1939 -جىلى قىستا سوۆەت وداعى فينلياندياعا باسىپ كىردى. «ازاتتىق» سايتى قىسقى سوعىس دەگەن اتاۋمەن تاريحقا ەنگەن باسقىنشىلىق تۋرالى ارحيۆتە ساقتالعان فوتوسۋرەتتەردى ۇسىنادى.
سوعىستىڭ العاشقى كۇنى سوۆەت اسكەري ۇشاقتارىنىڭ حەلسينكيگە جاساعان شابۋىلىنان قيراعان عيماراتتار مەن ورتەنگەن كولىك.
1939 -جىلى قاراشانىڭ 30- كۇنى جارتى ميلليونعا جۋىق سوۆەت اسكەرى فينلياندياعا باسىپ كىردى. ناتسيستەر فينليانديا ارقىلى شابۋىل جاساۋى مۇمكىن دەپ قاۋىپتەنگەن كرەمل بۇعان دەيىن س س س ر شەكاراسىن لەنينگرادتان (قازىرگى سانكت- پەتەربۋرگ) الىسىراق جىلجىتۋ ماقساتىمەن فين ۇكىمەتىنە جەر الماسۋ تۋرالى تالاپ قويعان. فينليانديا ودان باس تارتقاننان كەيىن سوۆەت ۇكىمەتى سوعىس اشتى.
سوۆەت بيلىگى ستالين 60 جاسقا تولاتىن جەلتوقساننىڭ 21-ىنە دەيىن سوعىستى اياقتاپ، ەش قيىندىقسىز جەڭىسكە جەتەمىز دەپ جوسپارلاعان ەدى. ءبىراق ولاي بولمادى.
اقىر سوڭىندا قىزىل ارميادان جەڭىلگەنىمەن، 3,7 ميلليون تۇرعىنى بار فينليانديا ەلى باسقىنشىلارعا قاتتى قارسىلىق تانىتتى. كەسكىلەسكەن شايقاستار بىرنەشە ايعا سوزىلىپ، س س س ر وراسان زور شىعىنعا ۇشىرادى.
فينليانديا اسكەري كۇشتەرى ارحيۆىندە ساقتالعان قىسقى سوعىس كەزىندە تۇسىرىلگەن جەتى مىڭعا جۋىق سۋرەتتى 2013 -جىلى سيفرلى فورماتقا كوشىرىپ، جۇرتشىلىق نازارىنا ۇسىندى.
حەلسينكي تۇرعىندارى اۋە شابۋىلى كەزىندە بومبادان قورعاناتىن ورىنعا كىرىپ جاتىر.
حالىقارالىق قاۋىمداستىق كرەملدىڭ تۇتقيىلدان جاساعان شابۋىلىن ايىپتاپ جاتقان كەزدە س س س ر سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ۆياچەسلاۆ مولوتوۆ راديودان سويلەگەن سوزىندە سوۆەت ۇشاقتارى «اشتىق قىسقان فين جۇرتىنا بومبا ەمەس، ازىق- تۇلىك تاستاپ جاتىر» دەپ مالىمدەدى.
اسپاندا ۇشىپ جۇرگەن سوۆەت اسكەري ۇشاعى.
فينلياندياعا باسىپ كىرگەن قىزىل ارميا تانكى. فيندەر ناشار قارۋلانعانىنا قاراماستان سوۆەت بەرەندى تەحنيكاسىنا قارسى جانقيارلىقپەن شايقاستى.
فيندەر اسكەري تانكىگە قارسى قاراپايىم قارۋ رەتىندە پايدالانعان جانارماي (گۋدرون) قۇيىلعان بوتەلكەنى كەيىن «مولوتوۆ كوكتەيلى» دەپ اتاپ كەتتى.
فيندەر سوۆەت تانكىسىنە قارسى قارۋ رەتىندە پايدالانعان جانارماي (گۋدرون) قۇيىلعان بوتەلكەنى س س س ر سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ەسىمىمەن «مولوتوۆ كوكتەيلى» دەپ اتادى. بۇل اتاۋ مولوتوۆتىڭ راديودان ايتقان سوزىنەن كەيىن فيندەردىڭ جانارماي قۇيىلعان بوتەلكەنى س س س ر- ءدىڭ فينلياندياعا بەرگەن «ازىق- تۇلىگىنە» قوسىپ جۇتاتىن «ىشىمدىك» دەپ اتاعان اشى مىسقىلىنان تۋعان.
اتىپ تۇسىرىلگەن سوۆەت ۇشاعىنىڭ جانىندا تۇرعان فين جاساعى.
سوعىس بارىسىندا فيندەر نەگىزىنەن وزدەرى قولعا تۇسىرگەن سوۆەت اسكەري قارۋىن پايدالاندى.
ناشار قارۋلانعان فين جاۋىنگەرلەرى سانى جاعىنان سوۆەت اسكەرىنەن از بولعانىمەن قولىنا تۇسكەن قارۋمەن باسقىنشىلارعا بارىنشا قارسىلىق كورسەتتى.
فين مەرگەنى سيمو حايحانى «اق اجال» دەپ اتايتىن.
كاسىبي شارۋا ءارى اڭشى سيمو حايحا، كەي مالىمەتتەر بويىنشا، قىسقى سوعىس كەزىندە 500-دەن استام سوۆەت ساربازىن اتىپ ولتىرگەن. كەيىن سوۆەت مەرگەنىنىڭ وعى ءتيىپ، باسىنان جارالانعان. ءومىرىنىڭ سوڭىندا سونشاما كوپ جاس ادامنىڭ اجالىنا قالعانىڭىز ءۇشىن وكىنبەيسىز بە دەگەن سۇراققا ول «مەن وزىمە بۇيىرعاندى قولىمنان كەلگەنشە جاقسى اتقارۋعا عانا تىرىستىم» دەپ جاۋاپ بەرگەن. حايحا 2002 -جىلى قايتىس بولعان. قابىر باسىنداعى قۇلپىتاستا «ءۇي - ءدىن – وتان» دەگەن جازۋ بار.
فيندەر اسكەري قارۋ- جاراق تاسىمالداۋعا بۇعىلاردى دا پايدالانعان. ادەتتە بۇل جانۋار دىبىسىن شىعارماي قوزعالادى.
ال زەڭبىرەك سۇيرەتىپ كەلە جاتقان سوۆەت اسكەرىنىڭ داۋىسى بىرنەشە شاقىرىمنان ەستىلەتىن. ولار قارۋ تاسىمالداعان كەزدە نەگىزىنەن نۋ ورمان ارقىلى وتەتىن بىرنەشە جولمەن جۇرەتىن.
1940 -جىلى قاڭتاردا راات جولىندا فيندەر شابۋىلىنان قازا تاپقان قىزىل ارميا جاۋىنگەرلەرى.
سوۆەت اسكەرى ورمان ىشىمەن وتەتىن جول بويىندا ايالداعان كەزدە فين شاڭعىشىلارى بايقاتپاي كەلىپ، شەت جاقتا تۇرعان كولىك قۇرالدارىن جويىپ وتىردى. فيندەر جولداردى جاۋىپ، قىزىل ارميا جاۋىنگەرلەرىن قورشاۋعا الىپ، قولعا تۇسكەندەردىڭ كوزىن جويىپ وتىردى.
فيندەرگە تۇتقىنعا تۇسكەن جارالى، سۋىقتان توڭعان سوۆەت جاۋىنگەرلەرى. اقپان، 1940 -جىل.
فينلياندياعا باسىپ كىرگەنگە دەيىن سوۆەت ارمياسى باسشىلىعىنداعى كوپ ادام «حالىق جاۋى» اتىلىپ، ايدالىپ، «تازالاۋدان» وتكەن. قالعان كومانديرلەر قاتتى ۇرەيدە بولدى.
ۇيىندە بۇيىم توقىپ وتىرعان فين ايەلىنىڭ تۋ سىرتىنداعى قابىرعادا تاپانشا ءىلۋلى تۇر. سوعىس فيندەردى بىرىكتىردى. باسقىنشىلارعا قارسى شايقاستا ەلدىڭ رۋحى مىقتى بولدى.
سوعىس كەزىندە فينليانديادا اۋا تەمپەراتۋراسى مينۋس 40 گرادۋستان دا تومەندەپ، قاتتى اياز تۇرعان. ول جىلدارى قىزىل ارميا اۋا تەمپەراتۋراسى مينۋس 15 گرادۋستان تومەندەسە جاتتىعۋ وتكىزبەيتىن.
سوعىستا قولعا تۇسكەن سوۆەت ساربازدارىنىڭ ءبىرى تەرگەۋ كەزىندە «(فين) جولداستارىمىزدى كاپيتاليزمنەن قۇتقارۋىمىز كەرەك» دەگەن سوزگە سەنىپ كەلگەن ايتقان. ول «ءوزىمىز «ازات» ەتۋگە كەلگەندەردىڭ ءبىزدى قالاي قارسى العانىن كورگەندە ءتۇسىندىم» دەپ الدانىپ كەلگەنىن مويىنداعان.
قىزىل ارميا فينليانديانىڭ شىعىسىندا بىرنەشە اپتانىڭ ىشىندە بولعان شايقاستاردا زور شىعىنعا ۇشىراعاننان كەيىن سوۆەت باسشىلىعى سوعىس تاكتيكاسىن وزگەرتىپ، ەلدىڭ وڭتۇستىگىندەگى حەلسينكي قالاسىن باسىپ الۋعا بار كۇشىن سالۋدى ۇيعاردى.
سوۆەت ارمياسى كاسسەتالىق بومبالار تاستاپ شابۋىلداعان فين ەلدىمەكەندەرىندە جۇرت نەگىزىنەن اعاشتان سالىنعان ۇيلەردە تۇراتىن.
سوۆەت اسكەرى كوكتەمدە سوعىستان تيتىقتاعان فيندەرگە قارسى قايتا شابۋىلعا شىعىپ، 1940 -جىلى ۆىبورگ قالاسىنىڭ ماڭايىن باسىپ الدى. فيندەر س س س ر قويعان قاتاڭ شارتتارعا كونىپ، بىتىمگە كەلۋگە ەرىكسىز ءماجبۇر بولدى.
سوۆەت وداعىمەن ءبىتىم تۋرالى كەلىسىم جاسالعانى تۋرالى حاباردان كەيىن فينليانديا مەملەكەتتىك تۋى تومەن ءتۇسىرىلىپ تۇر. حەلسينكي، 13 - ناۋرىز 1940 -جىل.
فينليانديانىڭ شىعىسىنداعى مىنا قالا 1940 -جىلى ناۋرىزدا سوۆەت وداعىنا وتكەننەن كەيىن ونىڭ تۇرعىندارى كوشىرىلدى.
س س س ر- مەن بەيبىتشىلىك كەلىسىمىنە قول قويعان فينليانديا جەرىنىڭ 11 پايىزىنان ايرىلدى. كولەمى جاعىنان ەلدەگى ەكىنشى ءىرى قالا بولعان ۆىبورگ سوۆەت مەملەكەتىنە بەرىلدى. قىسقى سوعىس سالدارىنان 25904 فين ازاماتى قازا تاپتى. س س س ر كەمىندە 126 مىڭ 875 اسكەريىنەن ايرىلدى.
فينليانديامەن سوعىس الەمگە ارميانىڭ السىزدىگىن پاش ەتكەندەي بولدى. كەيىن سوۆەت باسشىسى نيكيتا حرۋشيەۆ «ستالين 1940 -جىلى فينمەن سوعىستاعى جەڭىسىمىزدە جەڭىلىس ەلەمەنتتەرى بارىن ءبىرىنشى بولىپ سەزدى. دۇشپاندارىمىزعا سوۆەت وداعى قالت- قۇلت ەتىپ ارەڭ تۇر عوي دەگەن سەنىم ۇيالاتاتىن اسا قاۋىپتى جەڭىلىس ەدى» دەپ ەسكە الدى.
قىسقى سوعىس اياقتالعاننان كەيىن ءبىر جىل وتكەندە فينليانديا س س س ر- گە قارسى سوعىس اشقان ناتسيستەرگە قوسىلۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان.