بەيادەپ ءسوزدىڭ تىلدىك ورتاعا اسەرى
احمەت بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى، الەۋمەتتىك لينگۆيست قۋاتبەك دۇيسەننىڭ ايتۋىنشا، بەيپىل سوزدەر قولدانىس اياسى شەكتەۋلى لەكسيكاعا جاتادى، ياعني ولار ءتىلدىڭ جالپى قولدانىسىنا ءتان ەمەس، كوبىنە بەلگىلى ءبىر جاعدايدا جانە بەيرەسمي قارىم-قاتىناستا پايدالانىلادى. سوعان قاراماستان مۇنداي سوزدەر الەۋمەتتىك جەلىدە، قوعامدىق ورىنداردا جانە كۇندەلىكتى قارىم-قاتىناستا ءجيى كەزدەسەدى.
- بىلاپىت ءسوز - اۋىزەكى ءتىلدىڭ قارابايىر، ءپاس قاباتىنا جاتاتىن، قولدانىس اياسى شەكتەۋلى لەكسيكا. سوندىقتان ونى قازاق ءتىلىن قالىپتاستىراتىن نەگىزگى قابات دەۋگە كەلمەيدى. ادەتتە ولار ادامدى كەمسىتۋ، نامىسىنا تيۋ، اشۋلاندىرۋ ماقساتىندا ايتىلادى. الايدا قازاقى ورتادا مۇنداي سوزدەردىڭ پسيحولوگيالىق اسەرى كۇشتى ەمەس دەپ ەسەپتەيمىن. كەرىسىنشە، «كورگەنسىز» سياقتى ءبىر عانا ءسوزدىڭ ءوزى ادامعا اۋىر تيەدى. ال قارعىس سوزدەردىڭ پسيحولوگيالىق سالماعى بەيپىل سوزدەن الدەقايدا اۋىر، - دەدى لينگۆيست.
دەمەك، بەيادەپ ءسوز ءتىلدىڭ نەگىزگى قاباتىنا جاتپاعانىمەن، ونىڭ ءجيى قولدانىلۋى سويلەۋ ورتاسىنا اسەر ەتپەي قويمايدى. ويتكەنى ادامنىڭ سوزدىك قورى مەن سويلەۋ داعدىسى كۇندەلىكتى ەستيتىن سوزدەرى ارقىلى قالىپتاسادى. بۇل اسىرەسە ەموتسياسىن سوزبەن جەتكىزۋدى ۇيرەنىپ كەلە جاتقان بالالار مەن جاسوسپىرىمدەرگە قاتىستى.
ءسوزدىڭ ادام پسيحولوگياسىنا اسەرى
كلينيكالىق پسيحولوگ ەركەجان مۇرات قىزىنىڭ ايتۋىنشا، ادام بەيپىل سوزگە كوبىنە كۇشتى ەموتسياسىن قىسقا ءارى اسەرلى جەتكىزۋ ءۇشىن جۇگىنەدى. اشۋ، رەنىش، قورقىنىش نەمەسە اۋىرسىنۋ كەزىندە مۇنداي ءسوز ىشكى قىسىمدى ۋاقىتشا جەڭىلدەتۋى مۇمكىن. كەيدە ول بەيرەسمي ورتادا سويلەۋدى اسەرلى ەتۋگە، ازىلگە رەڭك بەرۋگە نەمەسە ءوزىن ەرەسەك ەتىپ كورسەتۋگە دە قولدانىلادى.
الايدا ەموتسيانى وسىلاي جەتكىزۋ ءجيى قايتالانسا، ول ادەتكە اينالۋى مۇمكىن.
- بەيپىل ءسوزدى ءجيى قايتالاۋ بىرتىندەپ ادەتكە اينالىپ، ادام ونى اۆتوماتتى تۇردە قولدانا باستايدى. باستاپقىدا ۇيات نەمەسە جيىركەنىش تۋدىرعان ءسوز ۋاقىت وتە كەلە قالىپتى قۇبىلىس رەتىندە قابىلدانۋى ىقتيمال. وسىلايشا ول وزىنە دە، قوعامعا دا زيان تيگىزەدى، - دەدى پسيحولوگ.
مۇنىڭ اسەرى ءسوزدى ايتقان اداممەن عانا شەكتەلمەيدى. بالاعات ءسوز تىكەلەي بىرەۋگە باعىتتالسا، ونى ەستىگەن ادام ءوزىن قورلانعان، كەمسىتىلگەن نەمەسە دارمەنسىز سەزىنۋى مۇمكىن. ال مۇنداي جاعداي قايتالانا بەرسە، دورەكى قارىم-قاتىناس قالىپتى قۇبىلىس رەتىندە قابىلدانۋ ءقاۋپى بار.
الەۋمەتتىك جەلىدەگى ادەپ
بۇل ماسەلە الەۋمەتتىك جەلىدە ودان ءارى كۇردەلەنە تۇسەدى. سەبەبى جاسوسپىرىمدەر اينالاسىنداعى مىنەز-قۇلىق ۇلگىلەرىن بەلسەندى قابىلدايدى، ال جەلىدەگى كونتەنت ولاردىڭ نەنىڭ قالىپتى، نەنىڭ قولايسىز ەكەنىن باعالاۋىنا ىقپال ەتەدى.
- جاسوسپىرىمدەردىڭ تۇلعاسى ءاردايىم قالىپتاسۋ كەزەڭىندە بولادى. ولاردىڭ ۇستانىمى مەن نەنىڭ رۇقسات ەتىلەتىنى تۋرالى تۇسىنىكتەرى ءالى تولىق قالىپتاسپاعان. بۇگىندە الەۋمەتتىك جەلىلەر ولاردىڭ ءوزىن قالاي ۇستاعىسى كەلەتىنىنە، سىرتقى كەلبەتىنە جانە نەنى قولايلى دەپ سانايتىنىنا ايتارلىقتاي ىقپال ەتەدى. ولار ءۇشىن تانىمالدىق، اينالاسىنداعىلاردىڭ پىكىرى جانە قوعام تاراپىنان مويىندالۋ ماڭىزدى، - دەپ ءتۇسىندىردى پسيحولوگ.
وسى جەردە لايك پەن قارالىم ءۇشىن جاسالعان ارەكەتتىڭ ىقپالى بايقالادى. بالاعات ءسوز، قورلاۋ نەمەسە ارانداتۋشىلىق كوپشىلىكتىڭ نازارىن اۋدارىپ، تانىمالدىق اكەلەتىنىن كورگەن جاس ءوسپىرىم مۇنى ءوزىن تانىتۋدىڭ ءبىر جولى دەپ قابىلداۋى مۇمكىن.
- مىسالى، سىنىپتاسىن كامەراعا ءتۇسىرىپ بالاعاتتاۋ نەمەسە قورلاۋ دا بىرتىندەپ رۇقسات ەتىلەتىن ارەكەت رەتىندە قابىلدانۋى مۇمكىن. مەن بارلىق بالاعا قاتىستى جالپىلاما پىكىر ايتقىم كەلمەيدى، ءار ادامنىڭ جاعدايى ءارتۇرلى. ءبىراق، مەنىڭشە، وزگەرمەيتىن ءبىر قاعيدا بار: قاتىگەزدىك قاتىگەزدىكتى تۋدىرادى، - دەدى مامان.
سوندىقتان پسيحولوگ ماسەلەنى تەك تىيىممەن شەشۋگە بولمايتىنىن ايتادى. بالانىڭ ارەكەتىنىڭ سەبەبىن ءتۇسىنۋ، ونىمەن اشىق سويلەسۋ، ەموتسياسىن دۇرىس جەتكىزۋگە ۇيرەتۋ جانە ناقتى شەكارا بەلگىلەۋ ماڭىزدى.
ءسوز جاۋاپكەرشىلىگى
قولدانىستاعى زاڭناما بويىنشا قوعامدىق ءتارتىپتى بۇزاتىن جانە اينالاداعىلارعا انىق قۇرمەتسىزدىك تانىتاتىن ارەكەتتەر ق ر ا ق ب ت ك-نىڭ 434-بابى بويىنشا باعالانادى. زاڭگەر نۇربولات يبرايەۆتىڭ ايتۋىنشا، ۇساق بۇزاقىلىق ءۇشىن العاش رەت 20 ا ە ك مولشەرىندە ايىپپۇل، 20 دان 60 ساعاتقا دەيىن قوعامدىق جۇمىستار نەمەسە 5 تەن 15 تاۋلىككە دەيىن اكىمشىلىك قاماق كوزدەلگەن. قۇقىق بۇزۋشىلىق ءبىر جىل ىشىندە قايتالانسا، جازا كۇشەيەدى.
ال بىلاپىت ءسوز ناقتى ادامدى ادەپسىز تۇردە كەمسىتۋگە ۇلاسسا، ق ر قىلمىستىق كودەكسىنىڭ 131-بابى بويىنشا قورلاۋ رەتىندە قارالۋى مۇمكىن. بۇل جاعدايدا 100 ا ە ك-كە دەيىن ايىپپۇل كوزدەلگەن. قورلاۋ كوپشىلىك الدىندا نەمەسە ونلاين-پلاتفورمالار ارقىلى جاسالسا، جاۋاپكەرشىلىك كۇشەيەدى.
الەۋمەتتىك جەلىدەگى قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى - ونىڭ قىسقا ۋاقىتتا كوپشىلىككە تارالۋى جانە تسيفرلىق ءىزىنىڭ ساقتالۋى.
- بۇگىندە الەۋمەتتىك جەلىلەر، سونىڭ ىشىندە TikTok پەن Instagram جەلىلەرىندەگى تىكەلەي ەفيرلەر قوعامدىق كەڭىستىككە اينالدى. بۇرىن قۇقىق بۇزۋشىلىقتى بىرنەشە ادام عانا كورسە، قازىر ونىڭ اۋديتورياسى مىڭداعان قولدانۋشى بولۋى مۇمكىن. دالەل جيناۋ پروتسەسى دە وزگەردى. بۇرىن كۋاگەرلەر مەن قوسىمشا ماتەريالدار قاجەت بولسا، بۇگىندە قۇقىق بۇزۋشىلار وزدەرى جاساعان ارەكەتتەرىن ۆيدەوعا ءتۇسىرىپ جاتادى. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا قۇقىق بۇزۋشىلىق فاكتىسىن انىقتاپ، قاجەتتى ماتەريالداردى جيناپ، وعان قۇقىقتىق باعا بەرۋ عانا قالادى، - دەپ اتاپ ءوتتى وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قۇقىق ماگيسترى، ب ۇ ۇ-نىڭ زاڭ كەڭەسشىسى حاليدا ءاجىعۇلوۆا.
ايتا كەتەيىك، قازاقستاندا سوڭعى ەكى جىلدا ونلاين-پلاتفورمالاردان بالاعات سوزدەر بار 161 ماتەريال انىقتالدى. وشىرىلگەن كونتەنت سانى بويىنشا TikTok كوش باستاپ تۇر.