سەبەبى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ قىتايعا ساپارى بارىسىندا سيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكتىگە ەرەكشە ماڭىز بەرىلدى. ەلىمىز بۇل مۇمكىندىكتى قالاي پايدالانادى جانە سيفرلىق ترانسفورماتسيا ەكونوميكاعا اسەر ەتە مە؟ Kazinform اگەنتتىگىنىڭ اناليتيكالىق شولۋشىسى ساۋالعا جاۋاپ ىزدەدى.
تەحنولوگيا توعىسى
رەسمي تۇردە قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ قىتايعا ساپارى جۇمىس ساپارى رەتىندە ۇيىمداستىرىلدى. ءبىراق قىتاي تاراپىنىڭ كورسەتكەن ەرەكشە قۇرمەتى، كەزدەسۋلەردىڭ اۋقىمى مەن قول جەتكىزگەن كەلىسىمدەردىڭ دەڭگەيى رەسمي ساپاردان كەم بولعان جوق. ونىڭ ۇستىنە پرەزيدەنت دۇنيەجۇزىلىك جاساندى ينتەللەكت كونفەرەنتسياسىنىڭ ەڭ مارتەبەلى شەتەلدىك قوناقتارىنىڭ ءبىرى اتاندى. ول كونفەرەنتسيانىڭ اشىلۋىندا قىتاي ءتوراعاسى شي جينپيڭنەن كەيىن ءسوز سويلەپ، قازاقستاننىڭ جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى حالىقارالىق ءرولىنىڭ كۇشەيىپ كەلە جاتقانىن اڭعارتتى.
ساپاردىڭ جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلعانىن پرەزيدەنتتىڭ شانحايعا كەلگەن ساتىنەن-اق بايقادىق. قاسىم-جومارت توقايەۆتى شاڭحاي اۋەجايىندا قىتايدىڭ جەتەكشى اقپارات قۇرالدارىنىڭ 40 تان استام جۋرناليسى قارسى الدى. مۇنداي كورىنىس جۇمىس ساپارلارى كەزىندە ءجيى كەزدەسە بەرمەيدى. بۇل قىتاي تاراپىنىڭ قازاق ەلىنە ەرەكشە ءمان بەرگەنىن ءارى مەملەكەت كوشباسشىسىنىڭ ات باسىن بۇرعانىنا ريزاشىلىعى ىسپەتتى.
پرەزيدەنتتىڭ بارلىق كەزدەسۋى دۇنيەجۇزىلىك جاساندى ينتەللەكت كونفەرەنتسياسى قارساڭىندا وتكەنى بەلگىلى. بۇل جيىن جاساندى ينتەللەكتىنىڭ كەلەشەگىن تالقىلايتىن الەمدەگى جەتەكشى حالىقارالىق الاڭنىڭ ءبىرى سانالادى.
ەكى ەل كوشباسشىلارى اراسىنداعى كەلىسسوزدەردىڭ فورماتى دا ەرەكشە. قاسىم- جومارت توقايەۆ پەن شي جينپيڭنىڭ كەزدەسۋى باستاپقىدا جوسپارلانعان ۋاقىتتان ەكى ەسە ۇزاققا سوزىلىپ، تۋرا ءبىر ساعاتقا جالعاستى. ديپلوماتيالىق تاجىريبەدە كەلىسسوزدەردىڭ وسىلايشا ۇزارتىلۋى تاراپتاردىڭ ءوزارا سەنىمىن، سونداي-اق ستراتەگيالىق ماسەلەلەردى جان-جاقتى تالقىلاۋعا دەگەن ىنتاسىن بىلدىرەتىن ماڭىزدى بەلگى. اسىرەسە، ساپاردىڭ رەسمي تۇردە جۇمىس ساپارى مارتەبەسىندە وتكەنىن ەسكەرسەك، بۇل جايتتىڭ ءمانى ودان سايىن ارتا تۇسپەك.
جۇزدەسۋ بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى قىتاي كوشباسشىسىنا دۇنيەجۇزىلىك جاساندى ينتەللەكت كونفەرەنتسياسىنا شاقىرعانى ءۇشىن العىس ايتىپ، اسپاناستى ەلىنىڭ الەمدىك ساياسي ارەناداعى ماڭىزىنا ەرەكشە توقتالدى.
- قىتايدىڭ حالىقارالىق قاۋىمداستىق الدىنداعى بەدەلى زور جانە ونىڭ جەتىستىكتەرىن بۇكىل الەم مويىندايدى. قازىرگى تاڭدا ەلىڭىزدە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان اۋقىمدى وزگەرىستەردى ءبارىمىز ۇلكەن قىزىعۋشىلىقپەن قارايمىز. بۇل، ەڭ الدىمەن، ءسىزدىڭ كورەگەن باسشىلىعىڭىز بەن قاجىرلى ەڭبەگىڭىزدىڭ ارقاسى دەپ سانايمىن. ءوزىڭىزدى حالقىن العا باستاپ كەلە جاتقان تەگەۋرىندى كوشباسشى جانە جاھاندىق دەڭگەيدەگى پاراساتتى ساياساتكەر رەتىندە ەرەكشە قۇرمەتتەيمىن. ءسىز كوتەرگەن يگى باستامالاردى قولداۋعا ءارقاشان دايىنبىز. قازاقستان قىتايمەن ماڭگىلىك ءارى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتى جان-جاقتى نىعايتا بەرۋگە قاشاندا مۇددەلى، - دەدى پرەزيدەنت.
جۇزدەسۋدە ەكىجاقتى ساياسي ديالوگقا وڭ باعا بەرىلدى. بۇعان قىتايدىڭ ەلىمىزدىڭ ەڭ ءىرى ساۋدا سەرىكتەسى بولعانى دا سەپ بولىپ وتىر. وسى ۋاقىتقا دەيىن ق ح ر ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنا 30 ميلليارد دوللار ينۆەستيتسيا سالسا، بىلتىر ەلارالىق ساۋدا- ساتتىق كولەمى 49 ميلليارد دوللارعا جەتتى. ءقازىر قازاقستاندا 8,5 مىڭنان اسا قىتاي كومپانياسى جەمىستى جۇمىس ىستەپ جاتىر. ونەركاسىپ، ەنەرگەتيكا، گاز- حيميا، ماشينا جاساۋ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى سەكىلدى ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سەكتورىندا بىرلەسكەن ءىرى جوبالار جۇزەگە اسىرىلۋدا.
- بىرلەسكەن كۇش-جىگەردىڭ ارقاسىندا قىتاي مەن قازاقستاننىڭ ماڭگى ءارى جان-جاقتى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىگى جوعارى دەڭگەيگە جەتتى. ءوزارا ىقپالداستىقتى دامىتۋدىڭ الەۋەتى وتە زور. قازاقستان پرەزيدەنتى قىتايمەن دوستىق ساياسات جۇرگىزىپ وتىر. بۇل حالىقتارىمىزدىڭ مۇددەسىنە ساي كەلەدى، - دەدى شي جينپيڭ.
بۇل - جاي لەبىز ەمەس، ەۋرازيانىڭ جاڭا تەحنولوگيالىق ارحيتەكتۋراسىن قالىپتاستىرۋدا قىتاي قازاقستاندى نەگىزگى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىڭ ءبىرى رەتىندە قاراستىرادى دەگەن ءسوز. ياعني، بەيجىڭ ءۇشىن ەلىمىز ورتالىق ازياداعى ساۋدا مەن ترانزيت سالاسىندا وداقتاس دەڭگەيىنەن ءارى استى.
سوزىمىزگە كەلىسسوز ناتيجەسى سەبەپ. ساپار قارساڭىندا قازاقستان مەن قىتاي ۇكىمەتتەرى اراسىندا 2027-2030 -جىلدارعا ارنالعان ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق باعدارلاماسى مەن جول كارتاسىنا قول قويىلدى. بۇل قۇجات ەكىجاقتى ارىپتەستىكتىڭ ۇزاق مەرزىمدى باعىتىن ايقىنداپ، جاڭا ينۆەستيتسيالىق جانە تەحنولوگيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا مۇرىندىق بولادى.
ساياسي ۋاعدالاستىق ناقتى جوبالارمەن نىعايا ءتۇستى. وسى جولى جالپى قۇنى 15 ميلليارد دوللاردان اساتىن 70 تەن استام كوممەرتسيالىق كەلىسىم جاسالدى. ولار قاتارىندا جاساندى ينتەللەكت، سيفرلاندىرۋ، Data-ورتالىقتار سالۋ، ەلەكتر كولىك شىعارۋ، روبوتوتەحنيكا، كولىك-لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ سەكىلدى ماڭىزدى جوبالار بار. ۋاعدا رايىن بايقاساق، ەكى ەل ءداستۇرلى ساۋدا مەن ينفراقۇرىلىمعا نەگىزدەلگەن ۇلگىدەن تەحنولوگيالىق ارىپتەستىككە بەت بۇرىپ جاتقانداي.
پرەزيدەنت مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستىڭ جىلدان جىلعا نىعايىپ كەلە جاتقانىن دا اتاۋسىز قالدىرمادى.
- بىلتىر قازاقستانعا 1 ميلليوننان استام قىتاي ازاماتى ساپارلاپ كەلدى. ەكى ەل استانالارىندا مادەني ورتالىقتار اشىلدى. ەلىمىزدە لۋ بان شەبەرحانالارى تابىستى جۇمىس ىستەۋدە. بۇل - قوس حالىقتىڭ اراسىندا قالىپتاسقان دوستىق پەن ءوزارا سەنىمنىڭ تاعى ءبىر ايعاعى، - دەدى. مەملەكەت باسشىسى.
ق ر س ءى م جانىنداعى سىرتقى ساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ باسقارما ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى ماناربەك قابازيەۆتىڭ ايتۋىنشا، ساپار قورىتىندىسى قازاقستان-قىتاي قارىم-قاتىناسىنىڭ جاڭا ساياسي كەزەڭگە وتكەنىن كورسەتتى.
- مەملەكەت باسشىسى جوعارى دەڭگەيدەگى كەلىسسوزدەر وتكىزدى، قىتايدىڭ جەتەكشى تەحنولوگيالىق كورپوراتسيالارىنىڭ باسشىلارىمەن كەزدەستى، ىسكەرلىك ءىس-شارالارعا قاتىستى. وعان قوسا شاڭحايدا وتكەن دۇنيەجۇزىلىك جاساندى ينتەللەكت كونفەرەنتسياسىنىڭ اشىلۋىندا قىتاي ءتوراعاسى شي جينپيڭنەن كەيىن ءسوز سويلەدى. مۇنداي فورمات -ەكى ەل اراسىنداعى سەنىم دەڭگەيىن جانە قازاقستاننىڭ قىتايدىڭ سىرتقى ساياساتىنداعى ماڭىزىن بىلدىرەتىن ساياسي بەلگى، - دەيدى ساراپشى.
دوستىقتىڭ جاڭا ءداۋىرى
قاسىم-جومارت توقايەۆ قىتايدىڭ جوعارى تەحنولوگيالىق كومپانيالارى باسشىلارىمەن وتكەن دوڭگەلەك ۇستەلدە ءسوزىن قىتاي تىلىندە باستادى. بۇل ارەكەتتى قاتىسۋشىلار جىلى قابىلداپ، ديپلوماتيالىق دەڭگەيدىڭ وزىق ۇلگىسىن كورسەتكەن ءسات لەزدە ينتەرنەت جەلىسىندە كەڭ تاراپ كەتتى. جالپى، مەملەكەت باسشىسىنىڭ قىتاي ءتىلىن ەركىن مەڭگەرۋىن تەك ءبىلىم ساناتىندا باعالاۋعا بولماس. مۇنداي تىلدىك داعدى قازاق-قىتاي اراسىنداعى سەنىمدى نىعايتىپ، جوعارى دەڭگەيدەگى ساياسي جانە ىسكەرلىك ديالوگتى تەرەڭدەتەتىن ماڭىزدى ارتىقشىلىق ەكەنى انىق.
قىتاي جۇرتشىلىعىنىڭ نازارىن اۋدارعان دۇنيە - پرەزيدەنتتىڭ ءسوز مازمۇنى عانا ەمەس، ونىڭ قىتاي تىلىندە ەركىن سويلەۋى . جەرگىلىكتى ب ا ق وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا، «اسپاناستى ەلىنىڭ ەسكى دوسى قىتاي ءتىلىن تاماشا مەڭگەرگەن». ساپار بارىسىندا قاسىم-جومارت توقايەۆ ىسكەرلىك كەزدەسۋدە دە، رەسمي ءىس-شارادا دا قىتايلىق ارىپتەستەرىمەن قىتايشا بىرنەشە مارتە تىلدەستى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ قىتاي ءتىلىن جوعارى دەڭگەيدە مەڭگەرۋى زاڭدى قۇبىلىس. جاستىق شاعىندا ول بەيجىڭ ءتىل جانە مادەنيەت ۋنيۆەرسيتەتىندە ءبىلىم الىپ، كەيىن قىتايدا ديپلومات رەتىندە قىزمەت اتقارعان. جالپى العاندا، ونىڭ وقۋى مەن كاسىبي قىزمەتى قىتايمەن سەگىز جىلعا جۋىق ۋاقىت بويى تىعىز بايلانىستى بولدى.
سوندىقتان قىتايلىق ساراپشىلار مەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى قاسىم-جومارت توقايەۆتى قىتاي حالقىمەن دوستىق قارىم-قاتىناسى قالىپتاسقان تۇلعا ءارى الەم كوشباسشىلارىنىڭ اراسىنداعى قىتايدى ەڭ جاقسى بىلەتىن ساياساتكەرلەردىڭ ءبىرى رەتىندە ءجيى سيپاتتايدى.
- ەكىجاقتى بايلانىستارىمىز بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەڭگەيگە كوتەرىلدى. ءبىز قازاقستان-قىتاي قارىم-قاتىناسىنىڭ جاڭا «التىن وتىز جىلدىعىنا» بىرگە قادام باستىق. ەلدەرىمىزدىڭ ىقپالداستىعى مۇلدە جاڭا ساپالىق دەڭگەيگە شىقتى دەپ ايتۋعا بولادى. حالىقتارىمىزدىڭ اراسىندا ءوزارا سەنىم، شىنايى دوستىق جانە بولاشاققا دەگەن ورتاق ۇستانىم بار. ورايلى ءساتتى پايدالانا وتىرىپ، ەلدەرىمىز اراسىنداعى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتى نىعايتۋعا ولشەۋسىز ۇلەس قوسقانى ءۇشىن قادىرلى دوسىم، قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ءتوراعاسى شي جينپيڭ مىرزاعا زور العىس ايتقىم كەلەدى،- دەدى قاسىم-جومارت توقايەۆ.
ق ر پرەزيدەنتى جانىنداعى ق س ز ي- ءدىڭ ازيا زەرتتەۋلەرى ءبولىمىنىڭ اعا ساراپشىسى جادىرا اسەت قىزىنىڭ ايتۋىنشا، بۇگىندە استانا-بەيجىڭ اراسىنداعى ارىپتەستىك ساپالىق تۇرعىدان جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلىپ وتىر.
- بۇعان دەيىنگى كەزەڭدەردە ەكىجاقتى كەلىسسوزدەر ەنەرگەتيكا، ساۋدا، كولىك ينفراقۇرىلىمى جانە ينۆەستيتسيا تارتۋ ماسەلەلەرىنە ارنالاتىن. قازىرگى تاڭدا ونەركاسىپتىك جاساندى ينتەللەكت، روبوتوتەحنيكا، دەرەكتەر ورتالىعىن قۇرۋ، ەلەكتر كولىكتەر مەن اككۋمۋلياتورلار، اۆتوكولىك ءوندىرىسى سالاسى كوپ ايتىلۋدا. بىرلەسكەن عىلىمي-زەرتتەۋ جانە ءبىلىم بەرۋ قۇرىلىمدارىن دامىتۋ جايىن دا ەستىدىك،- دەدى ساراپشى.
جاساندى ينتەللەكت جونىندەگى جاھاندىق پىكىرتالاس
پرەزيدەنت دۇنيەجۇزىلىك جاساندى ينتەللەكت كونفەرەنتسياسىنا (WAIC) قاتىسقانىن ايتتىق. فورۋمدا ءسوز سويلەگەن قاسىم-جومارت توقايەۆ قىتايدىڭ جاھاندىق جاساندى ينتەللەكت يندۋسترياسىن دامىتۋداعى جەتەكشى ءرولىن جوعارى باعالادى.
قازاقستاننىڭ فورۋمداعى ەرەكشە مارتەبەسىن تاعى ءبىر جايت ايقىن كورسەتتى. قاسىم- جومارت توقايەۆ كونفەرەنتسيادا قىتاي ءتوراعاسى شي جينپيڭنەن كەيىن بايانداما وقىدى. مۇنداي كەزەكتىلىك حالىقارالىق ءىس-شارادا قوناققا كورسەتىلەتىن ەرەكشە قۇرمەتتىڭ بەلگىسى سانالادى. وسىلايشا، قازاقستان جاساندى ينتەللەكتتىڭ بولاشاعى تالقىلانعان الەمدىك دەڭگەيدەگى نەگىزگى پىكىرتالاسقا قاتىسقان ماڭىزدى مەملەكەتتىڭ قاتارىنان كورىندى.
- بۇگىندە دۇنيە جۇزىندەگى جاساندى ينتەللەكتىنى زەرتتەۋشىلەردىڭ جارتىسىنان استامى - قىتاي ەلىنىڭ وكىلدەرى. ج ي سالاسىنداعى پاتەنتتەردىڭ باسىم بولىگى قىتايلىق جاڭاشىل ماماندارعا تيەسىلى. ال ەلدىڭ قارقىندى يننوۆاتسيالىق ەكوجۇيەسى وزىق تەحنولوگيالاردىڭ كوپتەگەن باعىتىندا سونى سەرپىلىس جاساۋدا،-دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى دۇنيەجۇزىلىك جاساندى ينتەللەكت كونفەرەنتسياسىندا جاريالانعان «بارشا ادامزات يگىلىگىنە قىزمەت ەتەتىن ج ي» تۇجىرىمداماسىنا قولداۋ ءبىلدىردى.
ايتا كەتەرلىگى، فورۋمدا جاساندى ينتەللەكتىنى رەتتەيتىن ۇلتتىق ساياسات پەن زاڭدىق تەتىگىنە قاتىستى قازاقستان ۇستانىمى ەستىلدى. پرەزيدەنت ج ي جۇيەلەرىن تەستىلەۋ مەن سەرتيفيكاتتاۋدىڭ ورتاق ستاندارتتارىن ءتۇزۋ، جاساندى ينتەللەكتىنى تەرىس ماقساتقا پايدالانۋدىڭ الدىن الۋ جايىن ايتتى. سونىڭ ىشىندە كيبەرشابۋىل، ديپفەيك، تسيفرلىق الاياقتىقتان قورعايتىن پارمەندى شارالار ازىرلەۋ قاجەتىن مەڭزەدى. ءتىپتى كەلەسى جىلدى ەكى ەلدە جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى بىرلەسكەن باستامالار جىلى دەپ جاريالاۋدى ۇسىنعان بولاتىن.
مەملەكەت باسشىسى جاقىندا الماتىدا ب ۇ ۇ ەسكاتو جانىنان ورنىقتى دامۋ ماقساتتارىنا ارنالعان ازيا-تىنىق مۇحيتى سيفرلىق شەشىمدەر ورتالىعى اشىلاتىنىن مالىمدەدى. وعان قوسا دۇنيجۇزىلىك جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ العاشقى وتىرىسىن استانادا وتكىزۋدى جانە قۇرىلىمنىڭ ورتالىق ازياداعى وكىلدىگىن قازاقستاندا اشۋدى ۇسىندى.
مۇنداي ءۇستى-ۇستىنە ايتىلعان يدەيا ءسوز رەتىنەن گورى بولاشاق ينۆەستيتسيانىڭ ىرگەسىن قالاۋعا قۇلشىنىسقا كوپ ۇقسايدى. سەبەبى بۇۇ دەرەكتەرىنە سايكەس، جاساندى ينتەللەكت ينفراقۇرىلىمى مەن وعان قاتىستى تەحنولوگيالارعا سالىناتىن ينۆەستيتسيا جىل سايىن 47 پايىزعا ءوسىپ كەلەدى. ال 2033-جىلعا قاراي جاھاندىق جاساندى ينتەللەكت نارىعىنىڭ كولەمى شامامەن 5 تريلليون دوللارعا جەتۋى مۇمكىن.
Data Center Valley - سيفرلىق كەلەشەك
ينۆەستيتسيا دەگەننەن شىعادى، ساپار بارىسىندا قىتايلىق ينۆەستورلارعا وتاندىق جي جوبالار تانىستىرىلدى. سونىڭ ءبىرى - ەكىباستۇزدا جۇزەگە اسىرىلاتىن Data Center Valley جوباسى. پرەزيدەنت بۇل باستامانى ەل ءۇشىن عانا ەمەس، ورتالىق ازيا ءوڭىرى ءۇشىن دە ستراتەگيالىق ماڭىزى جوعارى دەپ اتادى.
- اتالعان جوبا قازاقستان مەن بۇكىل ورتالىق ازيا سيفرلىق ينفراقۇرىلىمىنىڭ نەگىزگى تىرەگى بولادى دەپ سانايمىز. باستى ماقسات - دەرەكتەردى وڭدەۋ ورتالىقتارىن، بۇلتتى سەرۆيستەردى جانە جاساندى ينتەللەكت ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا ارنالعان حالىقارالىق دەڭگەيدەگى پلاتفورما قالىپتاستىرۋ،-دەيدى قاسىم-جومارت توقايەۆ.
پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا، جوبا تەك دەرەكتەردى وڭدەۋ ورتالىقتارىن سالۋمەن عانا شەكتەلمەيدى.
- ءبىز ءبىرتۇتاس يننوۆاتسيالىق ەكوجۇيە قالىپتاستىرۋدى كوزدەپ وتىرمىز. سول ارقىلى سۋپەركومپيۋتەردىڭ قۋاتى، جاساندى ينتەللەكت زەرتحانالارى، عىلىمي- زەرتتەۋ ۇيىمدارى، ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى، ستارتاپتار مەن ەكسپورتقا باعىتتالعان تسيفرلىق قىزمەتتەر ءبىر ارناعا توعىسادى،- دەپ اتاپ ءوتتى مەملەكەت باسشىسى.
دەمەك، ەندىگى جەردە قازاقستان تەك ترانزيتتىك اعىن ءۇشىن عانا ەمەس، وڭىردەگى تسيفرلىق ينفراقۇرىلىم مەن جوعارى ءونىمدى ەسەپتەۋ قۋاتىن ورنالاستىرۋ بويىنشا دا باسەكەگە نيەتتى.
كيبەرقاۋىپسىزدىك جانە سيفرلىق تەحنولوگيالار سالاسىنىڭ ساراپشىسى ەۆگەنيي ءپيتوليننىڭ پىكىرىنشە، قازاقستاننىڭ ءوڭىردىڭ جاساندى ينتەللەكت حابىنا اينالۋىنا تولىق مۇمكىندىك بار.
- قازاقستاننىڭ وڭىرلىك كوشباسشى ءارى شىعىس پەن باتىستى جالعايتىن سيفرلىق كوپىرگە اينالۋىنا تولىق مۇمكىندىگى بار. ەلدە Data Center Valley, AI Research University سەكىلدى جوبالار جۇزەگە اسىرىلىپ، Alem.AI ەكوجۇيەسى دامىپ كەلەدى، زاماناۋي سيفرلىق زاڭدار قابىلدانىپ جاتىر. مۇنىڭ ءبارى باسەكەگە قابىلەتتى يننوۆاتسيالىق ەكوجۇيەنى قالىپتاستىرۋعا نەگىز بولادى،- دەيدى ەۆگەني پيتولين.
بۇل باستاما ساپار بارىسىندا كوتەرىلگەن ەڭ اۋقىمدى ءارى ءورشىل ۇسىنىستىڭ ءبىرى بولعانىن جوققا شىعارا المايمىز. ونىڭ ماقساتى - سيفرلىق ساۋدانى دامىتۋ عانا ەمەس، سونىمەن قاتار قىتايدىڭ وزىق تەحنولوگيالارىن وتاندىق ونەركاسىپكە، كولىك سالاسىنا، دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنە جانە ەكونوميكانىڭ وزگە دە سەكتورلارىنا جەدەل ەنگىزۋ.
كەيىنگى جىلدارى ەلىمىز جاساندى ينتەللەكتىنى بولاشاق ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ باستى قوزعاۋشى كۇشى رەتىندە قاراستىراتىنىن بايقايمىز. سوندىقتان ناقتى ينستيتۋتسيونالدىق شەشىمدەر جۇزەگە استى. اتاپ ايتقاندا، جاساندى ينتەللەكت جانە سيفرلىق دامۋ مينيسترلىگى قۇرىلىپ، «جاساندى ينتەللەكت تۋرالى» زاڭ، سيفرلىق كودەكس جانە 2029 -جىلعا دەيىنگى جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋ تۇجىرىمداماسى قابىلداندى.
وسىلايشا، جاساندى ينتەللەكت ەندى مەملەكەتتىك باسقارۋ مەن ەكونوميكانىڭ نەگىزگى سالالارىن جاڭعىرتۋدىڭ ماڭىزدى قۇرالى رەتىندە قاراستىرىلىپ وتىر.
ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ فيسكالدىق ساياسات ورتالىعى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ەلميرا وسيپوۆانىڭ ايتۋىنشا، بولاشاقتا جاساندى ينتەللەكت ەكونوميكاعا وراسان اسەرىن تيگىزۋى ىقتيمال.
- مەملەكەت باسشىسى جاساندى ينتەللەكت پەن سيفرلاندىرۋ جاڭا ەكونوميكالىق مودەلدىڭ ىرگەتاسى ەكەنىن ورىندى اتاپ ءوتتى. بۇگىندە قازاقستان جاساندى ينتەللەكتىنى ەكونوميكانىڭ ناقتى ءوسىم درايۆەرىنە ىلگەرىلەتىپ كەلەدى. سيفرلىق جانە AI شەشىمدەر ەكونوميكانى باسقارۋدا ناقتى ناتيجە بەرە باستادى. قارجى مينيسترلىگى بيۋدجەت، سالىق جانە فيسكالدىق باقىلاۋ جۇيەلەرىنە جاساندى ينتەللەكت قۇرالدارىن ەنگىزۋدە. اقپاراتتىق جۇيەلەر سالىق جانە كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋدى، قازىناشىلىقتى، مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدى، ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ مەن ءاۋديتتى قامتيدى. جالپى، جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋ مەملەكەتتىك قارجىنى باسقارۋدى اناعۇرلىم اشىق ءارى يكەمدى ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى، - دەدى ەلميرا وسيپوۆا.
وسىلايشا، شاڭحاي ساپارى مارەسىنە جەتتى. 15 ميلليارد دوللارلىق كەلىسىم جاسالىپ، Data Center Valley جوباسى مەن بولاشاقتىڭ يننوۆاتسيالىق قالاسى - الاتاۋ تانىستىرىلدى. ەڭ ماڭىزدىسى، قازاقستاننىڭ جاھاندىق جاساندى ينتەللەكت ەكونوميكاسىنداعى ورنى ايشىقتالدى. سونىمەن قاتار قىتايدىڭ وزىق تەحنولوگيانى ءبولىسۋ نيەتى مەن ەلىمىزدىڭ تسيفرلىق دامۋ ستراتەگياسى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ مازمۇنىنا اينالماق.
ەرسىن شامشادين