇشىن ينكۋباتسيالىق تسەح قاجەت. جوسپار بويىنشا وندا جىلىنا شامامەن 1 ميلليون شاباق وسىرۋگە بولادى. مودۋلدىك تسەحتىڭ قۇرىلىسىنا شامامەن 30 ميلليون تەڭگە قاجەت. قازىر بولاشاق نىساننىڭ ىرگەتاسى دايىن، الايدا قارجى ماسەلەسى شەشىلمەي تۇر. بۇل جوبانىڭ ىسكە اسۋى تاسىمالداۋ شىعىنىن ازايتىپ قانا قويماي، شارۋاشىلىقتى قاراپايىم تاۋار وندىرۋشىدەن تولىق سيكلدى اكۆاشارۋاشىلىق كاسىپورنىنا اينالدىرار ەدى.
شارۋاشىلىقتىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى - ونىڭ بىرنەشە كاسىپورىندى ءوزارا بايلانىستىراتىن كووپەراتسيالىق مودەلگە ۇمتىلۋى. ءبىر كومپانيا ۋىلدىرىقتان شاباق الادى، ەكىنشىسى ونى وسىرەدى، ءۇشىنشىسى تاۋارلى بالىققا اينالدىرادى. ال سوڭعى بۋىن دايىن ءونىمدى نارىققا شىعارادى. شاعىن كاسىپورىنداردىڭ ءبىر- بىرىمەن بىرلەسىپ، كووپەراتسيا قۇرۋى سالانىڭ تۇراقتىلىعىن ارتتىرۋى مۇمكىن. ونىڭ سەرىكتەستەرى اراسىندا الماتى، وسكەمەن جانە باسقا وڭىرلەردەگى بالىق وسىرۋشىلەر بار.
سۋبسيديا بار، ءبىراق وعان جەتۋ وڭاي ەمەس
وتاندىق اكۆاشارۋاشىلىقتىڭ دامۋىنا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ تەتىكتەرى قاراستىرىلعان. الايدا كاسىپكەردىڭ تاجىريبەسى مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ بولۋى مەن وعان ناقتى قول جەتكىزۋدىڭ اراسىندا ادەۋىر ايىرماشىلىق بار ەكەنىن بايقاتىپ وتىر. «Fish Start - Aksu» وسى ۋاقىت ىشىندە بيۋدجەتتەن شامامەن 8 ميلليون تەڭگە سۋبسيديا العان.
كاسىپكەردىڭ ايتۋىنشا، نەگىزگى ماسەلەنىڭ ءبىرى - كەپىلزاتىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگى. تورلى شارباقتار مەن اكۆاشارۋاشىلىق ينفراقۇرىلىمى بانكتەر ءۇشىن ءوتىمدى كەپىل رەتىندە قاراستىرىلمايدى. سونىڭ سالدارىنان كاسىپورىن ءوندىرىستى كەڭەيتۋگە قاجەت قارجىعا قول جەتكىزۋدە قيىندىق كورىپ وتىر. بۇل جەردە سالانىڭ جۇيەلىك ماسەلەسى ايقىن بايقالادى: مەملەكەتتىك سۋبسيديالاۋ تەگىگى بار بولعانىمەن، اكۆاشارۋاشىلىق اكتيۆتەرىنىڭ ەرەكشەلىگى قارجىلاندىرۋ جۇيەسىندە تولىق ەسكەرىلمەۋى مۇمكىن.
كادر دا بولەك ماسەلە
شارۋاشىلىق قۇرىلعان العاشقى جىلدارى تاعى ءبىر پروبلەما مامان تاپشىلىعى بولعان. كاسىپورىن ءۇش قىزمەتكەرىن وزگە قالاعا جىبەرىپ، «بالىق تەحنولوگى» ماماندىعى بويىنشا وقىتىپ الىپتى. ءقازىر بۇل ماماندار ءوندىرىستىڭ نەگىزگى تەحنولوگيالىق پروتسەستەرىن مەڭگەرگەن. بۇل دا اكۆاشارۋاشىلىقتىڭ كوبىنە نازاردان تىس قالاتىن قىرى. بالىق ءوسىرۋ - تەك سۋعا شاباق جىبەرىپ، جەم بەرۋمەن بىتپەيدى.
سۋدىڭ تەمپەراتۋراسى، وتتەگى مولشەرى، جەم كولەمى، بالىقتىڭ سالماعى مەن اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ ۇنەمى باقىلاۋدى قاجەت ەتەدى. مىسالى، جاس شاباقتارعا بەرىلەتىن جەم مولشەرى ولاردىڭ سالماعى مەن سۋ تەمپەراتۋراسىنا قاراي ەسەپتەلەدى. ارتىق قورەك سۋدىڭ ساپاسىنا كەرى اسەر ەتىپ، بالىقتىڭ قىرىلۋىنا اكەلۋى مۇمكىن. ال جەم جەتكىلىكسىز بولسا، بالىق اراسىندا اگرەسسيا كۇشەيىپ، ءبىرىن- ءبىرى جەي باستاۋى ىقتيمال. سوندىقتان بۇل بيزنەستىڭ نەگىزگى كاپيتالىنىڭ ءبىرى - تەحنولوگيانى بىلەتىن مامان.
بەكىرەنىڭ بەرەكەسى مول
ەرتىس پەن ونىڭ ماڭايىنداعى وزەن- سۋلاردى بالىقتاندىرۋ - بۇگىندە ۇلكەن ماسەلەنىڭ ءبىرى. بۇعان دەيىن عالىمدار سۋ ايدىندارىنا تۇقى بالىعىن بوساتۋدىڭ قىر- سىرىن زەرتتەگەن. دەيتۇرعانمەن جەرگىلىكتى يحتيولوگتار تۇقى ەرتىسكە ءتان بالىق ەمەس ەكەنىن ايتقان سوڭ، وزەندە ەجەلدەن تىرشىلىك ەتەتىن، قىزىل كىتاپقا ەنگەن ءسىبىر بەكىرەسىن جىبەرۋگە شەشىم قابىلدانعان ەدى. سوناۋ ەرتە زامانداردا ءسىبىر بەكىرەسى ەرتىس وزەنى ارقىلى زايسان اسىپ، قارا ەرتىسكە جەتكەن دەسەدى. وكىنىشكە قاراي، ءتۇرلى جاعدايلار سالدارىنان ونىڭ سانى بۇگىندە وتە سيرەپ قالعان. ەندىگى ارادا جەرگىلىكتى ءىرى كاسىپورىندار بالىقتىڭ بۇل ءتۇرىن كوبەيتۋگە قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر، ياعني ءسىبىر بەكىرەسىنىڭ گەنىن تازا قالپىندا ساقتاپ، كەلەشەك ۇرپاققا قالدىرۋ اسا ماڭىزدى.
- ءسىبىر بەكىرەسىن ءوسىرۋ بيزنەسىنىڭ الەۋەتى مول ەكەنى راس. بۇل بالىق ۇزاق جىل ءومىر ءسۇرىپ، 100-200 كەلى سالماق قوسۋعا قابىلەتتى. نەگىزىنەن جىلى سۋدى جاقسى كورەدى، 26 گرادۋس تەمپەراتۋراعا دەيىن جۇرە بەرەدى. كۇن ىستىق مەزگىلدە ءسىبىر بەكىرەلەرىن جىلى اعىسقا كەلىپ قۇياتىن بەلايا وزەنىندەگى شارباقتا ۇستايمىز. 15 25 گرادۋستا وزدەرىن جاقسى سەزىنەدى. ال سۋ تەمپەراتۋراسى ودان ءارى تومەندەسە، انابيوز پايدا بولىپ، تىرشىلىك ارەكەتتەرى باياۋلاپ قالادى. سوندىقتان سۋدىڭ قىزۋى قايتا باستاعاندا قايتادان جىلى اعىسقا الىپ كەلەمىز. ءسىبىر بەكىرەسىن ءوسىرىپ، ساتۋعا رۇقسات بەرەتىن كەدەن وداعىنىڭ سەرتيفيكاتىن العانبىز. كەرەك كەزدە، ت م د مەملەكەتتەرىنە ساتۋعا بولادى. ءبىراق وسىرەتىن كولەمىمىز شەكتەۋلى بولعاندىقتان، سىرتقى ەكسپورتتى ويلاۋ ازىرشە ەرتە. كەلەشەكتە ءبىر ماۋسىمدا ءسىبىر بەكىرەسىنىڭ 10-15 مىڭ داناسىن وسىرە الامىز. ءبىراق بۇل ءۇشىن قوسىمشا قاراجات كوزدەرى قاجەت. ال ازىرشە الماتى قالاسىنىڭ كاسىپورىندارى تاراپىنان ءبىزدىڭ بالىققا سۇرانىس جوعارى. ايتۋلارىنشا، پاۆلودارلىق ءونىمنىڭ ءدامى جابىق جەردە وسىرىلەتىن بالىقتارعا قاراعاندا ءدامدى ءارى ساپالى، - دەپ تۇيىندەدى اڭگىمەسىن كاسىپكەر.
اقسۋ تاجىريبەسىنىڭ ەڭ ماڭىزدى تۇسى - وندىرىستىك جىلى سۋدىڭ اكۆاشارۋاشىلىققا پايدالانىلۋى. قازىر «Fish Start - Aksu» وكىلدەرى جىلىنا شامامەن 600 توننا تۇقى جانە 200 توننا ءسىبىر بەكىرەسىن وندىرۋگە مۇمكىندىك بارىن ايتادى. بۇل - جوسپارلى قۋات. ال كاسىپورىننىڭ كەلەشەكتەگى ماقساتى بۇدان الدەقايدا اۋقىمدى: شاباق ءوندىرۋ، تاۋارلى بالىق ءوسىرۋ، وڭدەۋ جانە مۇزداتىلعان ءونىم شىعارۋدى ءبىر جۇيەگە بىرىكتىرۋ. بۇعان قوسا، كاسىپورىن جىلى اعىس پەن بەلايا وزەنى تۇيىسەتىن ماڭداعى شاعىن توعاندى قالپىنا كەلتىرە باستاعان. بولاشاقتا مۇندا دەمالىس ۇيلەرى، مونشا، تاماقتانۋ ورىندارى جانە اۋەسقوي بالىق اۋلاۋعا ارنالعان ينفراقۇرىلىم قۇرۋ جوسپارلانعان.
ەسكە سالا كەتەيىك، قىزىلوردادا كۇرىش القاپتارىنان 50 مىڭ بالىق شاباعى قۇتقارىلدى.
اۆتورلار
مۇرات اياعان