ق ر مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ الدىنا بالالارعا سپورت جانە شىعارماشىلىق ۇيىرمە قىزمەتىن ۇسىنۋشى كاسىپكەرلەر مەن اتا- انالار جينالىپ، «ارتسپورت» جوباسىنىڭ اياسىنداعى تەگىن ۇيىرمەلەردى قارجىلاندىرۋ ماسەلەسىن ءبىرجولا شەشىپ بەرۋدى تالاپ ەتتى. پرەزيدەنت تاپسىرماسى اياسىندا قولعا الىنعان تەگىن ۇيىرمەلەر بىلتىر ەلوردادا پيلوتتىق جوبا اياسىندا جۇزەگە اسىپ، 5000 بالا قامتىلعان كورىنەدى. بيىل سۇرانىس كۇرت ارتىپ، 17 مىڭ بالا بيۋدجەت ەسەبىنەن ۇيىرمەگە جازىلعان. ال جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن بولىنگەن قاراجات بىلتىرعى قارىزدى جاۋىپ، بيىلدىڭ العاشقى 3 ايىن قارجىلاندىرۋدان اسپاي قالعان.
جوبادان كوپ ءۇمىت كۇتكەن كاسىپكەرلەر وسى 17 مىڭ بالانى قامتۋ ءۇشىن عيماراتتاردى جالعا الىپ، ۇيىرمەگە بەيىمدەپ، ءبىراز شىعىندالعاندارىن ايتادى. ونىڭ ۇستىنە ۇيىرمە باپكەرلەرى مەن تالىمگەرلەردىڭ ايلىعىن تولەۋ دە پروبلەماعا اينالعان. بيۋدجەت تاپشىلىعى ۇيىرمەنى ۇسىنۋشىلارمەن بىرگە اتا- انالاردىڭ جوسپارىن دا بۇزىپ وتىر. سونىڭ ءبىرى - رايسا ارەستانوۆا.
«جيەنىم قولونەر مەن بي ۇيىرمەسىنە بارىپ ءجۇر. «K-pop» دەگەن باعىتى شىعىپتى عوي. ءبارى جاقسى بولعان ەدى. ەندى توقتاپ قالادى دەپ جاتىر. قىزىم - ەكىنشى توپتىڭ مۇگەدەگى. قازىر جۇمىسسىز وتىر. ونىڭ قىزىن اقىلى ۇيىرمەگە جىبەرەتىن مۇمكىندىگى مۇلدە جوق. سوندىقتان قوستاناي وبلىسىنان ارنايى كەلدىم. جيەنىم ۇيىرمەگە بارماسا، جاز بويى مەنىڭ قاسىمدا بولسىن. ءبىزدىڭ اۋىل نۇر- سۇلتاننان 1000 شاقىرىم جەردە جاتىر. سونشا جەردەن جيەنىمدى الىپ كەتەيىن دەپ كەلگەن ەدىم. بۇگىنگى جيىننىڭ بولاتىنىن ەستىپ، قولداۋ بىلدىرۋگە كەلىپ تۇرمىن. ماسەلە شەشىلىپ، ۇيىرمەسى جالعاسسا، جيەنىمدى تاسىمالداپ اۋرە بولماس ەدىم»، - دەيدى ول.
مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى داۋرەن ابايەۆپەن وسى ماسەلە بويىنشا كەزدەسۋگە ۇيىرمە قىزمەتىن ۇسىنۋشىلار اتىنان قۋات ەرعاليەۆ جازىلعان ەكەن. مينيسترگە كىرەر الدىندا ول دا ب ا ق وكىلدەرىنە پىكىر ءبىلدىردى.
«جەرگىلىكتى بيۋدجەت بۇكىل بالالاردى قالاعان ۇيىرمەسىمەن قامتي المايدى. ويتكەنى ۇنەمى اكىمدىكپەن قىرقىسىپ، ءتيىستى مىندەتتەرىن اۋپىرىممەن ورىنداتىپ ءجۇرمىز. مينيستردەن وسى ۇيىرمەلەرگە قاجەت قاراجاتتىڭ تىم بولماسا 50 پايىزىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە جۇكتەۋدى سۇراماقشىمىز. ۇكىمەت وتىرىسىندا وسى ماسەلەمەن شىعىپ، پرەمەر- مينيستردەن سۇراسىن.
ناۋرىزدان بەرى ءۇش اي بويى ايلىقسىز ءومىر ءسۇرىپ ءجۇرمىز. استاناداعى بۇل جاعداي وزگە وڭىرلەردە دە قايتالانۋى مۇمكىن. الماتى، جامبىل وبلىستارىندا تەگىن ۇيىرمەلەر جابىلىپ قالدى. شىمكەنتتە دە جابىلدى. كاسىپكەرلەر قازىر «التىن بالىق» ەرتەگىسىندەگى تەسىك استاۋمەن قالعان شالدىڭ كۇيىن كەشىپ وتىر. ءبىز جولداۋدا ايتىلعاندىقتان، بالالار جىلىندا ءبارى ىڭ- شىڭسىز بولادى دەپ ويلاعان ەدىك»، - دەدى بەلسەندى توپتىڭ وكىلى.
ال «Actual skills» ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى، ۇيىرمە قىزمەتىن ۇسىنۋشى توتى سماعۇلوۆا اكىمدىك بيىل تەگىن ۇيىرمەگە جازىلعانداردىڭ سانى بىلتىرعىدان بىرنەشە ەسە كوپ بولعانىنا قاراماستان، نەگە ءىس جۇزىندە بىلتىرعىدان از اقشا بولىنگەنىن تۇسىنبەي ءجۇر.
«بيۋدجەت وتە تەز يگەرىلىپ كەتكەن دەپ جاتىر. ءبىراق و باستا بيۋدجەتكە قانشا قارجى سالىنعانىن ەسكەرۋ كەرەك. مىسالى، بىلتىر نۇر- سۇلتان قالاسىنىڭ بيۋدجەتىندە 6 ايعا دەپ 603 ميلليون تەڭگە سالىنعان. بۇل شامامەن 5 مىڭ ۆاۋچەرگە جەتەتىن اقشا. سالىستىرساق، قالاداعى وقۋشىلار سارايىنا عانا 10 مىڭ بالا بارىپ ءجۇر. ياعني، وقۋشىلار سارايىنداعى بالالاردىڭ جارتىسىنا عانا جەتەتىن اقشا بولىنگەن. بۇل نۇر- سۇلتان قالاسىنىڭ قاجەتتىلىكتەرىنە بولىنگەن اقشانىڭ 2 پايىزى عانا. بيىلعا 1,3 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى دەپ وتىر. ويتكەنى حالىق باعدارلامانى جاقسى قابىلداپ، ۆاۋچەرلەر سانى كوبەيدى. 17 مىڭ ۆاۋچەر تىركەلدى. بيىلعا بولىنگەن اقشانىڭ 300 ميلليون تەڭگەسى وتكەن جىلدىڭ قارىزىن جابۋعا كەتتى. سوندا بيىلعا 600 ميلليون تەڭگە عانا بولگەن بولىپ شىعادى. بىلتىر ۇيىرمەگە قاتىسقان 5 مىڭ بالا ەشقايدا جوعالىپ كەتكەن جوق قوي. ءبىراق بيىل 4,5 مىڭ بالاعا عانا اقشا بولىنگەن. بىلتىرعى مەجەنى ساقتاپ قالۋ ءۇشىن عانا 1,2 ميلليارد تەڭگە ءبولىنۋى كەرەك ەدى. 6 ايعا 600 ميلليون بولسە، بيىل 12 ايعا ەكى ەسە كوپ اقشا قاجەت. وعان وتكەن جىلدىڭ قارىزىن قوسقاندا 1,5 ميلليارد تەڭگە بولىنۋگە ءتيىس بولعان. سونىڭ ءبارىن ەسكەرسەك، بيىل بىلتىرعىدان دا از اقشا بولىنگەن بولىپ شىعادى. ال 17 مىڭ بالا ۇيىرمەگە بارۋى كەرەك. سوندىقتان دا جىلدىڭ ورتاسىنا جەتپەي جاتىپ اقشا ءبىتىپ قالدى ، - دەدى ۇيىرمە جەتەكشىسى.
حالىق قاراسى ۇلعايعاننان كەيىن مينيسترلىك وكىلدەرى كەڭسەدەن شىعىپ، ۇيىرمە قىزمەتىن ۇسىنۋشىلارمەن ارنايى بولمەدە جيىن وتكىزدى. ءبىرىنشى بولىپ ءسوز العان سپورت كوميتەتى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى بەكبولات بايجانوۆ قازىر تەگىن ۇيىرمەگە جازىلۋشىلاردى تىركەيتىن سيفرلىق پلاتورمانى 4 بىردەي مينيسترلىكتىڭ ماماندارى جەتىلدىرىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك، جەرگىلىكتى ءماسليحاتتار رەسپۋبليكا بويىنشا اتالعان تەگىن ۇيىرمەلەردى قارجىلاندىرۋعا قوسىمشا 13 ميلليارد تەڭگە بولۋگە كەلىسىم بەرگەن. ءبىر ۆاۋچەردىڭ ايلىق شىعىنى ورتا ەسەپپەن 15 مىڭ تەڭگە دەپ ەسەپتەگەننىڭ وزىندە، بۇل سوما ءساۋىر- مامىر ايلارىنىڭ قارىزىن جابۋعا عانا جەتكىلىكتى.
«ۇكىمەتتىڭ حاتتامالىق تاپسىرماسى بويىنشا ادىلەت، ءبىلىم جانە عىلىم، سيفرلىق دامۋ، يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى، مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىكتەرىنىڭ بىرلەسكەن ءتورتجاقتى بۇيرىعىنا قول قويىلدى. بۇل بۇيرىقتىڭ باستى ماقساتى - قازىر ءبارىڭىز جۇمىس ىستەپ جاتقان پلاتفورمانى جەتىلدىرۋ، زاماناۋي تالاپقا ساي كەلتىرۋ. بۇل ماسەلە بويىنشا پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى دەڭگەيىندە ۇلكەن جينالىستار بولدى، تاپسىرمالار بەرىلدى. بۇگىندە قارجى جەتىسپەۋشىلىگى بار ەكەنىن بىلەمىز. مامىر ايىندا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ءماسليحاتتارعا (بيۋجەتتىك - رەد.) تاپسىرىسپەن شىقتى. بۇگىندە مادەنيەت پەن سپورت سالاسى بويىنشا رەسپۋبليكا كولەمىندە 13 ميلليارد تەڭگە قولداۋ تاپتى. ول ءساۋىر، مامىر ايلارىن جابادى. جامبىل وبلىسىندا، نۇر- سۇلتان قالاسىندا، تاعى 1-2 قالادا قازىر اقشا تاۋسىلىپ جاتقانىن بىلەمىز. قازىر ەلىمىزدە 500 مىڭ بالا ۇيىرمەگە بارادى. سوعان 93 ميلليارد تەڭگە كەرەك. ونىڭ 50 ميلليارد تەڭگەسى سپورت سالاسىندا، 41 ميلليارد تەڭگەسى مادەنيەت سالاسىندا يگەرىلۋى كەرەك»، - دەدى كوميتەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى.
سونداي- اق، ول سپورت كوميتەتى «ارتسپورت» اياسىنداعى تەگىن ۇيىرمەلەر جوباسىن جالعاستىرۋعا نيەتتى ەكەنىن جەتكىزدى. الايدا قارجىلاندىرۋ ماسەلەسىنىڭ ازىرگە ءبىرجاقتى شەشىلەتىن ءتۇرى كورىنبەيدى.
«بۇل پروبلەما بويىنشا وبلىستارعا بىرنەشە رەت شىقتىق. وزدەرىڭىز دە نۇر- سۇلتان قالاسىنىڭ اكىمدىگىنە باردىڭىزدار. قازىر ءماسليحاتتا بۇل جۇمىستار قارالىپ جاتىر. كەلەسى اپتادا اكىمدىكتەرمەن بىرگە تاعى كەڭەيتىلگەن جينالىس وتكىزەمىز. تالقىلاناتىن ماسەلە بىرەۋ عانا. ول - قارجى تاپشىلىعى. بۇگىندە مەملەكەت باسشىسى بەرگەن تاپسىرما ومىرشەڭدىگىن كورسەتتى. بالالار سپورتپەن اينالىسىپ جاتىر، شىعارماشىلىق ۇيىرمەلەرگە قاتىسىپ ءجۇر. بۇل پلاتفورما، بۇل جۇمىس توقتامايدى، جالعاسا بەرەدى. ءبىراق قازىر بايقالعان كەمشىن تۇستارى، قاراجات ماسەلەسى شەشىلەدى. سونى ايتقىم كەلىپ تۇر»، - دەدى بەكبولات بايجانوۆ.
«ارت سپورت» جوباسىنا قاتىسۋشىلار جوبانىڭ تاعدىرى ءارى قاراي نە بولاتىنىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ بۇل ماسەلە جونىندەگى ۇستانىمى مەن ساياساتى قانداي ەكەنىن سۇرادى.
«قازاقستاندا 4-17 جاستىڭ اراسىنداعى 4,5 ميلليون بالا بار. وسى باعدارلاما بويىنشا سولاردىڭ قانشا بولىگىن قامتۋعا بولادى؟ جوبا 4-5 جىلعا كوزدەلگەن عوي. بۇكىل بالا قامتىلا ما»، - دەپ سۇرادى «ارت سپورت» جوباسىنا قاتىسۋشىلار.
كوميتەت وكىلىنىڭ ايتۋىنشا، 2025 -جىلعا دەيىن بۇكىل بالانى تەگىن ۇيىرمەمەن قامتۋ جوسپاردا بار. ءبىراق ول جوبانى مۇلتىكسىز قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى قالاي رەتتەلەتىنىن ناقتى ايتپادى.
«ءبىز بۇكىل بالانى قامتيمىز دەپ ويلاپ وتىرمىز. بىزگە سونداي تاپسىرما بەرىلگەن بولاتىن. ءبىراق ءبىر نارسەنى ەسكەرۋىمىز كەرەك. قازاقستان بويىنشا بالالارعا ارنالعان 400 گە جۋىق سپورت مەكتەبى جۇمىس ىستەيدى. ول جەردە 375 مىڭ بالا سپورتپەن جۇيەلى تۇردە اينالىسادى. ودان كەيىن وبلىس ورتالىقتارىنان تىس اۋدان ورتالىقتارى بار. ول جەردە بالالار مەن جاسوسپىرىمدەرگە ارنالعان دەنەشىنىقتىرۋ كلۋبتارى، اۋلا كلۋبتارى بار. 200 مىڭ بالا سوندا قامتىلعان. ونىڭ ۇستىنە دەنە شىنىقتىرۋ ءپانىنىڭ مۇعالىمدەرىنە قوسىمشا ءبىلىم بەرۋشى پەداگوگ رەتىندە تولەنەتىن اقشانى كوبەيتتىك. قازىر ولار دا ۇيىرمە جۇرگىزەدى. سوندا قازىرگى كۇنى جۇيەلى تۇردە بيۋدجەت ەسەبىنەن 2 ميلليون بالا سپورتپەن شۇعىلدانۋدا. وعان «ارتسپورتتىڭ» 500 مىڭ بالاسى قوسىلىپ وتىر.
«ارتسپورت» تا وتە جاقسى مەحانيزم. ءبىز ونى جوققا شىعارمايمىز. سەبەبى مەملەكەتتىڭ قولى بارىنە بىردەن جەتە المايدى. سوندىقتان تاپسىرما بەرگەننەن كەيىن ونى زەرتتەدىك. ءيا، بۇل وتە ىڭعايلى، ومىرشەڭ پلاتفورما. سوندىقتان دا 2021 -جىلى ءبىز نورماتيۆتىك- قۇقىقتىق اكتىلەر جاسادىق. باسىندا پلاتفورمامەن قيىندىقتار بولدى. تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىگى الابۋگيننىڭ پلاتفورماسىن ۇسىندى. قازىر سونىمەن جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. بىلتىرعى جىل ءبىتتى، 2022 -جىل باستالعان كەزدە پلاتفورمانىڭ كەمشىلىكتەرىنە قاراي ما، مۇمكىن اكىمشىلىكتەردەگى ارىپتەستەرىمىزدىڭ جاۋاپكەرشىلىگى مە، جوسپارلانعان اقشا باسىندا كوپ كەتتى دە، جەتپەي قالىپ وتىر. ول - شەشىلەتىن ماسەلە جانە اكىمدىكتەردىڭ قۇزىرەتىندەگى پروبلەما. ۇكىمەت تە تىكەلەي جۇمىس ىستەپ جاتىر، پرەزيدەنت اكىمشىلىگى دە تاپسىرما بەردى. ءبىز دە جۇمىستامىز. جاڭا ايتقانىمداي، ءماسليحاتتار 13 ميلليارد تەڭگەنى قولدادى. ءبىراق 500 مىڭ بالانى قامتۋ ءۇشىن سپورت سالاسىنا 50 ميلليارد، شىعارماشىلىق ۇيىرمەلەرگە 40 ميلليارد تەڭگە كەرەك»، - دەپ تۇيىندەدى بەكبولات بايجانوۆ.
ۇيىرمە قىزمەتىن ۇسىنۋشىلار نۇر- سۇلتان قالاسى اكىمدىگىنىڭ تاراپىنان «ارتسپورت» پلاتفورماسى ارقىلى «جالعان شاكىرتتەرگە» قىزمەت كورسەتۋ تاۋەكەلى بار دەگەن «نەگىزسىز ايىپ تاعىلىپ» وتىرعانىنا نارازى ەكەنىن جەتكىزدى.
«قارجىلاندىرۋ ماسەلەسىمەن بىرگە قىزمەتتى جوسىقسىز كورسەتۋ تاۋەكەلدەرى تۋرالى اڭگىمە كوتەرىلەدى. قانشا رەت ايتقانىمەن جالعان شاكىرت تىركەتۋ فاكتىسىمەن بىردە- ءبىر قىلمىستىق ءىس قوزعالعانىن كورگەن جوقپىز»، - دەيدى توتى سماعۇلوۆا.
سپورت كوميتەتى وكىلدەرىنىڭ جاۋابىنا كوڭىلى تولماعان ۇيىرمە قىزمەتىن ۇسىنۋشىلار ماسەلە جۋىق ارادا شەشىمىن تاپپاسا، شەتىن شارالارعا باراتىنىن ەسكەرتتى.
«بۇلاي جالعاسا بەرسە، بۇكىل ۇيىرمەلەردى جاۋىپ تاستاۋعا تۋرا كەلەدى. ءبىر ايعا جاۋىپ تاستايىقشى، اتا- انالار كوشەگە شىعىپ كەتەدى. سول كەزدە نەشە بالانىڭ ۇيىرمەگە بارىپ جۇرگەنىن وپ- وڭاي ەسەپتەي الامىز. 500 ۇيىرمەنىڭ ءارقايسىسىندا 200 بالادان بار. بۇل سپورت باعىتى بويىنشا عانا. مادەني باعىتتاعى ۇيىرمەلەر جانە بار»، - دەدى «اۆانگارد» جەكپە- جەك سايىس مەكتەبىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى سەرىك ساعىمبايەۆ.
مينيستر داۋرەن ابايەۆپەن كەزدەسۋگە كەتكەن قۋات ەرعاليەۆتەن تەلەفون ارقىلى كەزدەسۋ ناتيجەسىن سۇرادىق.
«مينيستر تەگىن ۇيىرمەلەرگە جۇمسالاتىن قارجىنىڭ جارتىسىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە جۇكتەۋ ماسەلەسىن ءوزى شەشە المايتىنىن ايتتى. ونى ۇكىمەتكە ايتۋ كەرەكتىگىن ءتۇسىندىردى. مەن سول ءۇشىن جۇمىس توبىن قۇرۋدى ۇسىندىم. جاۋابىن كەيىن ايتۋعا ۋادە بەردى. بۇل جاۋاپقا ءبىزدىڭ كوڭىلىمىز تولعان جوق. سوندىقتان ماسەلەنىڭ مينيستردەن جوعارى دەڭگەيدە شەشىلۋىنە كۇتۋىمىزگە تۋرا كەلىپ تۇر»، - دەيدى بەلسەندى توپ وكىلى.
بۇعان دەيىن، بالالاردىڭ قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل ارۋجان ساين الەۋمەتتىك جەلىدە تەگىن ۇيىرمەلەر مەن سەكتسيالار پروبلەماسى تۋرالى پىكىر ءبىلدىرىپ، شەنەۋنىكتەردىڭ ارەكەتى ءۇشىن بالالار جازالانباۋى كەرەكتىگىن جازعان ەدى.
اۆتور ەسىمجان ناقتىباي