پلۋتوس قۇدايى بايلىق، اقشا بيلىگىنە يە بولدى. ءدال وسى قۇدايدىڭ عيباداتحاناسىنىڭ جانىندا مونەتالار جاساۋ شەبەرحانالارى بولدى. بۇل شەبەرحانالاردىڭ ونىمدەرى مونەتالار - اقشا دەپ اتالدى، اعىلشىن تىلىندەگى «money» سوزىنەن، اقشانىڭ جالپى اتاۋى شىققان.
قاعاز اقشالار العاش رەت شامامەن 1000 جىل بۇرىن، قاعازدىڭ تۋعان جەرى قىتايدا ويلاپ تابىلىپ، ەكى عاسىردان كەيىن الەمگە تارالا باستادى.
ەجەلگى اقشالار تۋرالى
تۇركى ءداۋىرىنىڭ مونەتالارىنىڭ اۆەرس بەتىندە باسىلعان تاڭبالار، ريەۆەرس بەتىندە جىرتقىش اڭ بەينەلەنگەن؛
704-766 -جىلدارى تاراز شاھارىندا سوعىلىپ، اينالىمعا ەنگەن قولا تەڭگەلەر تۇرگەش مەملەكەتىنىڭ قۋاتتىلىعىن بىلدىرەدى؛
قازاق جەرىندە تۇرگەشتەردىڭ ساۋدالىق ءارى جارمەڭكەلىك قالاشىقتارى سۋياب پەن تاراز سول داۋىرلەردە قارقىنداپ وركەندەدى؛
اقشا سوعۋ ءىسى قاراحان اۋلەتى تۇسىندا كەڭىنەن ەتەك العان. قاراحاندىقتار اۋلەتى يسلام ءدىنىن رەسمي قابىلداۋىنا بايلانىستى اقشا اينالىمداعى تيىندارى ارابشا اتادى، ياعني فۋلە، دينار، ديرحەم دەپ اتالدى؛
مونەتانىڭ بەت جاعى - اۆەرس، ارتقى جاعى - ريەۆەرس جانە جانى - گۋرت دەپ اتالادى. بۇل ءسوز نەمىس تىلىنەن اۋدارىلعان جانە «بەلدىك» دەگەندى بىلدىرەدى؛
ەجەلدە قىتايدا قولا پىشاقتار اقشا ورنىنا جۇمسالعان.
تەڭگە تۋرالى
تەڭگەنىڭ ءبىرىنشى توپتاماسى Harrison مەن Sons فابريكاسىندا، لوندوندا باسىلىپ شىعارىلدى. ونى ەلگە جەتكىزۋ ءۇشىن تاسىمالداۋشىلار 18 اۋە ساپارىن جاساعان. ول ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ باقىلاۋىمەن ورىندالىپ، ونەركاسىپكە ارنالعان جابدىق رەتىندە تاسىمالدانعان.
قازاقستاندا اقشا باسىپ شىعاراتىن ءوز فابريكامىز 1995 -جىلى اشىلدى. سونىڭ ارقاسىندا قازاقستان ەرەكشە اتاۋلى كۇندەردە مەرەكەلىك بانكنوتتار شىعارۋعا مۇمكىندىك الدى.
ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ اتاۋىنا «سوم»، «اقشا»، «التىن» سەكىلدى اتاۋلار باقتالاس بولعان. ياعني، تەڭگە اتاۋىمەن بىرگە وسى نۇسقالار دا تاڭداۋعا تۇسكەن.
تەڭگە بانكنوتاسى قاتارىنان ءۇش رەت 2011، 2012 جانە 2013 -جىلدارى دۇنيەجۇزىندەگى ەڭ ۇزدىك قاعاز اقشا رەتىندە تانىلدى.
دوللار تۋرالى
ءبىر دوللارلىق كۋپيۋرا سالىنعان پيراميداداعى كوز «قۇداي تاعدىرىنىڭ كوزى» دەپ اتالادى. بۇل سيمۆولدى قايتا ورلەۋ داۋىرىندەگى ءدىني ونەردە قولدانۋ مىسالدارىن تابۋعا بولادى. دەمەك، ونىڭ كەم دەگەندە جارتى مىڭ جىلدىق تاريحى بار؛
ا ق ش- تىڭ 10 جانە 100 دوللارلىق بانكنوتتارىندا بەينەلەنگەن الەكساندر گاميلتون مەن بەندجامين فرانكلين ەشقاشان امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ پرەزيدەنتى بولعان ەمەس؛
اينالىمداعى ا ق ش دوللارىنىڭ 5 پايىزدان استامىنىڭ سىرتىندا كوكايننىڭ ءىزى بار؛
امەريكانىڭ ۆاليۋتاسىنا جالعان اقشا جاساۋدان بارىنەن باسىپ وزعان ءبىر ەل بار. ول - سولتۇستىك كورەيا.
باسقا دا قىزىق دەرەكتەر
ۇساق اقشا تەزىرەك جۇمسالادى؛
ەڭبەكتەنىپ كوپ اقشا تاپقان ادامدار مۇراگەرلىكپەن بايىعانداردان گورى وزدەرىن باقىتتى سەزىنەدى؛
نەسيەلىك اقشالاردىڭ ۆەكسەل، بانكنوتا، چەك اتتى تۇرلەرى بار؛
قاعاز اقشالار، اتىنا قاراماستان شىن مانىندە قاعازعا باسىلىپ شىعارىلمايدى. ولار توزۋعا ءتوزىمدى، ماقتا ماتا مەن زىعىردان تۇراتىن ماتەريالدان جاسالعان؛
دۇنيەجۇزى بويىنشا ەڭ تانىمال اقشانىڭ تۇرلەرى - دوللار، فرانك، پەسو؛
ورتا ەسەپپەن قاعاز اقشالار قولدانىستا ءۇش جىل كولەمىندە توزادى، ال ا ق ش دوللارى 8-9 جىلعا دەيىن « ءومىر سۇرەدى».
massaget.kz