مۇنى كوبىنەسە مۇسىلمان قاۋىم اتاپ وتەتىندىكتەن، ءبىر جاعىنان ءدىني مەيرام ەكەن دەپ تە قالامىز. سوندىقتان بولسا كەرەك، ناۋرىز بەن ءدىني مەيرامداردى شاتاستىراتىن جۇرت بارشىلىق. كەزىندە بۇل مەرەكەدە قۇرباندىق شالىنعان ەكەن دەگەن سىبىس تا بار. ەندەشە مۇنىڭ انىق- قانىعىن بىلۋگە تىرىسىپ كورەلىك.
ۇلتتىق مەيرام ناۋرىز بەن ونىڭ دىنگە قاتىسى بار دەگەن وي ⅩⅩعاسىردىڭ باسىندا ايتىلا باستادى. بۇعان 1925 -جىلى الاش قايراتكەرى سۇلتانبەك قوجانوۆتىڭ «ەڭبەكشى قازاق» گازەتىنە بەرگەن ماقالاسى دالەل بولادى. مۇندا پۋبليتسيست ناۋرىز مەيرامىنىڭ يسلام ءدىنى تاراعانعا دەيىن شىققان، تۇرمىس تۋدىرعان شارۋالار مەيرامى دەگەندى ايتادى.
«ناۋرىز مۇسىلماندىقتان بۇرىن شىققان مەيرام. ناۋرىز ەل شارۋاسىمەن كۇن كورىپ، تابيعات شارتتارىنا تۇرمىسى كوبىرەك بايلانىسقان ەلدىڭ تۇرمىسى تۋدىرىپ وتىرعان مەيرام. جۇرت قىسقى قىسىمشىلىقتان قۇتىلىپ، مالى جۇت قاۋپىنەن قۇتىلىپ، ونىڭ قالعان مالى بالالاپ، قاراسى كوبەيىپ جاتقان، وزدەرى ەگىن شارۋاسىنا قام قىلىپ، قاسيەتتى جاز ماۋسىمىندا بايلىعىن مولايتۋدىڭ، تابيعاتتىڭ ءيىپ تۇرعان كەزىندە قولىنان كەلگەنىنشە كوپ ءوندىرىپ قالۋدىڭ شاراسىن ىستەپ، ابىر- سابىر بولىپ جاتقان ەل شارۋالارىنىڭ تالابى قوزعان ەڭ كوڭىلدى ۋاقىتى - كوكتەم. سول كوكتەمنىڭ باسى - ناۋرىز…» - دەپ جازادى سۇلتانبەك قوجانوۆ.
ءدال 22 -ناۋرىز كۇنى شىققان سول ماقالاسىندا قوجانوۆ مىنا ءبىر ماسەلەنى ايتا كەتەدى:
«22- مارت - ناۋرىز مەيرامى. كۇنشىعىس حالقىنا تەگىس مەيرام قىلىپ وتكىزۋ سالت بولعان كۇن. مۇنى كوپ بىلگىشتەر ءدىن مەيرامى دەپ جيرەنىپ، لاجى بولسا، قۇرتىپ جىبەرۋ كەرەك دەپ سوپىشىلسىنىپ، اڭقاۋ ەلگە ارامزا مولدالىق سوعاتىن قازاق كوممۋنيست جولداستاردان بار ەكەن. ناۋرىزعا ارنالعان ناماز جوق. ناۋرىزدا قۇربان شالىنىپ، قۇران وقىلمايدى. ناۋرىز - جىل باسى. ناۋرىز - كۇن مەن ءتۇننىڭ تەڭەلىپ، كۇننىڭ اسىپ كەتىپ بارا جاتقان ۋاعىنا ءدال كەلەتىن مەيرام»، - دەپ جازادى قوعام قايراتكەرى.
بۇل ۇزىندىدەن سول ۋاقىتتا ناۋرىزدى قارالاۋعا تىرىسىپ، وعان جاسىرىن ءدىني سارىن قوسپاقشى بولعاندار شىققانىن بايقايمىز. قۇرباندىق شالىپ، ناماز مەن قۇراندى وقۋدى دا سولار شىعارعانعا ۇقسايدى.
بۇدان كەيىن پۋبليتسيست ناۋرىزدىڭ نەگە شارۋانىڭ، حالىقتىڭ سالتىنان تۋعان مەيرام ەكەنىن دالدەلدەۋگە تىرىسادى.
قوعام قايراتكەرى، جازۋشى، باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ كەلىنى زەينەپ احمەتوۆانىڭ «بابالار اماناتى» اتتى كىتابىندا جازعانداي، اسىرەسەقىزىل كوممۋنيستەردىڭ «ارقاسىندا» 1927 -جىلدان باستاپ ناۋرىز مەرەكەسى تويلاۋعا ارنايى تىيىم سالىندى. سودان ۇزاق ۇزىلىستەن كەيىن 1988 -جىلى حالىقتىق مەيرام رەتىندە العاش رەت الماتىدا تويلاندى.
قازاق ەلىنىڭ ارداقتاپ اسىعا كۇتەتىن جىل مەرەكەسى، شارۋا تويى، تابيعات مەيرامى وسى - ناۋرىز. بۇل كۇنگە ءاربىر وتباسى قىستان باستاپ دايىندىق جاساعان. قىسقى سوعىمنىڭ، ايتايىق، شەكە، جامباس، جىلىك، قازى دەگەندەي، قادىرلى مۇشەلەرىنەن ادەيى ارناپ ءسۇرى ساقتايدى. «ناۋرىزدا اشامىن» دەپ اجەلەر قارىنداعى مايىن، جەنت، قۇرت، ىرىمشىك دەگەن سەكىلدى تاعامداردى الدىن الا ۇنەمدەپ، قامدانىپ جۇرەدى.
«شەشەلەرىمىز ناۋرىزداعى دامدەردى «ۇزىنسارىنىڭ سىباعاسى« دەپ تە اتايتىن. «ۇزىنسارى كەلەتىن شاق« دەپ قازاقتار كوكتەمنىڭ كوكوزەك كەزىن ايتادى. قىسقى سوعىم تاۋسىلىپ، مال ءالى تولدەمەي، ايران- ءسۇت، ۋىزعا جارىمايتىن مالدىڭ ارىق ۋاعى. ادامنىڭ دا ءوڭى وزگەرىپ، قۋقىلدانىپ، كوزى قارىعىپ، جىلى جازدى سارىلا كۇتەتىن كەزەڭ. سوندىقتان انالارىمىز ناۋرىزعا دەپ جوعارىداعى تاعامداردى كوزدەن تاسا جەرلەرگە ىقتياتتاپ، تىعىپ ءجۇرۋشى ەدى»، - دەپ جازادى زەينەپ اپامىز.
زەينەپ اپامىز تاعى ءبىر سوزىندە «ناۋرىز مەيرامىندا مال سويمايدى، جالپى قان شىعارمايدى. وسەر تولگە، كوبەيەر مالعا كەسىرى تيەدى، مال باسى كەميدى دەگەن تىيىم بار» دەگەنى دە بار.
قازاقتا ناۋرىز كەزىندە قۇرباندىق شالۋ ادەتى بولماعانىن يمامدار دا ايتادى. حاليفا التاي مەشىتىنىڭ نايب يمامى داۋلەت قاجى قابيدولديننىڭ ايتۋىنشا، قازاقتىڭ ناۋرىز كەلگەندە قوي سويىپ، ەت اساتىن، ناۋرىز كوجەنىڭ قامىن جاسايتىن ادەتى بار. الايدا مۇنىڭ قۇرباندىق شالۋعا قاتىسى جوق.
«مۇسىلمانداردا تەك ەكى مەيرام عانا بار. ءبىرى - ورازا ايت، ەكىنشىسى - قۇربان ايت. ەكەۋىنىڭ ۋاقىتى گريگوريان كۇنتىزبەسىنە سايكەس، جىل سايىن بىرنەشە كۇن الدىعا جىلجىپ وتىرادى. ەگەر قۇربان ايت الداعى جىلدارى ناۋرىز ايىنا ءدوپ تۇسسە، سول كەزدە عانا قۇرباندىق شالىنادى»، - دەپ ءتۇسىندىردى يمام.
massaget.kz