الايدا قىسى مەن كوكتەمى سۋىق سارى ارقا كليماتىنا بارلىعى بىردەي توزە بەرمەيدى. قۇبىلمالى تەمپەراتۋراعا شىداس بەرگەن تۇرلەرى عانا ىرىكتەلەدى. ماسەلەن، بىلتىر كۇزدە بوتانيكالىق ساياباق اۋماعىنا شەتەلدەن اكەلىنگەن قايىڭ كوشەتتەرى وتىرعىزىلدى. العاشقى ناتيجەسى جامان ەمەس.
جالپى كوشەتتىڭ توزىمدىلىگىن ۇشىنان بايقاۋعا بولادى. ەگەر جۇمساق بولسا قىستان امان شىقتى دەگەندى بىلدىرەدى. وتكەن جىلدىڭ تامىزىندا ەگىلگەن بۇل دالەكارليا قايىڭى. بۇرشىكتەرى دە ءىسىنىپ تۇر. قازىر ينترودۋكسيادان ءوتىپ جاتىر. بوتانيكالىق ساياباققا بارلىعى 62 ءتۇپ اعاش وتىرعىزىلدى. دالەكارليا - قايىڭنىڭ سكانديناۆيالىق ءتۇرى. ماسەلەن، شۆەتسيادا تۇگەل القابى بار.
نۇرجان جۇماعۇلوۆ، بوتانيكالىق ساياباقتىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى:
- دالەكارليا قايىڭىنا كەلەتىن بولساق، بۇل 1767 -جىلى كارل ليننەيدىڭ بالاسىمەن اشىلعان. ءا. بوكەيحانوۆ اتىنداعى ورمان شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىمەن بىرگە جاسالىپ جاتقان ورتاق پروەكتىمىز.
تۋنبەرگ ءبورىقاراقاتى كوبىنە قيىر شىعىستا وسەدى. قازىرگى ۋاقىتتا ەۋروپادا جانە سولتۇستىك امەريكادا جەرسىندىرىلگەن.
اسەل ءومىرزاق، بوتانيكالىق ساياباقتىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى:
- جالپى بۇل ءبورىقاراقات نۇر- سۇلتان قالاسىندا وتە جاقسى قىستاپ شىقتى دەپ ايتۋعا بولادى. قازىرگى تاڭدا كوگالداندىرۋدا وتە ءساندى، دەكوراتيۆنىي تۇرلەرىنىڭ بىرىنە جاتادى. جالپى تۇقىمدى وسى 2020 -جىلى جيناعان بولاتىنبىز.
ال التاي بوتانيكالىق باعىنان اكەلىنگەن بۇل قارا ورمان جاڭعاقتارىنىڭ وتانى - سولتۇستىك امەريكا. تۇقىمىن كەلەسى جىلى ەلورداداعى بوتانيكالىق ساياباقتىڭ 4-ارەالىنا وتىرعىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.
نۇربولات قۋانىشبايەۆ، دەندرولوگيا زەرتحاناسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى:
- بوتانيكالىق ساياباق 2018 -جىلى ەلباسى تاپسىرماسى بويىنشا اشىلعان بولاتىن. قازىر مۇندا اعاشتى- بۇتالى وسىمدىكتەردىڭ 136 ءتۇرى وسەدى. ونىڭ 103- ءى جاپىراقتى بولسا، 33- ءى قىلقاندى. بيىل مامىر ايىندا جاپىراق جايعان ينترودۋتسەنتتەرگە ينۆەنتاريزاتسيا جۇرگىزىلەدى. سۋىققا توزىمدىلىگىن انىقتاپ، اي سايىنعى فەنولوگياسىن زەرتتەيمىز. داندەر كوبىنە كورشى رەسەيدەن جانە ەلىمىزدىڭ شىعىسى مەن وڭتۇستىك- شىعىسىنان اكەلىنەدى.
ولاردىڭ قاتارىندا گيننال ۇيەڭكىسى، قارا ۇيەڭكى، ەمەن، بيكولور ەمەنى، تۇكتى شيە، دالا شيەسى، قاتپارلى روزا، مويىل جانە سارعالداق بار. ەلوردا باقتارىن كوگالداندىرۋعا ۇلتتىق بيوتەحنولوگيا ورتالىعى دا اتسالىسىپ جاتىر.
ەرلان رامانقۇلوۆ، ۇلتتىق بيوتەحنولوگيا ورتالىعىنىڭ باس ديرەكتورى:
- جىلىجايىمىزداعى ەكپە اعاشتاردى بوتانيكالىق ساياباققا بەرەمىز. ءبىز وسىرەتىن وسىمدىكتەردىڭ كوبى سيرەكتىگىمەن جانە ەستەتيكالىق ادەمىلىگىمەن قۇندى. ماسەلەن، نەدزۆەتسكي الما اعاشتارى ساكۋرا ءتارىزدى گۇلدەيدى. گۇلدەرىنىڭ ءتۇسى القىزىل. مامىق شاشپايتىن تەرەك تۇرلەرى بار. ءبىراق ءبىزدىڭ نەگىزگى ماقسات - ءالسىز وسىمدىك تۇقىمدارىن كوبەيتۋ جانە ولاردى سۋىققا ءتوزىمدى ەتۋ. ول ءۇشىن الدىمەن تۇقىمدى ۆيرۋس پەن باكتەريالاردان تازارتىپ الۋ كەرەك. بيوتەحنولوگيالىق تاسىلمەن وسكەن تۇپتەر ءتالىمباقتاعى ستاندارتتى كوشەتتەردەن الدەقايدا ساپالى بولادى.
ورتالىق ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا، ب عم عىلىم كوميتەتى بيوبانك قۇرۋ بويىنشا ارنايى باعدارلاما ازىرلەگەن. ونىڭ اياسىندا ورتالىق قىزمەتكەرلەرى ءار ءتۇرلى قورىقتارعا بارىپ، تابيعاتتا سيرەك كەزدەسەتىن بيوماسسا مەن گەرموپلازمالاردى جينايدى.
الماگۇل كاكىمجانوۆا، ۇلتتىق بيوتەحنولوگيا ورتالىعىنىڭ زەرتحانا مەڭگەرۋشىسى:
- مىناداي ينۆيترو جاعدايدا پايدا بولعان وسىمدىكتەردى ارى قاراي ءبىز جەرگە سالامىز. ەڭ قيىن پروتسەسس ول جەرگە سالعاندا. كوپ وسىمدىك مىنا جەردە ءولىپ قالادى. سول ءۇشىن ونىڭ جاقسى وسۋىنە ءار وسىمدىك تۇرىنە ءوزىنىڭ تەحنولوگياسىن جاسادىق. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز مىناعان سالعان وسىمدىكتىڭ 85 پايىزىن ءوسىرىۋ. سونداي ناتيجەگە قازىر جەتىپ وتىرمىز. جالپى تابيعي ستراتيفيكاتسيا ءۇشىن داندەر كوكتەمدە ەمەس، كوبىنە كۇزدە ياعني العاش جاۋعان قار استىنا ەگىلەدى. جانە ينترودۋكتسيانىڭ ءساتتى وتكەنى تەك 5 جىلدان كەيىن وسىمدىك تۇقىم مەن جەمىس بەرگەن كەزدە بەلگىلى بولادى.
www.24.kz