رەسەي 2018-جىلى قيىر شىعىستا اسكەري جاتتىعۋلار وتكىزگەندە، وعان 300 مىڭنان استام ساربازى قاتىسقان. ولار قىتاي مەن موڭعوليا ساربازدارىمەن جاتتىققان ەدى. سوندا كرەمل اسكەري قۋاتى مىقتى ەكەنىن، پەكينمەن بايلانىسىن نىعايتىپ جاتقانىن كورسەتپەك بولعان.
قازىر ماسكەۋ تاعى ءبىر جاتتىعۋعا دايىندالىپ جاتىر. وعان ەلۋ مىڭنان استام ادام قاتىسادى. ۋكرايناعا باسقىنشىلىق كەسىرىنەن شىعىنعا باتىپ، قيىندىققا تاپ بولعانىنا قاراماستان، رەسەي وسىلايشا اسكەري قۋاتىنىڭ السىرەمەگەنىن كورسەتكىسى كەلەدى.
1- قىركۇيەكتە باستالاتىن جاتتىعۋ ءبىر اپتاعا سوزىلادى. وعان قىتاي، ءۇندىستان، لاوس، موڭعوليا، نيكاراگۋا، الجير، سيريا، بەلارۋس، قازاقستان، قىرعىزستان، تاجىكستان اسكەرلەرى قاتىسادى.
جاتتىعۋ كەزىندە اۋەدە، تەڭىز بەن قۇرلىقتا مانيەۆرلەر جاسالادى. ماسكەۋ رەسەيدىڭ تىنىق مۇحيتى فلوتى مەن قىتايدىڭ اۋە-تەڭىز كۇشى جاپون تەڭىزىندە «تەڭىز كوممۋنيكاتسياسىن جانە تەڭىز اۋداندارىنىڭ ەكونوميكالىق قىزمەتىن قورعاۋعا باعىتتالعان» جاتتىعۋلار وتكىزەتىنىن مالىمدەدى.
يران، قىتاي جانە رەسەي تەڭىز اسكەرلەرىنىڭ ءۇندى مۇحيتىنداعى جاتتىعۋى. 19- قاڭتار 2022-جىل.
رەسەي شەنەۋنىكتەرى جاتتىعۋدىڭ تەك قورعانىس سيپاتتا وتەتىنىن، بەلگىلى ءبىر ەلگە قارسى باعىتتالماعانىن ايتتى. ءبىراق ماسكەۋدىڭ ۋكرايناداعى باسقىنشىلىعى مەن ازياداعى ۋشىعىپ تۇرعان گەوساياسي جاعداي كەزىندە وتەتىن اسكەري جاتتىعۋدىڭ سيمۆوليكالىق ءمانى بار.
رەسەي مەن قىتاي تىنىق مۇحيتى ايماعىنا نازار اۋدارىپ، ساياسي جانە اسكەري بايلانىسىن نىعايتىپ جاتقانىن كورسەتۋگە تىرىسىپ جاتقاندا، جاپونيا مەن وڭتۇستىك كورەيا سەكىلدى ايماقتاعى دەرجاۆالار اسكەري جاتتىعۋدى مۇقيات باقىلايدى دەيدى ساراپشىلار.
«بۇل قىتاي ءۇشىن جاپونياعا نازار اۋدارا وتىرىپ، رەسەيمەن جۇمىس ىستەۋدىڭ جاقسى مۇمكىندىگى» دەدى مەريلەندتەگى فروستبۋرگ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى حايۋن ما ازاتتىققا. ول پەكيننىڭ رەسەيمەن، وڭتۇستىك جانە ورتالىق ازيامەن بايلانىسىن زەرتتەيدى. «تايۆان بۇعازىنداعى جاعداي ءورشىپ جاتقاندا، وسى كۇندەرى جاپونيا راسىمەن قىتايدىڭ نازارىنا ىلىكتى. ولار رەسەي تىنىق مۇحيتىندا وعان جاقىنداي الادى دەپ ۇمىتتەنەدى».
جاتتىعۋعا ءۇندىستاننىڭ قاتىساتىنى دا كوپتىڭ نازار اۋدارتتى.
ءۇندى ساربازى رەسەي اۆتوماتىمەن نىسانانى كوزدەپ تۇر. ۆلاديكاۆكاز، 28- شىلدە 2010-جىل.
نيۋ-دەلي قورعانىس سالاسىندا ماسكەۋمەن بۇرىننان بايلانىس ورناتقان. ۆاشينگتونمەن دە قارىم-قاتىناسى جاقسى. قىتاي مەن ءۇندىستان اراسىندا گيمالايداعى شەكارا داۋى بار. ەكى جىل بۇرىن وندا قاندى قاقتىعىس بولعان ەدى. ءۇندىستان قازاندا قىتاي شەكاراسىنا جاقىن ماڭدا ا ق ش- پەن اسكەري جاتتىعۋ وتكىزەدى.
«رەسەي حالىقارالىق قاۋىمداستىق ءۇشىن جاعىمسىز [ويىنشىعا] اينالدى. ءبىراق بۇل جاتتىعۋ وعان ۋكرايناداعى سوعىسقا دەيىن ايتقىسى كەلگەن [ويعا] ورالۋعا مۇمكىندىك بەرەدى» دەدى ماسكەۋدەگى كارنەگي ورتالىعىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى تەمىر وماروۆ. «رەسەي قورعانىس سالاسىنداعى بايلانىسىن نىعايتىپ، سوعىس ونى تولىق وقشاۋلاندىرا قويماعانىن كورسەتكىسى كەلەدى».
شىعىستاعى مۇددە
قىتاي مەن رەسەي كۇشتەرى 2005-جىلدان باستاپ بىرلەسكەن اسكەري جاتتىعۋ وتكىزىپ كەلەدى. ءبىراق كەيىنگى جىلدارى ونى كەڭەيتىپ، ازيا مەن جەرورتا تەڭىزىندەگى اسكەري جاتتىعۋلاردى قوستى.
2018-جىلى پەكين مەن ماسكەۋ كەڭ اۋقىمدى جاتتىعۋعا كوشتى. ول جوعارى شەندى كومانديرلەردى بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋگە دايىنداۋعا باعىتتالدى. ال بىلتىر رەسەي اسكەرى العاش رەت جاتتىعۋ ءۇشىن قىتاي جەرىنە باردى.
قىتاي تانكتەرى ۆوستوك-2018 اسكەري جاتتىعۋىندا.
قىتاي پرەزيدەنتى شي جينپيڭ مەن رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين اقپاندا «شەكسىز ارىپتەس» ەكەنىن مالىمدەدى. ماسكەۋدىڭ ۋكرايناعا باسقىنشىلىعى الدىندا جاسالعان بۇل مالىمدەمە ەكى ەل بايلانىسىنىڭ شارىقتاۋ شەگى بولدى.
قىتاي سوعىس باستالعالى باتىستىڭ رەسەيگە سالعان سانكسيالارىنان اينالىپ ءوتۋ ءۇشىن ويلانىپ ارەكەت ەتۋگە تىرىستى. ءبىراق ۋكرايناداعى سوعىسقا رەسەيدى ناتو مەن باتىس ارانداتتى دەپ ايىپتاپ، حالىقارالىق ۇيىمداردا ماسكەۋگە ديپلوماتيالىق قولداۋ ءبىلدىردى. مامىردا ا ق ش پرەزيدەنتى دجو بايدەن توكيوداعى سامميتكە بارعاندا، ەكى ەل بومبالاۋشى ۇشاقتارىن جىبەردى.
ا ق ش وكىلدەر پالاتاسىنىڭ وكىلى نەنسي پەلوسي تايۆانعا بارىپ، پەكيننىڭ ۆاشينگتونمەن بايلانىسى شيەلەنە تۇسكەندە، رەسەي دە قىتايدى قولداپ شىقتى. پەلوسيدىڭ ساپارىنا جاۋاپ رەتىندە قىتاي تايۆانعا جاقىن ماڭدا اسكەري جاتتىعۋ وتكىزىپ، اۋەگە بەس بالليستيكالىق زىمىران جىبەردى. ولاردىڭ ءبارى جاپونيانىڭ ەكونوميكالىق ايماعىنا قۇلادى.
وسى ايدا قىتاي شەنەۋنىكتەرى پەكيننىڭ رەسەي ۇيىمداستىرعان اسكەري جاتتىعۋعا قاتىسۋىنىڭ قازىرگى حالىقارالىق جانە ايماقتىق جاعدايلارعا قاتىسى جوق ەكەنىن ايتتى. ءبىراق تا جاپونيا ساياساتىنداعى وزگەرىس، اتاپ ايتقاندا قورعانىس شىعىنىنىڭ ارتۋى، ماسكەۋگە سانكسيا سالۋى جانە قىتايدىڭ تايۆانداعى ارەكەتىن ايىپتاۋى شيەلەنىستى كۇشەيتتى دەيدى.
قىتاي باسشىسى شي جينپيڭ (سول جاقتا) جانە رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين ۆلاديۆوستوكتاعى كەزدەسۋ كەزىندە ستاقان سوعىستىرىپ تۇر.
وتكەن اپتادا رەسەيدىڭ ەكى تەڭىز جاساعى رەسەي مەن جاپونيانى ءبولىپ تۇرعان لاپەرۋزا بۇعازىنان سەس كورسەتە ءوتىپ، «ۆوستوك» جاتتىعۋىنا اتتاندى دەيدى ول.
قىتايدىڭ دا، رەسەيدىڭ دە جاپونيامەن جەر داۋى بار: ماسكەۋ مەن توكيو كۋريل ارالدارىنا تالاسسا، پەكين جاپونيانىڭ قولىنداعى سەنكاكۋ ارالدارىنا كوز تىگىپ وتىر.
ءۇندىستان فاكتورى
«ۆوستوك» جاتتىعۋىنا ءۇندىستاننىڭ قاتىساتىنى ساراپشىلاردى تاڭ قالدىردى. وعان قاتىساتىن پەكين مەن نيۋ-دەلي اراسىندا شيەلەنىس ءورشىپ تۇر. ءۇندىستاننىڭ باتىسپەن بايلانىسىن نىعايتىپ جاتقانى تاعى بار.
29- تامىزدا ءۇندىستان قىتايدى تايۆان بۇعازىن اسكەريلەندىرگەنى ءۇشىن ايىپتادى. بۇعان دەيىن ەكى ەل قىتاي اسكەري كەمەسىنىڭ شري-لانكاداعى داۋلى پورتقا بارعانى ءۇشىن ءسوز تالاستىرىپ قالعان ەدى.
ساراپشىلار ءۇندىستاننىڭ اسكەري جاتتىعۋعا قاتىسۋىنا نيۋ-دەلي مەن ماسكەۋدىڭ قورعانىس سالاسىنداعى تىعىز بايلانىسى اسەر ەتتى دەيدى.
«باتىس كوزىمەن قاراساق، بۇل جاقسى بولماۋى دا مۇمكىن. ءبىراق ءۇندىستاننىڭ سىرتقى ساياساتىنا جاقسى ىقپال ەتەدى» دەدى ازاتتىققا ۋيلسون ورتالىعىنداعى ازيا باعدارلامالارى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى مايكل كۋگەلمان.
ءۇندىستان رەسەيدىڭ ۋكرايناعا باسقىنشىلىعىنا قاتىستى پىكىر بىلدىرگەن جوق. باتىستىڭ ماسكەۋدى وقشاۋلاۋ ارەكەتتەرىنە قاراماستان، رەسەيدىڭ ارزان مۇنايىن ساتىپ الۋدى جالعاستىرىپ جاتىر.
كۋگەلمان اسكەري جاتتىعۋ ءۇندىستاننىڭ «ستراتەگيالىق اۆتونوميا» ساياساتىنا ساي كەلەتىنىن، مۇنىڭ باسەكەلەس دەرجاۆالار اراسىندا تەپە-تەڭدىكتى ساقتاي وتىرىپ ءوز مۇددەسىن ۇستانۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتادى.
ءۇندىستان رەسەي مەن قىتاي كىرگەن بىرنەشە كوپجاقتى بلوكقا مۇشە. ونىڭ اراسىندا برازيليا، وڭتۇستىك افريكا كىرەتىن بريكس پەن پاكىستان، ورتالىق ازيا ەلدەرى مۇشە شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى دا بار. كۋگەلمان مۇنداي ءارتاراپتانعان ارىپتەستىك نيۋ-دەليگە ايماقتاعى ىقپالىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەيدى.
«بۇل - ءۇندىستانعا جاقسى اسەر ەتەدى. يكەمدى جانە باسەكەلەس ەلدەردى تەڭەستىرۋگە قابىلەتى بار ەكەنىن كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى» دەيدى ول.
«ازاتتىق»