ءتىپتى، جەلتوقسان ايىنىڭ العاشقى كۇندەرىنەن باستاپ اۋىلدا نە قالادا بولسىن قىسقى مەرەيدىڭ اجارى بايقالا باستايدى. جاڭا جىل تۇڭعىش رەت مەسوپوتاميادا تويلانعان.
عالىمداردىڭ ايتۋىنشا، ادام بالاسى العاشقى جاڭا جىلدى ءبىزدىڭ زامانىمىزدان بۇرىنعى ءۇشىنشى مىڭجىلدىقتا اتاپ وتكەن.
جاڭا جىلدى تويلاۋ مەجەسى تيگر مەن ەۆفرات وزەندەرىنە سۋ تولىپ، ەگىن شارۋاشىلىعىنىڭ باستالعان كەزىنە تۋرا كەلەدى. ۋاقىت وتە كەلە، مەرەكە بابىل تۇتقىندارى ارقىلى گرەكتەرگە، ال گرەكتەردەن ەۋروپاعا تاراي باستاعان.
ريم يمپەراتورى يۋلي سەزار جاڭا كۇنتىزبە ەنگىزگەن كەزدە، جاڭا جىلدىڭ العاشقى كۇنى 1-قاڭتار بولىپ ەسەپتەلىنگەن. ريمدىكتەر جاڭا جىلدى ءساتتى وتكىزۋ ءۇشىن ءبىرىنشى كۇندى قۋانىشقا تولى ەتىپ قارسى الاتىن بولعان.
سونداي-اق، جاڭا جىل كونە مىسىر ەلىندە دە تويلانىپ كەلگەن ەكەن. ونداعان عاسىرلار بۇرىن شارۋاشىلىقتا جاڭا ماۋسىمعا سەپتىك بولاتىن ءنىل وزەنى سۋىنىڭ تولاسسۋىنىڭ ومىرلىك ماڭىزى بار بولىپتى. سوندىقتان سول كۇننەن باستاپ جاڭا كۇندى تويلاۋ داستۇرگە اينالىپ كەلەدى.
ءبىراق ورتا عاسىرلارعا دەيىن كوپتەگەن ەلدەردە ەگىن شارۋاشىلىعىنىڭ باستاۋى مەن ءونىم جيناۋدىڭ اياقتالۋىنا بايلانىستى جاڭا جىل كوكتەمدە نەمەسە كۇزدىڭ اياعىندا وتكىزىلەتىن بولعان.
1600 -جىلدارى اتالعان مەرەكەنىڭ تويلانۋ ۋاقىتى كۇزدەن قىستىڭ باس كەزىنە اۋىسا باستايدى. كەيىننەن ءبىرىنشى قاڭتارعا ىعىستىرىلعانىمەن، گريگوريان كۇنتىزبەسى ەنگىزىلىپ، جاڭا جىل ون ءۇش كۇنگە سوزىلادى. سول سەبەپتى ازىرگە دەيىن ەسكى جاڭا جىل رەسمي بولماسا دا، 13-قاڭتار كۇنى تويلانىپ كەلەدى.
جاڭا جىل مەرەكەسى تۋرالى قىزىقتى دەرەكتەر
جاڭا جىل مەرەكەسى - الەمدەگى قۋانىشقا تولى عاجايىپ مەرەكەلەردىڭ ءبىرى. ءبارىمىز جاڭا جىلدان جاڭا باقىت كۇتەمىز. جاڭا جىل، ونىڭ تاريحى تۋرالى بارلىعىڭىز جاقسى بىلەسىزدەر. سوندىقتان ءبىز بۇگىن جاڭا جىل مەرەكەسى جايىنداعى قىزىقتى دەرەكتەرگە كەزەك بەرەمىز.
1. ۇيگە جاڭاجىلدىق شىرشانى اكەلىپ، بەزەندىرۋ ادامزات بالاسىنا 150 جىل بۇرىن پايدا بولعان ەكەن.
2. جاڭا جىلدى ورىس پاتشالىعى ءۇش عاسىر بۇرىن 1-قىركۇيەك كۇنى اتاپ وتكەن. تەك I پەتر كەلگەن سوڭ، 1-قاڭتارعا اۋىستىرۋعا ۇكىم شىعارعان.
3. اۋستراليا ەلىندە مەرەكەلىك داستارحان ۇستىنە قۇس ەتىنەن جاسالعان تاعامدار قويىلمايدى.
4. ا ق ش-تا اق ءۇي الدىندا العاش رەت 1895 -جىلى شىرشاعا ىلىنگەن ەلەكترلى ءتۇرلى-ءتۇستى تىزبەك جانعان.
5. كەڭەس كەزىندە تۇسىرىلگەن «تاعدىر تالكەگى نەمەسە جەڭىل بۋىڭىزبەن!» كينوسى تەلەديداردا 31-جەلتوقسان سايىن 35 جىل كورسەتىلىپ كەلە جاتىر.
6. جاڭا جىلدا وتشاشۋدى نە ءۇشىن پايدالاناتىنىمىزدى بىلەسىز بە؟ بۇل ءداستۇر ازيادا قالىپتاسقان. فەيەرۆەركتىڭ شۋ مەن وتتارىنان جاماندىق اتاۋلى قاشادى دەپ ەسەپتەگەن.
7. برازيليانىڭ استاناسى ريو-دە-جانەيرو قالاسىنا الەمدەگى ەڭ بيىك شىرشا ورناتىلعان. ونىڭ بيىكتىگى - 76 مەتر.
8. اياز اتانىڭ نەمەرەسى بولعان اقشاقار تەك 20-عاسىردىڭ 50-جىلدارىندا عانا «دۇنيەگە كەلگەن».
9. 1516 -جىلى انگليادا گەنريح VIII-نىڭ ءۇيىنىڭ ەسىك الدىنا قۇرىلعان شىرشا التىننان قۇيىلعان.
10. جاڭاجىلدىق شىرشانى بەزەندىرۋ ەڭ العاش ەلزاس (سول كەزدەردە گەرمانيا قۇرامىندا بولعان، قازىر فرانسيا ەلىندە) قالاسىندا باستاۋ العان. بەزەندىرۋ ءۇشىن ءتۇرلى-ءتۇستى قاعازداردان راۋشان گۇلدەرىن جاساعان. شىرشا بۇتاقتارىنا الما، پەچەنە، شاقپاق قانتتار مەن جىلتىراق اشەكەيلەردى ىلگەن.
11. سانتا-كلاۋستىڭ بۇعىلارىنىڭ ەسىمدەرى: دەشەر، دەنسەر، پرەنسەر، ۆيكسەن، كومەت، كيۋپيد، دوننەر، بليتسەن.
12. جاڭاجىلدىق شىرشانى بەزەندىرۋگە ارنالعان اينەك شىرشا شارى ەڭ العاش XVI عاسىردا تيۋرينگي قالاسىندا جاسالعان. وسىنداي تاعى باسقا شىرشا ويىنشىقتارى تەك XIX عاسىردا عانا جاپپاي وندىرىلە باستاعان. شىنى ۇستالارى اينەك ويىنشىقتار جاساسا، كومەكشىلەرى كارتون قاعازدان قوڭىراۋ، جۇرەك، جانۋارلاردىڭ بەينەلەرىن، شار، شىرشا بۇرشىگىن، جاڭعاق سىندى ءتۇرلى بەينە قيىپ، اشىق تۇستەرمەن بوياعان.
13. 1843 -جىلى لوندوندا العاش اشىق قۇتتىقتاۋ حاتى باسىلعان.