سونىمەن، الدىمەن دەپۋتاتتار «پسيحولوگيالىق قىزمەت تۋرالى» زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا قارايدى. بۇل قۇجاتتىڭ ازىرلەنۋىنە دەپۋتاتتاردىڭ وزدەرى باستاماشىلىق جاساعان. ولاردىڭ ءبىرى - ماجىلىسمەن اسحات ايماعامبەتوۆ. ول وتكەن جىلى ءماجىلىس كوميتەتتەرىنىڭ ءبىرىنىڭ وتىرىسىندا پسيحولوگيالىق قىزمەت كورسەتۋدىڭ ءتيىستى نورمالارى بار بولعانىمەن شاشىراڭقى ەكەنىن ايتقان بولاتىن.
- ءارتۇرلى زاڭداردا، مينيسترلىكتەردىڭ ءارتۇرلى ەرەجەلەرىندە قاراستىرىلعان، ءبىراق جۇيەلى رەتتەلگەن زاڭ جوق. كوپ مەملەكەتتە ارنايى زاڭناما بار. جالپى، پسيحياتريا، پسيحولوگيا، پسيحوتەراپيا قىزمەتىن كوبىسى شاتاستىرادى، ءبارى بىردەي كورىنەدى، ءبىراق وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى بار. پسيحيكالىق اۋىتقۋى بار جاندارعا كورسەتىلەتىن كومەك كولەمى قانداي، ءدارى- دارمەككە قول جەتكىزۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىندە تۇر. كەيبىرەۋلەر پسيحيكاسىندا اۋىتقۋى بار ادامداردى بولەك ۇستاپ، جابۋ كەرەك دەپ جاتىر، بۇل - دۇرىس ەمەس. بىزگە ولاردى جابۋمەن نەمەسە ەمدەۋمەن ەمەس الدىن الۋ جانە كومەك كورسەتۋ ماسەلەسى ماڭىزدى، - دەگەن ەدى دەپۋتات.
ءماجىلىس مالىمەتىنشە، جاڭا قۇجات وسى سالانى رەتتەۋگە جانە پسيحولوگيالىق كومەكتىڭ قولجەتىمدىلىگىن، ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەتىن قۇقىقتىق بازا قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان. اتاپ ايتقاندا، پسيحولوگتار مەن پسيحولوگيالىق كومەك الۋشىلاردىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرىن بەكىتۋ كوزدەلىپ وتىر.
سونىڭ ىشىندە قۇپيالىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ، اقپاراتتاندىرىلعان كەلىسىم الۋ، سونداي-اق كاسىبي جانە ەتيكالىق ستاندارتتاردى ساقتاۋ قامتىلادى. بۇدان بولەك، پسيحولوگتەردىڭ ءبىرىڭعاي مەملەكەتتىك ءتىزىلىمىن ەنگىزۋ ۇسىنىلىپ، وعان قوسىلۋ كاسىبي قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن مىندەتتى تالاپ بولادى.
جالپى وتىرىستىڭ كۇن ءتارتىبىنىڭ جوباسىنا جۇرتشىلىقتىڭ قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرۋ، سونداي-اق جانۋارلارعا ادامگەرشىلىكپەن قاراۋدى قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى باستاماشى بولعان «جانۋارلارعا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ تۋرالى» زاڭعا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ دە ۇسىنىلادى.
بۇل زاڭ 2021 -جىلعى 30-جەلتوقساندا قابىلدانعان. الايدا، پرەزيدەنت ءىس باسقارماسى جانىنداعى پارلامەنتاريزم ينستيتۋتى بولجامدىق، الەۋمەتتىك- ەكونوميكالىق تالداۋ جانە ستاتيستيكا ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى اسقار بەكتەنوۆتىڭ پايىمىنشا، زاڭدا ادامدار مەن جانۋارلاردىڭ ءوزارا بايلانىسى، اسىرەسە بالالاردى، ادامداردى قورعاي وتىرىپ، جانۋارلارعا ىزگىلىكپەن قاراۋ، سونىمەن قاتار قاڭعىباس جانە قاباعان يتتەردىڭ شابۋىل ارەكەتتەرىنىڭ بارلىق اسپەكتىسى ەسكەرىلمەگەن. سوندىقتان زاڭناماعا ءبىرقاتار تۇزەتۋ ازىرلەنىپ وتىر. ازىرلەنگەن تۇزەتۋلەردىڭ مىناداي ارتىقشىلىعى بار:
جانۋارلارعا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ بىرىزدىلىگىن قامتاماسىز ەتەدى؛
يتتەر مەن مىسىقتاردىڭ سانىن جابايى، اۋىل شارۋاشىلىعى جانە باسقا جانۋارلار تۇرلەرىنەن زاڭنامالىق تۇرعىدا رەتتەيدى؛
جانۋارلار دەرەكقورى ءۇشىن ءبىرىڭعاي سيفرلىق پلاتفورمانى ەنگىزەدى، سونداي-اق جانۋارلاردى تىركەۋمەن جانە چيپتەۋمەن جاپپاي قامتۋ ەسەبىنەن جانۋارلار سانىن رەتتەۋ پروتسەسىن باقىلاۋ ءارى مونيتورينگىلەۋ تەتىكتەرىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرادى؛
جانۋارلاردى جاپپاي كاستراتسيالاۋ ەسەبىنەن جانۋارلاردى ۋاقىتشا ۇستاۋ پۋنكتتەرىنە، پاناجايلار مەن پيتومنيكتەرگە جۇكتەمەنى ازايتادى.
سونىمەن قاتار، دەپۋتاتتار قازاقستان مەن تۇركيا ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى ەكى ەلدىڭ اۋە كەڭىستىگى ارقىلى اسكەري مۇلىك پەن پەرسونالدى ترانزيتتەۋ تۋرالى كەلىسىمدى قارايدى. 2024 -جىلعى 11-قىركۇيەكتە استانادا قول قويىلعان قۇجات اۋە كەڭىستىگىن ءوزارا پايدالانۋ شارتتارىندا اۋە ترانزيتىنىڭ ءتارتىبىن ايقىنداۋعا باعىتتالعان.
كەلىسىم قازاقستان مەن تۇركيانىڭ اۋە كەڭىستىگى ارقىلى اسكەري تەحنيكا مەن جەكە قۇرامدى تاسىمالداۋ شارتتارىن رەتتەيدى. ول ءوزارا رۇقساتتار نەگىزىندە اۋە دالىزدەرىن پايدالانۋ ءتارتىبىن بەلگىلەيدى.
ءترانزيتتى رەتتەۋ ءۇشىن ۋاكىلەتتى ورگاندار ءبىرقاتار ەرەجەنى تاعايىندادى:
ق ر قورعانىس مينيسترلىگى - اسكەري تەحنيكا مەن جەكە قۇرامنىڭ ترانزيتىنە جاۋاپتى؛
ق ر سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى - جىل سايىنعى جانە ءبىرجولعى ديپلوماتيالىق رۇقسات (DCN) بەرەدى.
تۇركيانىڭ ۇلتتىق قورعانىس مينيسترلىگى.
ءاربىر تاراپ ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 1-جەلتوقسانىنا دەيىن ديپلوماتيالىق ارنالار ارقىلى كەلەسى جىلعا ارنالعان جىلدىق ديپلوماتيالىق رۇقسات ءنومىرىن (DCN) الۋ ءۇشىن رەسمي ءوتىنىش بەرۋگە مىندەتتەلەدى. بۇل ءنومىر ترانزيتتىك وپەراتسيالار ءۇشىن قاجەت جانە 1-قاڭتاردان 31-جەلتوقسانعا دەيىن جارامدى.
جىل سايىنعى ديپلوماتيالىق رۇقسات ءنومىرى (DCN) كەلەسى ساناتتاردىڭ ترانزيتىنە رۇقسات بەرەدى:
رەسمي دەلەگاتسيالار؛
اسكەري تەحنيكا مەن جەكە قۇرام؛
گۋمانيتارلىق كومەك؛
اسكەري جاتتىعۋلاردى قامتاماسىز ەتۋ؛
ديپلوماتيالىق جۇك.
ەستەرىڭىزگە سالا كەتسەك، ءماجىلىستىڭ وتكەن اپتاداعى وتىرىسىندا دەپۋتاتتار «كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە قازاقستاننىڭ ارناۋلى مەملەكەتتىك ورگاندارىنىڭ قىزمەتى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى مەن ىلەسپە قۇجاتتى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى.
- قۇجات ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ارناۋلى مەملەكەتتىك ورگاندارىندا قىزمەت وتكەرۋ سالاسىنداعى زاڭنامانى ودان ءارى جەتىلدىرۋ ماقساتىن كوزدەيدى. زاڭ جوباسى مەملەكەتتىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە جاۋاپتى قۇرىلىمدار قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا، قۇقىق قولدانۋ قىزمەتى بارىسىندا انىقتالعان قۇقىقتىق ولقىلىقتاردىڭ ورنىن تولتىرۋعا باعىتتالعان. جالپى، زاڭ جوباسى 3 كودەكسكە جانە 11 زاڭعا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋدى كوزدەيدى، - دەگەن ەدى قۇجات بويىنشا نەگىزگى بايانداما جاساعان ءماجىلىس دەپۋتاتى بولات كەرىمبەك.
سونىمەن قاتار، زاڭ جوباسىندا ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ورگاندارىنىڭ داعدارىستىق جاعدايلار تۋىنداعاندا، توتەنشە جانە الەۋمەتتىك سيپاتتاعى توتەنشە جاعداي ەنگىزىلگەن كەزدە ارەكەت ەتۋ قۇزىرەتىن ناقتىلاۋ ەسكەرىلگەن. بۇل تۇزەتۋ «توتەنشە جاعداي تۋرالى» زاڭعا سايكەس كەلتىرۋ ماقساتىندا ەنگىزىلىپ وتىر. سونداي-اق، مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ۇيىمداردا مەملەكەتتىك قۇپيالاردى قورعاۋ جاعدايىن كۇشەيتۋ كوزدەلىپ وتىر. وسى ماقساتتا زاڭدا «مەملەكەتتىك قۇپيالاردى قورعاۋ دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋىن» ۇلتتىق قاۋىپسىزدىككە تونگەن قاۋىپتەردىڭ ءبىرى رەتىندە بەكىتۋ ۇسىنىلدى.
بۇدان بولەك، ەكسترەميستىك جانە تەرروريستىك ماتەريالداردى اكەلۋگە، باسىپ شىعارۋعا، ازىرلەۋگە جانە تاراتۋعا زاڭنامالىق تىيىم سالۋدان باسقا، زاڭ جوباسى ولاردى ساقتاۋعا قوسىمشا تىيىم سالۋدى ەنگىزۋدى ۇسىنادى.
سونداي-اق دەپۋتاتتار قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى اراسىنداعى كاۆكاز، ورتالىق ازيا جانە موڭعوليا ءۇشىن الەۋەتتى دامىتۋدىڭ وڭىرلىك ورتالىعىنا قاتىستى ءوزارا تۇسىنىستىك جونىندەگى مەموراندۋمدى راتيفيكاتسيالادى.
قۇجات بويىنشا نەگىزگى بايانداما جاساعان ۇلتتىق بانك ءتوراعاسى تيمۋر سۇلەيمەنوۆتىڭ ايتۋىنشا، مەموراندۋمنىڭ ەرەجەلەرى ورتالىقتىڭ الماتى قالاسىنداعى كەڭسەسىنىڭ جۇمىس ىستەۋى مەن ورنالاسۋى، سونداي-اق ورتالىق قىزمەتكەرلەرىنىڭ قازاقستاندا بولۋ شارتتارىن رەگلامەنتتەيدى.
اتاپ ايتقاندا:
ورتالىقتىڭ قۇرىلىمى جانە شتاتتىق قۇرامى؛
ورتالىقتىڭ باسقارۋ ورگاندارى؛
ورتالىقتىڭ وقۋ باعدارلامالارىنا قاتىسۋ ءتارتىبى؛
ورتالىق پەن ونىڭ قىزمەتكەرلەرىنە بەرىلەتىن يممۋنيتەتتەر مەن ارتىقشىلىقتار.
- بۇل - قازاقستانداعى حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ قىزمەتى تۋرالى كەلىسىمدەرگە ارنالعان ستاندارتتى ەرەجەلەر جيىنتىعى. حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ ورتالىعىنىڭ قازاقستاندا ورنالاسۋى ەلدىڭ الەۋمەتتىك- ەكونوميكالىق دامۋىنا ىقپال ەتىپ، ەكونوميكالىق ساياسات پەن مەملەكەتتىك باسقارۋ سالاسىنداعى ۇلتتىق ينستيتۋتسيونالدىق الەۋەتتى نىعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قازاقستان ءۇشىن حۆق ورتالىعى - كونسۋلتاتسيالار، كاسىبي ءبىلىم بەرۋ جانە ەكونوميكالىق سەمينارلار الاڭى عانا ەمەس، سونىمەن قاتار ستراتەگيالىق رەسۋرس. بۇگىندە ورتالىق 100 ميلليونعا جۋىق حالقى بار 9 ەلدى بىرىكتىرەدى جانە ح ۆ ق-نىڭ جاھاندىق جەلىسىنىڭ ءبىر بولىگى سانالادى، - دەدى ول.
جالپى وتىرىس سوڭىندا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى وزەكتى الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق ماسەلەلەر بويىنشا مەملەكەتتىك ورگاندارعا 16 دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى. ماسەلەن، ءماجىلىس دەپۋتاتى تەمىر قىرىقبايەۆ پرەمەر- ءمينيستردىڭ ورىنباسارى - ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى سەرىك جۇمانعارينگە اگروونەركاسىپتىك كەشەن سالاسىن بىلىكتى ماماندارمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىن كوتەرسە، ەرمۇرات باپي تەرىس ءدىني اعىمدار الاڭداۋشىلىق تانىتتى.
اۆتور
مارلان جيەمباي