تاريحي ساباقتاستىقتان ستراتەگيالىق سەرىكتەستىككە
قوس ەلدىڭ بايلانىسىنا ۇڭىلسەك، موڭعوليا - قازاقستاننىڭ ماڭىزدى سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى. تىكەلەي شەكارا بولماعانىمەن، رۋحاني جانە تاريحي بايلانىستار تەرەڭنەن تامىر تارتىپ، ەكىجاقتى قارىم- قاتىناستىڭ نەگىزىن قالىپتاستىرىپ وتىر.
ەكى ەل اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قاتىناستار 1992-جىلى ورنادى. سودان بەرى ساياسي، ەكونوميكالىق جانە مادەني بايلانىستار بىرتىندەپ دامىپ، جۇيەلى سيپاتقا يە بولدى. قازاقستان 1997-جىلى ۇلان- باتىردا ديپلوماتيالىق ميسسياسىن اشىپ، 2007-جىلى ونى تولىققاندى ەلشىلىك دەڭگەيىنە كوتەردى. بۇگىندە قازاقستاندا موڭعوليانىڭ استاناداعى ەلشىلىگى مەن الماتىداعى كونسۋلدىق پۋنكتى جۇمىس ىستەيدى. 1991 -جىلدان بەرى 60 تان استام كەلىسىمگە قول قويىلعان.
ساياسات تانۋشى ءبورىحان نۇرمۇحامەدوۆ قوس ەلدىڭ ساياسي ديالوگىن تۇراقتى ءارى سەنىمگە نەگىزدەلگەن دەپ باعالايدى.
- ەكى ەلدىڭ اراسىندا قايشىلىق جوق. كەرىسىنشە، ولاردىڭ سىرتقى ساياساتتاعى ۇستانىمى ۇقساس. قازاقستان ورتالىق ازياعا، كاسپي ايماعىنا جانە ەۋروپاعا شىعۋ مۇمكىندىگىن بەرەدى، ال موڭعوليا شىعىس ازيامەن تىعىز بايلانىستى. وسى تۇرعىدان العاندا، ولار ايماقتار اراسىنداعى بايلانىستى نىعايتا الادى. دەگەنمەن، جوعارى دەڭگەيدەگى بايلانىستاردىڭ جيىلىگى ءالى دە جەتكىلىكسىز. ءبىراق الەۋەت بار، - دەيدى ساراپشى.
قوس ەل بايلانىسىنىڭ جاڭا كەزەڭى 2024 -جىلى قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ ۇلان- باتىرعا جاساعان مەملەكەتتىك ساپارى بارىسىندا باستالعانىن ايتۋ قاجەت. ساپار اياسىندا ەكىجاقتى قاتىناس ناقتى مازمۇنمەن تولىقتى.
ساپار بارىسىندا ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك تۋرالى بىرلەسكەن دەكلاراتسياعا جانە ينۆەستيتسيالار، كولىك، لوگيستيكا، اۋىل شارۋاشىلىعى، وسىمدىكتەر كارانتينى مەن اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى قامتيتىن 11 قۇجاتقا قول قويىلدى. ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ، بيزنەستى قولداۋ، اگروونەركاسىپتىك كەشەندى نىعايتۋ باعىتىنداعى كەلىسىمدەر قابىلدانىپ، جۇك تاسىمالىن جەڭىلدەتۋ مەن جاڭا لوگيستيكالىق باعىتتاردى دامىتۋعا باسىمدىق بەرىلدى. بيىل، اقپان ايىندا قازاقستان موڭعوليامەن زەينەتاقى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى زاڭدى راتيفيكاتسيالادى.
وسى ۇدەرىستىڭ جالعاسى رەتىندە 2025-2027-جىلدارعا ارنالعان ساۋدا- ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ جونىندەگى جول كارتاسى كەلىسىلىپ، ينۆەستيتسيالاردى ءوزارا قورعاۋ مەن ىنتالاندىرۋ شارالارىن جەدەلدەتۋ كوزدەلدى. ناتيجەسىندە قازاقستان موڭعوليا ءۇشىن ورتالىق ازياداعى العاشقى ستراتەگيالىق ارىپتەسكە اينالدى.
ساياسات تانۋشى ەرسۇلتان جانسەيىتوۆتىڭ پىكىرىنشە، قازاق-موڭعول قاتىناستارىنىڭ بەرىكتىگى بىرنەشە ىرگەلى فاكتورعا نەگىزدەلىپ وتىر.
- بىرىنشىدەن، ول - قولايلى ساياسي احۋال مەن جوعارى دەڭگەيدەگى سەنىم. ەكىنشىدەن، كوشپەلى وركەنيەتتىڭ ورتاق مۇراسى مەن شىڭعىس حان داۋىرىنەن باستاۋ الاتىن بايلانىستار. ۇشىنشىدەن، سىرتقى ساياسات پەن ەكونوميكالىق مۇددە. ەكى ەل دە نارىقتى ءارتاراپتاندىرۋعا، ترانزيتتىك الەۋەتتى ارتتىرۋعا، سونداي-اق ب ۇ ۇ، ازياداعى ءوزارا ءىس- قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس، شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى سياقتى حالىقارالىق الاڭداردا ۇيلەسىمدى ارەكەت ەتۋگە مۇددەلى، - دەيدى ساراپشى.
تاۋار اينالىمىن 500 ميلليون دوللارعا جەتكىزۋ مۇمكىن بە؟
ەندىگى كەزەكتە ەكونوميكالىق بايلانىسقا نازار اۋدارساق. ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، 2026-جىلدىڭ قاڭتار- اقپان ايلارىندا قازاقستان مەن موڭعوليا اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 20,1 ميلليون ا ق ش دوللارى كولەمىندە بولدى. بۇل سان قىسقامەرزىمدى قۇبىلمالىقتى كورسەتكەنىمەن، ەكىجاقتى ساۋدا قۇرىلىمىندا ساپالىق وزگەرىستەردىڭ ءجۇرىپ جاتقانىن اڭعارتادى.
اتالعان كەزەڭدە قازاقستاننىڭ موڭعولياعا ەكسپورتى %16,1 عا تومەندەپ، 18,5 ميلليون دوللار بولدى. بۇل، نەگىزىنەن، تەمەكى ونىمدەرى، شوكولاد جانە كاكاو قوسىلعان تاعامدار، كوفە مەن شاي كونتسەنتراتتارى، سونداي-اق ۇن ونىمدەرى جەتكىزىلىمىنىڭ قىسقارۋىمەن بايلانىستى. دەگەنمەن، دارىلىك زاتتار، ەلەكتر جابدىقتارى، گازدالعان سۋسىن مەن ماكارون ونىمدەرى بويىنشا ءوسىم ساقتالىپ وتىر. جالپى العاندا، ەكسپورت قۇرىلىمىندا وڭدەلگەن ازىق-تۇلىك ونىمدەرىنىڭ ۇلەسى باسىم.
ال موڭعوليادان يمپورت ايتارلىقتاي ءوسىپ، 1,56 ميلليون دوللارعا جەتتى. بۇل ەت ونىمدەرى، شىرىن مەن تريكوتاج بۇيىمدارى جەتكىزىلىمىنىڭ ارتۋىمەن تۇسىندىرىلەدى.
قالىپتاسقان ۇردىستەر ەكىجاقتى ساۋدا الەۋەتىنىڭ تولىق اشىلماعانىن، ءبىراق جاڭا باعىتتارعا بەت العانىن كورسەتەدى. وسىعان بايلانىستى تاراپتار ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋدىڭ ناقتى تەتىكتەرىنە كوشىپ وتىر. سونىڭ ءبىرى رەتىندە ءوزارا ساۋدا وكىلدىكتەرىن اشۋ ۇسىنىسىن ايتۋعا بولادى.
بۇل باستاما بيىل ۇلان-باتىردا وتكەن قازاقستان - موڭعوليا ساۋدا جانە ينۆەستيتسيالار كۇنى اياسىندا تالقىلاندى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، ونى قۇرۋ بيزنەس ءۇشىن جاڭا نارىققا شىعۋدىڭ تەتىگىنە اينالادى. بۇل تەك ءونىمدى ىلگەرىلەتۋگە ەمەس، تۇراقتى ىسكەرلىك بايلانىس ورناتۋعا، كەدەرگىلەردى ازايتۋعا جانە كەلىسىمشارتتاردى جەدەلدەتۋگە مۇمكىندىك بەرمەك.
- الداعى كەلىسسوزدەردە تاۋار اينالىمىن ءۇش ەسە ارتتىرىپ، 500 ميلليون دوللارعا جەتكىزۋ ماسەلەسى قارالۋى ىقتيمال. سونىمەن قاتار ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق اياسىندا كەدەندىك جەڭىلدىكتەر مەن ساۋدا دالىزدەرىن دامىتۋ دا كۇن تارتىبىنە شىعۋى مۇمكىن، - دەدى ەكونوميست ايبار ولجايەۆ.
موڭعوليا اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ءتيىمدى مودەلىن كورسەتىپ وتىر. بۇل جەتىستىك، ەڭ الدىمەن مال شارۋاشىلىعىنا نەگىزدەلگەن. ەلدە 70,9 ميلليون مال بار، بۇل - جان باسىنا شاققانداعى ەڭ جوعارى كورسەتكىشتىڭ ءبىرى. مۇنداي ناتيجەگە فەرمەرلەردى قولداۋ جۇيەسى، سونىڭ ىشىندە سالىق جەڭىلدىكتەرى مەن ۆەتەرينارلىق باقىلاۋ ارقىلى قول جەتكىزىلگەن.
كليماتى مەن اۋماعى ۇقساس قازاقستاندا، كەرىسىنشە، 1990-جىلى 36 ميلليون بولعان قوي مەن ەشكى سانى سوڭعى جىلدارى 21 ميلليون دەيىن ازايعان. ال وسى كەزەڭدە موڭعوليادا بۇل كورسەتكىش كەرىسىنشە وسكەن.
وسى تۇرعىدان العاندا، ساراپشىلار موڭعوليا تاجىريبەسىن قازاقستان ءۇشىن ماڭىزدى ۇلگى رەتىندە باعالايدى.
- موڭعوليادان ءتىرى مال يمپورتى بار، الايدا ۆەتەرينارلىق باقىلاۋ ماسەلەلەرى وزەكتى بولىپ وتىر. بۇل باعىت رەتتەلسە، ىشكى نارىقتاعى تۇراقتىلىققا وڭ اسەر ەتۋى مۇمكىن. بۇعان قوسا قازاقستاندا اسىل تۇقىمدى مال قورىن جاڭارتۋ ماسەلەسى وزەكتى. موڭعوليا مەن سولتۇستىك قازاقستاننىڭ كليماتى ۇقساس بولعاندىقتان، موڭعول تۇقىمدى مال جەرگىلىكتى جاعدايعا جاقسى بەيىمدەلەدى، ونى وتاندىق شارۋاشىلىقتا ءتيىمدى پايدالانۋعا بولادى، - دەدى سپيكەر.
لوگيستيكاداعى سەرىكتەستىك: قوس تاراپ قاي تۇستا ۇتادى
قازاقستان مەن موڭعوليا اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى - ترانزيت پەن لوگيستيكا. ساراپشىلار سالانىڭ الەۋەتى جوعارى بولعانىمەن، ونىڭ ءالى تولىق دەڭگەيدە ىسكە قوسىلماعانىن ايتادى. گەوگرافيالىق ورنالاسۋ مەن وڭىرلىك ەرەكشەلىكتەر ەكى ەلدى بالاما كولىك دالىزدەرىن دامىتۋعا يتەرمەلەپ وتىر.
ساياسات تانۋشى ءبورىحان نۇرمۇحامەدوۆتىڭ پىكىرىنشە، موڭعوليانىڭ تەڭىزگە تىكەلەي شىعاتىن جولى بولماعاندىقتان، ونىڭ سىرتقى ساۋداسى نەگىزىنەن رەسەي مەن قىتاي ارقىلى جۇزەگە اسادى. ال قازاقستان ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى ماڭىزدى ترانزيتتىك توراپ رەتىندە قىتاي، رەسەي، كاسپي ايماعى مەن ەۋروپا نارىقتارىن ءوزارا بايلانىستىرىپ وتىر.
- ەكى ەلدىڭ ترانزيتتىك مۇمكىندىكتەرىن بىرىكتىرۋ جاڭا كولىك باعىتتارىن دامىتۋعا جول اشادى. قازىرگى جاھاندىق ۇردىستە ءبىر عانا لوگيستيكالىق ارناعا تاۋەلدى بولماي، بالاما باعىتتاردى قاتار دامىتۋ ەرەكشە ماڭىزعا يە. قازاقستان مەن موڭعوليانىڭ ىنتىماقتاستىعى وسى كوپۆەكتورلى جۇيەنى قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل حالىقارالىق جوبالارمەن دە ۇشتاسىپ، مۋلتيمودالدى تاسىمالداردى دامىتۋعا نەگىز بولا الادى. دەگەنمەن، نەگىزگى شەكتەۋلەر بار. ول - ورتاق شەكارانىڭ بولماۋى، ءۇشىنشى ەلدەر ارقىلى ءوتۋ قاجەتتىلىگى، ينفراقۇرىلىمنىڭ جەتكىلىكسىز دامۋى. سوندىقتان بۇل باعىتتىڭ ناتيجەسى بىردەن بايقالماۋى مۇمكىن، الايدا ۇزاق مەرزىمدە ونىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزى كۇشەيە تۇسەدى، - دەيدى ول.
لوگيستيكالىق شەكتەۋلەردى ەسكەرە وتىرىپ، قازاقستان بۇعان دەيىن موڭعولياعا سولتۇستىك- وڭتۇستىك كولىك ءدالىزى مەن ترانسكاسپي حالىقارالىق باعىتىن پايدالانۋ مۇمكىندىگىن ۇسىنعان بولاتىن. قول جەتكىزىلگەن كەلىسىمدەر اۆتوموبيل جانە اۋە قاتىناسىن دامىتۋ ارقىلى ەكى ەلدىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن كۇشەيتىپ، موڭعوليانىڭ ءىرى نارىقتارعا شىعۋىن جەڭىلدەتۋگە جانە قازاقستان ارقىلى جۇك تاسىمالىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان.
وسى باستامالاردىڭ جالعاسى رەتىندە ينفراقۇرىلىمدىق ينتەگراتسيانى تەرەڭدەتۋگە باعىتتالعان نەگىزگى جوبا - «قازاقستان- رەسەي- موڭعوليا» اۆتوجولى. بۇعان دەيىن تاراپتار وعان ەرەكشە نازار اۋداردى.
- «قازاقستان- رەسەي- موڭعوليا» اۆتوجولى ىسكە اسقان جاعدايدا، ول تاۋار اينالىمىن 500 ميلليون دوللارعا دەيىن جەتكىزۋدىڭ ماڭىزدى تەتىگىنە اينالۋى مۇمكىن. سونىمەن قاتار موڭعوليانىڭ قازاقستان ارقىلى ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك دالىزىنە شىعۋى جانە اۋە قاتىناسىنىڭ دامۋى، ونىڭ ىشىندە استانا مەن ۇلان- باتىر اراسىنداعى رەيستەردى ارتتىرۋ - مول مۇمكىندىككە جول اشادى. مۇندا اڭگىمە جاي بايلانىس تۋرالى ەمەس، ناقتى ءارى جۇيەلى كولىك-لوگيستيكالىق ارحيتەكتۋرانى قالىپتاستىرۋ تۋرالى بولىپ وتىر، - دەيدى ساياساتتانۋشى ەرسۇلتان جانسەيىتوۆ.
رەسۋرستان سيفرلىق جانە عارىشتىق كووپەراتسياعا دەيىن
بۇگىندە موڭعوليا ەكسپورتىنىڭ %96,5 ى تاۋ-كەن وندىرىسىنە تيەسىلى. ساراپشىلاردىڭ بولجامىنشا، سالا الداعى 30 جىل بويى ەل ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزگى تىرەگى بولىپ قالا بەرەدى. سوعان قاراماستان، ەل ۇكىمەتى ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋعا باعىتتالعان ناقتى شارالاردى قولعا الىپ وتىر. قازىرگى تاڭدا موڭعوليادا پايدالى قازبالاردى بارلاۋ جانە ءوندىرۋ ليتسەنزياسى بار 4,5 مىڭنان استام كومپانيا جۇمىس ىستەيدى.
وسى ءۇردىس اياسىندا قازاقستاندىق بيزنەس وكىلدەرى تاۋ-كەن سەكتورىندا بىرلەسكەن زەرتتەۋ جانە دامۋ جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. قازاقستان تاراپى Ovic Construction, ICT Group, Steppe Copper Group سياقتى موڭعول كومپانيالارىمەن ارىپتەستىك ورناتۋعا دايىن ەكەنىن جەتكىزدى.
سونىمەن قاتار قوس ەل قاۋىپسىزدىك پەن قورعانىس سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرادى. قازاقستان موڭعولياعا ەۋروپالىق ستاندارتتارعا ساي زاماناۋي اسكەري تەحنيكا جەتكىزۋگە دايىن. بۇدان بولەك، «ەلەكتروندى ۇكىمەت» جۇيەسىن ەنگىزۋ تاجىريبەسىن ءبولىسۋ جانە عارىش سالاسى بويىنشا ماماندار دايارلاۋ باعىتىندا دا ارىپتەستىكتى كەڭەيتۋگە ءازىر.
- قازاقستاندا ەلەكتروندى ۇكىمەت، زەينەتاقى جۇيەسى جانە تسيفرلىق اكىمشىلىك شەشىمدەردى ەنگىزۋ بويىنشا ناقتى تاجىريبە بار. ونى موڭعولياعا، سونىڭ ىشىندە كوممەرتسيالىق نەگىزدە ۇسىنۋعا بولادى. ۇقساس الەۋەت IT سالاسىندا دا بار. ەلىمىز IT شەشىمدەرىن مەملەكەتكە دە، بيزنەسكە دە ەكسپورتتاي الادى، - دەيدى ەكونوميست ايبار ولجايەۆ.
بۇدان بولەك، قازاقستان موڭعوليامەن بىرلەسكەن عارىشتىق جوبالاردى دامىتۋعا نيەتتى. اتاپ ايتقاندا، ەكى ەلگە ورتاق جەرسەرىك توپتاماسىن قالىپتاستىرۋ كوزدەلىپ وتىر. ءول ار تاراپتىڭ دەربەس باسقارۋ مۇمكىندىگىن ساقتاي وتىرىپ، تابيعي رەسۋرستاردى مونيتورينگىلەۋ جانە اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ءۇشىن قاجەتتى دەرەكتەرمەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
ىقپالداستىقتىڭ جاڭا بەلەسى
موڭعوليا حالقى 3,5 ميلليون اسادى. كوپەتنوستى ەلدە 28 ۇلت پەن ەتنوس ءومىر سۇرسە، ولاردىڭ شامامەن %4 - قازاق. قانداستار ەكى ەل اراسىنداعى تاريحي ءارى رۋحاني بايلانىستى نىعايتىپ، دوستىقتىڭ بەرىك كوپىرىنە اينالىپ وتىر.
كەيىنگى جىلدارى ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تا جۇيەلى سيپات الدى. قازاقستان ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى جەتەكشى ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىنا اينالىپ، بۇگىندە 30 مىڭنان استام شەتەلدىك ستۋدەنتتى قابىلداپ وتىر. سونىڭ ىشىندە موڭعوليادان كەلگەن مىڭعا جۋىق جاس ەلىمىزدە ءبىلىم الادى. الداعى كەزەڭدە بۇل كورسەتكىشتى ارتتىرۋ كوزدەلىپ، اسىرەسە ينجەنەرلىك جانە تەحنيكالىق ماماندىقتارعا باسىمدىق بەرىلمەك. بۇدان بولەك، قازاقستان موڭعوليا اۋماعىندا وتاندىق جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرىنىڭ فيليالىن اشۋدى جوسپارلاپ وتىر.
مادەني- گۋمانيتارلىق ىقپالداستىقتا تۋريزم سالاسى دا ماڭىزدى ورىنعا يە. التاي تۋريستىك كلاستەرىن دامىتۋ جانە بىرلەسكەن باعىتتار قۇرۋ حالىقتار اراسىنداعى بايلانىستى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. تۇركىستانداعى قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسى مەن ۇلىتاۋداعى جوشى حان كەسەنەسى موڭعول ساياحاتشىلارى ءۇشىن ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تۋدىرادى. سوعان سايكەس، ەكى ەلدىڭ تۋروپەراتورلارى دا بىرلەسكەن جاڭا مارشرۋتتاردى ازىرلەۋگە دايىن.
مادەني بايلانىستىڭ جارقىن كورىنىسى رەتىندە وتكەن جىلى استانادا وتكەن Silk Way Star حالىقارالىق مۋزىكالىق بايقاۋىن اتاۋعا بولادى. 12 ەلدىڭ ونەرپازدارىن بىرىكتىرگەن اۋقىمدى جوبا ازياداعى العاشقى ءىرى ۆوكالدىق مەگاشوۋ رەتىندە ەرەكشەلەندى. بايقاۋدا موڭعوليا اتىنان قاتىسقان ميشەل دجوزەف جەڭىمپاز اتانىپ، فينالدا وعان تانىمال قازاقستاندىق ءانشى ديماش قۇدايبەرگەن ماراپات تابىستادى. اۋقىمدى جوبا قر پرەزيدەنتىنىڭ تەلەراديوكەشەنى مەن قىتايدىڭ China Media Group (CMG) مەديا كورپوراتسياسى اراسىنداعى كەلىسىم اياسىندا جۇزەگە اسىرىلعان بولاتىن.
كوپ ۇزاماي ءانشى تىڭدارمانىنا قازاق تىلىندەگى جاڭا تۋىندىسى - BAĞALA ءانىن ۇسىندى. ول بايقاۋدىڭ گراند- فينالىنداعى جەڭىسىنەن كەيىن قازاقستاندىق جانكۇيەرلەرىنە بەرگەن ۋادەسىن وسىلاي ورىنداعان. ميشەل دجوزەف قازاق مادەنيەتىنە جانە ءتىلىنىڭ كوركەمدىگىنە ەرەكشە ىقىلاس بىلدىرەتىنىن اتاپ ءوتتى.
- مەن Silk Way Star جوباسى كەزىندە قازاقستاندى شىن جۇرەگىممەن جاقسى كورىپ قالدىم. قازاق ءتىلى وتە باي ءارى اسەم. بايقاۋ بارىسىندا كورسەتىلگەن زور قولداۋ ءۇشىن العىس رەتىندە تىڭدارماندارىما قازاق تىلىندە ءان سىيلاۋ مەن ءۇشىن ماڭىزدى بولدى، - دەدى ءانشى.
وسىلايشا، قازاقستان مەن موڭعوليا اراسىنداعى بايلانىس ءبىلىم، مادەنيەت جانە تۋريزم باعىتتارىندا جاڭا مازمۇنمەن تولىعىپ، ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتىپ كەلەدى.
ءمولدىر سنادين