العاشقى مەترو قۇرىلىسىنىڭ باستالۋ تاريحى

قالا قۇرىلىسى مەترو پايدا بولعاننان كەيىن ودان ءارى دامىدى.

الىپ قالالاردا ەڭ باستىسى - قوعامدىق كولىكتى دۇرىس جولعا قويۋ. بۇل ماسەلەنىڭ وڭتايلى شەشىمى رەتىندە الەمنىڭ ءىرى قالالارىندا جەراستى جانە جەرۇستى مەتروپوليتەندەرى سالىندى. ءبىراق مەترو سالۋ وڭاي ەمەس: قوماقتى قاراجاتقا قوسا، كوپ ۋاقىتتى قاجەت ەتەدى. مىسالى، كەزىندە دۇنيە جۇزىندەگى تۇڭعىش جەر استى تەمىرجولى - لوندون مەتروسىن سالۋ وڭاي بولعان جوق.

لوندونداعى ءبىرىنشى مەترو جەلىسىندەگى ءۇشىنشى كلاسس جولاۋشىلارى

ⅩⅨ عاسىردىڭ ورتاسىنا قاراي ەۋروپا مەن امەريكانىڭ ءارتۇرلى قالالارىنىڭ حالقى كوبەيىپ، كوشەدە ءجۇرۋ قيىنعا سوقتى. ول كەزدە اۆتوموبيل ءالى ويلاپ تابىلعان جوق، قالالاردىڭ تار كوشەلەرىنە تەمىر جول اپارۋ مۇلدە مۇمكىن ەمەس ەدى.

وسى سەبەپتى قالالىق كولىك قىزمەتىن ات-اربالار اتقاردى. كوپتەگەن اتقوسشى جاياۋ جۇرگىنشىلەر قوزعالىسىنا كەدەرگى كەلتىرەتىن، سونىمەن قاتار قالا كوشەلەرىن جىلقى كوڭىمەن لاستايتىن.

ول كەزدە لوندوندا 2 ميلليوننان استام حالىق تۇراتىن، قالا كوشەلەرى تار، كوشىرلەرمەن مەن جاياۋ جۇرگىنشىلەر قوزعالىسى قيىنداي تۇسكەن. قالا كوشەلەرىمەن جولاۋشىلاردى تاسىمالداۋعا ارنالعان بىرنەشە جىلقىسى بار ارنايى كولىك - ومنيبۋستار ەنگىزىلگەن كەزدە تار جولدارداعى كەپتەلىس ودان سايىن ارتادى.

وسى جاعدايدان سوڭ ۇلى بريتانيا استاناسىندا جەر استى تەمىرجول جەلىلەرىن سالۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانادى.

العاشقى اۆتوبۋس قىزمەتىن اتقارعان ومنيبۋستار

تەمزا استىنداعى تۋننەل

1818 -جىلى فرانتسۋز ينجەنەرى مارك بيۋنەل لوندوندى باسىپ وتەتىن تەمزا وزەنىنىڭ استىنان تۋننەل سالۋ جوباسىن جاسادى. جوبا 1825 -جىلدان 1843 -جىلعا دەيىن قۇرىلىس جۇمىستارىن جۇرگىزىپ، الەمدەگى العاشقى جەر استى تۋننەلىن سالادى. ول كەزدە تۋننەلدىڭ ەنى 11 مەتر، بيىكتىگى 6 مەتر بولاتىن.

باستاپقىدا تۋننەل جاياۋ جۇرگىنشىلەرگە ارنالدى. كەيىنىرەك، 1865 -جىلى لوندوندا الەمدەگى العاشقى مەترو ىسكە قوسىلعاندا، قالا ارقىلى وتەتىن تەمىر جولدىڭ ءبىر بولىگى وسى تۋننەل ارقىلى وتكەن. وسىلايشا ول ارقىلى جولاۋشى جانە جۇك پويىزدارى وتەتىن بولادى.

تەمزا استىنداعى تۋننەل لوندون مەتروسىنىڭ اناسى دەپ اتالادى. ول كەزدە قيىن جاعدايدا وزەن استىنان تۋننەل سالىنعاننان كەيىن ينجەنەرلەر جەراستى تەمىر جول قۇرىلىسى جوبالارىن دايىنداۋعا كىرىستى.

لوندون مەتروسىنىڭ قۇرىلىسى

لوندوندا ءبىرىنشى جەر استى تەمىر جولىن سالۋ جوسپارى 1850 -جىلى پايدا بولدى. ول كەزدە ۇلى بريتانيا استاناسىندا كوپتەگەن تەمىر جول جەلىلەرى بولعان. قالاعا التى تەمىرجول ۆوكزالى قىزمەت كورسەتتى. ولار: لوندون- بريدج، ەستون، پەددينگتون، كينگس كروسس، بيشوپسگەيت جانە ۆاتەرلوو.

1855 -جىلى پارلامەنت زاڭى Metropoliten Railway دەپ اتالاتىن جەر استى تەمىرجولىن سالۋعا رۇقسات بەردى. بۇل جەر استى تەمىرجولى پەددينگتون جانە كينگس كروسس تەمىرجول ستانسيالارىن فاررينگدون ستانسياسىمەن بايلانىستىرۋ كەرەك ەدى. بۇل قۇرىلىستى قارجىلاندىرۋعا اقشانى Great Western Railway كومپانياسى بولەدى.

قۇرىلىس 1860 -جىلدىڭ اقپان ايىندا قارجىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنە بايلانىستى جوسپارلانعاننان ءسال كەشىكتىرىلىپ باستالدى. ول كەزدە جەر استى تەمىر جولىنىڭ قۇرىلىسىن توقتاتقىسى كەلگەندەر بولدى. ءبىراق جۇمىستى جاقتاۋشىلار قالا بيلىگىنەن قارجى ءبولىپ، قۇرىلىسقا قولداۋ كورسەتۋدى سۇرايدى. بۇل ماسەلەدى جەرگىلىكتى ادۆوكات چارلز پيرسوننىڭ قوسقان ۇلەسى زور. سوندىقتان بۇل ادامدى «لوندون مەتروسىنىڭ اكەسى» دەپ تە اتايدى.

پيرسون قالالىق كولىك كورپوراتسياسىن قۇرىلىسقا قاراجات بولۋگە كوندىرەدى. ءىس وسىلاي باستالادى. دجون فاۋلەر قۇرىلىس ءبولىمىنىڭ باس ينجەنەرى بولىپ تاعايىندالادى. پيرسون بولسا، مەترونىڭ ءبىرىنشى جەلىسى اشىلعانعا دەيىن بىرنەشە اي بۇرىن ومىردەن وتەدى.

لوندون مەتروسىندا تۋننەلدەر ترانشەيا ادىسىمەن قازىلعان. ول الدىمەن 10 مەتر تەرەڭدىكتە قازىلعان. شۇڭقىرعا رەلس توسەلگەن توبەسى كىرپىشپەن كۇمبەزدەلگەن. سودان كەيىن كۇمبەزدەردىڭ توبەسى توپىراقپەن جابىلعان.

الەمدەگى العاشقى مەترونىڭ اشىلۋى

1863 -جىلى 10-قاڭتاردا Metropoliten Railway-دىڭ ءبىرىنشى جەلىسى - مەtropoliten Line اشىلدى. جولدىڭ ۇزىندىعى 6 كم، جالپى 7 ايالداما بولدى. ولار: بيشوپ روۋد (بۇرىنعى پەددينگتون)، ەدجيەۆەر روۋد، بەيكەر- ستريت، پورتلەند روۋد (گرەيت- پورتلەند- ستريت)، گاۋەر- ستريت (يۋستون- سكۆەر)، كينگس كروسس (كينگس كروسس سەنت پانكراسس) جانە فاررينگدون- ستريت (فاررينگدون).

مەترو اۋا سورعىشپەن جابدىقتالماعاندىقتان، ۆاگونداردى تارتاتىن لوكوموتيۆ ونىڭ ءىشىن تۇتىنگە تولتىراتىن. سوعان قاراماستان جەراستى تەمىرجولى تەز ارادا لوندوندىقتار ءۇشىن تانىمال كولىك تۇرىنە اينالادى.

مەترو العاش اشىلعاندا كۇنىنە ورتا ەسەپپەن 26000 جولاۋشىعا قىزمەت كورسەتكەن. ءبىر جىلدىڭ ىشىندە ول 9,5 ميلليون جولاۋشى تاسىمالدادى. 1864 -جىلى بۇل كورسەتكىش 12 ميلليونعا جەتتى.

مەترو سالىپ جاتقان كومپانيا مەترونى لوندون تۇرعىندارىنىڭ بەلسەندى پايدالانعانىن كورىپ، 1863 -جىلى جاڭا جولدىڭ قۇرىلىسىن باستادى. 1864 -جىلى 30-ماۋسىمدا ەكىنشى جەلى دە ىسكە قوسىلىپ، ستانسيالار سانى 13-كە جەتتى.

ودان كەيىن ءتۇرلى قۇرىلىس كومپانيالارى بىرىنەن سوڭ ءبىرى جاڭا جەلىلەر مەن جاڭا ستانسيالار سالا باستادى. 1890 -جىلدان باستاپ لوندون مەتروسى العاش رەت ەلەكتروۆوزداردى پايدالانا باستادى.

ءتۇرلى كومپانيالارعا لوندون مەتروسىن سالۋعا مۇمكىندىك بەرىلدى. ءتىپتى اقش- تان كەلگەن ينۆەستورلار ونىڭ ءبىر بولىگىن سالدى.

ⅩⅩ عاسىردىڭ باسىندا جەتى تاۋەلسىز كومپانيا لوندون مەتروسىندا ءارتۇرلى باعىتتاردى باسقاردى. سوندىقتان ءارتۇرلى سىزىقتار ءبىر- بىرىمەن بايلانىسقان جوق.

حالىق ءبىر سىزىقتان ەكىنشىسىنە ءوتۋ ءۇشىن جەر بەتىنە شىعىپ، ەكىنشى سىزىققا تۇسۋگە ءماجبۇر بولدى. بۇل جاعداي لوندون تۇرعىندارىنا قولايسىزدىق تۋعىزا باستادى.

وسىدان كەيىن لوندون مەتروسىنىڭ ءارتۇرلى ۋچاسكەلەرىنە يەلىك ەتەتىن كومپانيالار كەلىسىمگە كەلىپ، ولاردى بايلانىستىرۋعا شەشىم قابىلدادى. وسىلايشا، مەتروپوليتەننىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگى بىرىكتىرىلگەن كولىك جۇيەسىنە اينالادى. ەكىنشى جاعىنان، مەتروپوليتەندى ەلەكترلەندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى.

1933 -جىلى لوندون ءمەرىنىڭ شەشىمىمەن مەتروپوليتەندە جۇمىس ىستەيتىن بارلىق كومپانيالار لوندوننىڭ جولاۋشىلار كولىگى دەپارتامەنتىنە بىرىكتىرىلدى. كەيىنىرەك ول London Transport دەپ وزگەرتىلەدى.

ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ باستالۋىمەن لوندوندا جاڭا مەترو جەلىلەرىنىڭ قۇرىلىسى توقتاپ قالدى. نەمىس ۇشاقتارى ۇلىبريتانيانىڭ ءارتۇرلى قالالارىن بومبالاعاندا، ۇكىمەت 200000 ادامدى ۋاقىتشا باسپانا رەتىندە لوندون مەتروسىنا ورنالاستىردى.

سوعىستان كەيىن 1948 -جىلى لەيبوريستىك پارتيانىڭ پرەمەر- ءمينيسترى بولىپ سايلانعان كلەمەنت ەتلي لوندون مەتروسىن ناتسيوناليزاتسيالاپ، مەتروپوليتەندى باسقارۋدى كولىك دەپارتامەنتىنە بەردى.

1970 -جىلى قالالىق اكىمشىلىك لوندون قالالىق كەڭەسىنە بەرىلدى. 1994 -جىلى لوندون مەتروسى قايتادان جەكەشەلەندىرە باستادى. 2000 -جىلدان باستاپ مەترو مەملەكەتتىك- جەكەمەنشىك ارىپتەستىك نەگىزىندە باسقارىلادى.

لوندون مەتروسىندا پاراۆوزدار قاتىناۋى 1961 -جىلى توقتاتىلدىى. ءبىراق تاعى 10 -جىل بويى ولاردى شارۋاشىلىق جۇمىستارىنا پايدالانىلدى.

لوندون مەتروسى تۋرالى قىزىقتى دەرەكتەر

• 1948 -جىلعا دەيىن لوندون مەتروسى - 720 ميلليون جولاۋشىنى تاسىمالدادى. بۇل سول كەزەڭ ءۇشىن باعا جەتپەس ناتيجە ەدى. بۇل رەكورد 1985 -جىلى جاڭارتىلىپ، 37 جىلدا تاسىمالدانعان جولاۋشىلار سانى - 762 ميلليونعا جەتتى.

• لوندون مەتروسىندا بيلەتسىز جۇرگەن جولاۋشىلارعا 80 فۋنت ستەرلينگ كولەمىندە ايىپپۇل سالىنادى. ايىپپۇل 21 كۇن ىشىندە تولەنسە، 50 پايىزعا قىسقارادى.

• لوندون مەتروسىنداعى العاشقى ەسكالاتور 1947 -جىلى ورناتىلدى. بۇگىندە مەترودا بارلىعى 426 ەسكالاتور جانە 164 ليفت بار. ەڭ ۇزىن ەسكالاتور 60 مەتر، بيىكتىگى 27,4 مەتر.

• لوندون مەتروسى بۇگىندە الەمدەگى ەڭ كەپتەلىسكە تولى مەتروپوليتەن بولىپ تابىلادى. مۇندا دا پويىزدار ءجيى كەشىگەدى. سوندىقتان جولاۋشىلار مەترو پويىزدارىن كۇتىپ، بەلگىلى ءبىر ۋاقىتتى بوسقا وتكىزەدى.

• 2010 -جىلى 330000 جولاۋشى پويىزداردىڭ كەشىگۋىنەن ۋاقىت جوعالتتىق دەپ مەترو اكىمشىلىگىنەن وتەماقى تولەيدى تالاپ ەتەدى. سودان كەيىن ولارعا جالپى سوماسى 2 ميلليون فۋنت ستەرلينگ تولەنەدى.

• لوندون مەتروسىنداعى قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى بويىنشا جۇمىس وتە جاقسى جولعا قويىلعان. جولاۋشىلارعا ۇنەمى ەسكەرتۋلەر جاسالىپ تۇرادى.

• لوندون مەتروسىنداعى قاۋىپسىزدىك پەن قوعامدىق ءتارتىپتى بريتاندىق جول پوليتسياسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى قامتاماسىز ەتەدى. مۇنداعى وقىس وقيعالاردىڭ كوبى ءوز- وزىنە قول جۇمساماق بولعان ادامداردىڭ كەسىرىنەن بولىپ جاتادى. بۇل جەردە جىلىنا ورتا ەسەپپەن 50 ادام ءوز- وزىنە قول جۇمسايدى.

• لوندون مەتروسى مۇگەدەكتەرگە جاسالعان جاعداي بويىنشا سوڭعى ورىندا. مۇنداعى كوپتەگەن بەكەتتەردە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا ارنالعان ارنايى باسپالداقتار مەن جولدار جوق. مۇگەدەكتەر ءۇشىن باسقا جاعداي قاراستىرىلماعان.

• لوندون مەترو ستانسيالارى دا تالعاممەن بەزەندىرىلگەن.

• لوندوننىڭ ءارتۇرلى بولىكتەرىندەگى ستانسيالارعا قالانىڭ سول بولىگىندە ورنالاسقان ايگىلى عيماراتتار نەمەسە باسقا نىساندار تۋرالى تاڭبا جانە اقپارات بەرىلەدى.

مىسالى، بەيكەر- ستريتتە ارتۋر كونان دويلدىڭ شىعارمالارىنىڭ باستى كەيىپكەرى اتاقتى دەتەكتيۆ شەرلوك حولمستىڭ سۋرەتى بار. سەبەبى شىعرماداعى شەرلوك حولمس تۇرعان ءۇي بەيكەر- ستريتتە ورنالاسقان. وسى كەيىپكەرگە قاتىستى كوپتەگەن فيلمنىڭ ەپيزودتارى دا لوندون مەتروسىندا تۇسىرىلگەن.

• لوندون مەتروسى تاۋلىگىنە 24 ساعات جۇمىس ىستەيدى.

پويىزدار سوقتىعىسۋى لوندون مەتروسىندا دا ورىن الادى. ءبىرىنشى وقيعا 1938 -جىلى بولدى، وندا 12 جولاۋشى جاراقات الدى.

لوندون مەتروسىندا...

• ەڭ ۇزىن جول - 54,9 شاقىرىم، باتىس رەيسليپ پەن ەپپينگ اراسىن جالعايدى. مۇندا پويىز توقتاۋسىز 1 ساعات 28 مينۋت جۇرەدى.

• ستانسيالار اراسىنداعى ەڭ ۇزىن ءدالىز 6,26 ك م، چەلفونت- ەند- لەتيمەر جانە چەشەم ستانسيالارى اراسىندا.

• ەڭ قىسقا ءدالىز 260 مەتر، لەستەر الاڭى مەن كوۆەنت گاردەن ستانسيالارى اراسىندا.

• ەڭ ۇزىن ەسكالاتوردىڭ ۇزىندىعى انگەل ستانسياسىندا 60 مەتر، ال ەڭ قىسقا ەسكالاتور ستراتفورد ستانسياسىندا 4 مەتر.

• ەڭ تەرەڭ شاحتا ليفتى 55 مەتر، حەمپستەد ستانسياسىندا ورنالاسقان.

• ەڭ تەرەڭ ستانسيا - حەمپستەد، كوشە دەڭگەيىنەن 59 مەتر تومەن ورنالاسقان.

• ەڭ جاقىن ستانسيا - رەدبريدج، كوشە دەڭگەيىنەن 5,9 مەتر تومەن ورنالاسقان.

• قالادان ەڭ قاشىق ستانسيا - ەميرشەم ول قالادان 38,1 ك م قاشىقتىقتا ورنالاسقان.

• ەڭ كوپ جولاۋشى «ۆاتەرلوو» ستانسياسى ارقىلى وتەدى، جىلىنا 100 ميلليوننان استام.

• لوندون مەتروسىنىڭ ۇزىندىعى - 420 شاقىرىم، ال ستانسيالار سانى - 270.

• بۇل مەترونى كۇنىنە 3 ميلليون ادام پايدالانادى جانە ماسكەۋ مەن پاريجدەن كەيىنگى الەمدەگى ءۇشىنشى مەترو سانالادى.

• لوندون مەتروسىندا تەمەكى شەگۋگە 1987 -جىلى، ال الكوگولدى ىشۋگە 2008 -جىلى تىيىم سالىندى.

• ءتىپتى ۇلى بريتانيا پاتشايىمى لوندون مەتروسىن پايدالانعان. ول 1969 -جىلى جاڭادان اشىلعان ۆيكتوريا باعىتىندا قۇرمەتتى جولاۋشى بولدى.

• لوندون مەتروسىندا جالپى 19000 ادام جۇمىس ىستەيدى.

اقپارات دەرەككوزى: massaget.kz