ءوزى ەلگە امان-ەسەن ورالسا، اكەسىنەن 75 جىلدان استام ۋاقىت بويى ەشقانداي حابار بولعان جوق. بىلتىر اكەسىنىڭ جەرلەنگەن جەرى بەلارۋس جەرىنەن تابىلدى، دەپ حابارلايدى قازاقپارات ءتىلشىسى.
سماعۇل جەتەسوۆ بالاسى قاباقپەن بىرگە سوعىسقا اتتانادى. ەكەۋى ورىنبور قالاسىنا دەيىن بىرگە بارعان. سول جاقتان جولى ەكىگە ايىرىلادى. ودان كەيىن ءبىر- بىرىنەن حابارسىز قالادى. بۇل تۋرالى قاباق سماعۇلدىڭ ۇلى تولەۋ بىلايشا تارقاتىپ ايتىپ بەردى.
«اتامىز بەن اكەمىز سوعىس دالاسىنا 1943 -جىلى بىرگە اتتانعان. ورىنبور قالاسىندا جولى ەكىگە ايىرىلعان. اتام سماعۇل بىردەن قان مايدانداعى كەسكىلەسكەن ۇرىستارعا قاتىسقان كورىنەدى. جارى تولەبيكە تولەگەنوۆا مەن تۋعان-تۋىستارىنا حات جازىپ تۇرعان. سوڭعى جازعان حاتىندا جاراقات الىپ، گوسپيتالدا جاتقانى جايلى ايتقان. ودان كەيىنگى ءومىرى بىزگە بەيمالىم. تەك بەلگىلىسى، سۇراپىل سوعىستاردىڭ بىرىندە بەلورۋسسيانىڭ ۆيتەبسك وبلىسىندا قازا تاپقانى»، - دەيدى تولەۋ قاباق ۇلى.
سودان بەرى مىنە، باقانداي 75 جىلدان استام جىل وتكەن. الايدا، قاباق اتامىز ءوز اكەسىنىڭ قايدا جاتقانىن بىلمەي كەلگەن. بالالارىمەن اڭگىمە اراسىندا «كوكەمنىڭ جاتقان جەرىن تاۋىپ، باسىنا بارىپ قايتسام» دەگەن ارمانىن دا بۇكپەسىز جەتكىزەتىن.
مايدانگەردىڭ بۇل ارمانىن نەمەرەسى جۇزەگە اسىردى. بۇگىندە الماتى قالاسىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مەحانيكا- ماتەماتيكا فاكۋلتەتىندە وقيتىن مۇحتار بەلارۋس ەلىندە ءىس-تاجىريبەدەن وتكەندە باباسىن ىزدەپ تاۋىپ، وعان قۇرمەت كورسەتتى.
جەرلەنگەن جەرىنەن تۋعان جەرگە ءبىر ۋىس توپىراق الىپ كەلدى. سماعۇل جەتەسوۆ بەلارۋس ەلىندەگى ۆيتەبسك وبلىسىندا قازا تاپقان. ناقتىراق ايتساق، وبلىستىڭ دۋبروۆنا دەگەن ەلدى مەكەنىندە باۋىرلاستار زيراتىندا جەرلەنگەن.
«ۇلىم باۋىرلاستار زيراتىنان ءبىر ۋىس توپىراق الىپ كەلدى. ونى اتام سماعۇلدىڭ اۋىلداعى ەسكەرتكىش بەلگىسىنىڭ باسىنا اعايىن- تۋىستاردى شاقىرىپ، قۇران وقىتىپ اپارىپ قويدىق. وسىدان كەيىن عانا اكەم قاباقتىڭ كوڭىلى جاي تاپقانداي بولدى»، - دەيدى تولەۋ سماعۇلوۆ. بۇگىندە ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى قاباق سماعۇلوۆ ءوسىپ- ونگەن اۋلەتتىڭ بايتەرەگىنە اينالعان. مايدانگەر زايىبى كۇلشان سماعۇلوۆامەن بىرگە 5 ۇل، 5 قىزدان كوپتەگەن نەمەرە- شوبەرەمەن قاتار شوپشەكتىڭ دە قىزىعىن كورۋدە.
قاباق سماعۇلوۆ 1923 -جىلى دۇنيەگە كەلگەن. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسىنا 1942 -جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا الىنىپ، ورىنبور قالاسى ماڭىندا اسكەري جاتتىعۋدان وتەدى. سودان كەيىن ماسكەۋ باعىتىنداعى مايدان دالاسىندا جاۋعا قارسى شىعادى. 1942 -جىلدىڭ جەلتوقسانىندا قولباسشى روكوسسوۆسكي باسقارعان Ⅲ ەكپىندى ارميا ساپىندا تۋلا قالاسىن ازات ەتۋگە قاتىسقان. 1943 -جىلدىڭ اقپانىندا ورەل قالاسىن جاۋ قۇرساۋىنان بوساتۋ جولىندا اۋىر جارالانىپ، گوركي قالاسىنداعى اسكەري گوسپيتالعا تۇسەدى.
1943 -جىلدىڭ قاراشاسىندا مەديتسينالىق كوميسسيانىڭ ۇيعارىمىمەن سوعىسقا جارامسىزدىعىنا بايلانىستى ەلگە ورالدى. ەڭبەكتىڭ سان سالاسىندا قىزمەت اتقارىپ، بۇگىندە اعايىن اراسىندا ۇلكەن ابىرويعا كەنەلىپ وتىر.
قازىر قازالى اۋدانىندا قاباق اقساقالدان باسقا كوزى ءتىرى تاعى ەكى قارت جاۋىنگەر بار. سولاردىڭ ءبىرى - لەپەس اۋەسباي ۇلى 1921 -جىلى «ۇيالى» ەلدى مەكەنىندە دۇنيەگە كەلەدى.
اۋەسبايدىڭ جالعىزى لەپەس سوعىسقا اتتانعانشا تەڭىزدە سۋ مارجانىن ءسۇزىپ، اكە جولىن قۋدى. سوعىس باستالعان العاشقى جىلدىڭ جازىندا مايدانعا الىنعان بوزبالا I ۋكراينا مايدانىنا تاپ كەلدى. ول №169-ايرىقشا ساپەرلەر باتالونىندا بولدى. كۇندىز- ءتۇنى ۇرىس الاڭىن مينادان تازارتىپ، ەكى رەت «ءتىل» الىپ كەلۋگە جاۋ تىلىنا اتتاندى. ۇرىس دالاسىنداعى قايتپاس قايسارلىعى مەن ەرەن ەرلىگىنىڭ ناتيجەسىندە لەپەس اۋەسباي ۇلى بىرنەشە مەدال مەن «قىزىل جۇلدىز» وردەنىن الدى. سوعىس دالاسىنان ەلگە ورالعاننان كەيىن ول كىسى كولحوزدىڭ مال فەرماسىن باسقاردى، شارۋاشىلىقتا وزگە دە ءتۇرلى قىزمەتتەر اتقارىپ، 1981 -جىلى زەينەتكەرلىك دەمالىسقا شىقتى.
ال ءپىرنازار مىرزاتاي ۇلى 1942 -جىلى سوعىس ءورتى ءورشىپ تۇرعان شاقتا قىزىل ارميا قاتارىنا الىندى.
ستالينگرادتان كەيىن دە كەسكىلەسكەن ۇرىستارعا ءتۇسىپ، حاركوۆ، مينسك، كيشينيەۆ پەن پولشانىڭ ۆارشاۆا، ۆەنگريانىڭ بۋداپەشت، اۆستريانىڭ ۆەنا قالالارىن نەمىس باسقىنشىلارىنان ازات ەتۋگە باستان-اياق قاتىستى. سوعىستان كەيىن گەرمانيادا اسكەري كومەنداتۋرادا جانە چەحوسلوۆاكيانىڭ شەكاراسى گموندا قالاسىندا اسكەري قىزمەتتە بولىپ، ەلگە 1946 -جىلى شىلدە ايىندا ورالدى. سوعىستاعى ەرلىگى ءۇشىن كوپتەگەن وردەن- مەدالدەرگە يە بولدى.
اۆتور: ءادىلجان ۇمبەت