جەكە ادامداردىڭ باسقا ادامدارمەن بايلانىسقا تۇسۋىنەن باستاپ ەتنوسارالىق، ۇلتارالىق، ءدىنارالىق بايلانىستاردى قالىپتاستىرۋ مەن دامىتۋدى قامتيتىن مادەنيەتتەر مەن وركەنيەتتەردىڭ ءوزارا ارەكەتتەسۋ ارقىلى سۇحباتقا ءتۇسۋى جاھاندىق دەڭگەيدەگى جالپى ادامزاتتىق تۇسىنىستىكتى قالىپتاستىرۋدىڭ ماڭىزدى العىشارتتارىن قۇرايدى.
سوندىقتان ادامزات قوعامىنداعى ەتنيكالىق، ءدىني تۇسىنبەۋشىلىكتەردەن باستاۋ الاتىن ءتۇرلى سيپاتتاعى قاقتىعىستاردىڭ الدىن الۋ جانە وعان جول بەرمەۋ بۇگىنگى زامانداعى ءارتۇرلى قوعام مەن كوپتۇرلى مادەنيەتتەر مەن وركەنيەتتەردىڭ الدىندا تۇرعان ماڭىزدى مىندەت ەكەنى ءسوزسىز. مادەنيەتارالىق جانە وركەنيەتارالىق سۇحبات جالپى ادامزاتتىق قۇندىلىقتاردىڭ باسىمدىعىنا تۇعىرلانادى، ويتكەنى مادەنيەت پەن وركەنيەت ۇعىمدارى ءوزىنىڭ تابيعاتى مەن ءمانى تۇرعىسىنان باسقالارمەن قارىم-قاتىناس ورناتۋ مەن سۇحباتقا تۇسە الۋىمەن انىقتالادى. وسى تۇرعىدان العاندا، سۇحبات ورناتۋدى مادەنيەتتەر مەن وركەنيەتتەردى ءتۇسىنۋدىڭ ماڭىزدى قاعيداتى دەر بولساق، جەكە ادامدار مەن تۇتاس مادەنيەتتەر اراسىنداعى سۇحباتتاسۋ امبەباپ قۇندىلىقتاردىڭ ورنىعۋىنا جول اشاتىن اسا ماڭىزدى قاعيداتتاردىڭ قاتارىنان ورىن الاتىنى انىق.
ⅩⅩ عاسىردا ءومىر سۇرگەن تانىمال فيلوسوف، ءدىنتانۋشى ميرچا ەليادەنىڭ پىكىرىنە سۇيەنىپ ايتار بولساق، «.. تاريح تاعدىرىنا جازىلعان، باسقا مادەنيەتتەرمەن ەرتەلى-كەش بولاتىن سۇحباتتاسۋ تەك الەۋمەتتىك، ەكونوميكالىق، ساياسي جانە باسقا دا سيپاتتاعى ۋتيليتارلىق تىلدەسۋمەن ەمەس، ادامزاتتىڭ شىنايى رۋحاني قۇندىلىقتارىن جەتكىزە الۋعا قابىلەتتى مادەنيەت تىلىندە باستالۋى ءتيىس». ال ادامزات مادەنيەتى مەن وركەنيەتىنىڭ نەگىزىن قۇرايتىن قۇندىلىقتاردىڭ قاتارىندا ءدىننىڭ الاتىن وزىندىك ورنى ەرەكشە ەكەنى بارشاعا ايان. جالپى، قازىرگى الەمدە وركەنيەتتەر اراسىنداعى ءوزارا ارەكەتتەستىكتى تەرەڭدەتۋ ارقىلى سۇحبات ورناتۋ ماقساتىندا جۇمىس اتقارىپ وتىرعان حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ قاتارى كۇننەن-كۇنگە ءوسىپ كەلەدى.
بۇل ءارتۇرلى تىلدەردە سويلەيتىن، ءتۇرلى دىندەردى ۇستاناتىن، قوعامدىق-ساياسي جۇيەسى اركەلكى مەملەكەتتەر مەن ەلدەردىڭ جالپى ادامزاتتىق ماڭىزعا يە گۋمانيتارلىق ىزدەنىسىنەن حابار بەرەدى دەسەك ارتىق ايتقاندىق بولماس. تاقىرىپ جەلىسىندە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى جالپى ادامزاتتىق ماسەلەلەردى كۇن تارتىبىنە شىعارىپ جۇرگەن وسىنداي باستامالاردىڭ قاتارىندا قازاقستاننىڭ ءتول جوباسى بولىپ تابىلاتىن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر سەزىنىڭ ءمانى مەن ماڭىزىن اينالىپ ءوتۋ مۇمكىن ەمەس. 2003-جىلى تۇعىرى قالانعاننان بەرى ءار ءۇش جىل سايىن ەلىمىزدە وتكىزىلىپ كەلە جاتقان اتالعان سەزد ودان بەرگى ۋاقىتتا حالىقارالىق جانە وركەنيەتارالىق سۇحباتتاسۋدىڭ ماڭىزدى الاڭىنا اينالدى دەسە بولادى.
دىندەر مەن مادەنيەتتەر اراسىنداعى جاھاندىق ديالوگتى باياندى ەتۋ، ءدىني قاۋىمدار اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىك پەن قۇرمەتتى تەرەڭدەتىپ، نىعايتۋ، ارازدىق پەن ەكسترەميزم يدەولوگياسىنا قارسى تۇرا الاتىن تولەرانتتىلىق پەن ءوزارا قۇرمەت مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ، دىندەر، مادەنيەتتەر جانە وركەنيەتتەر اراسىنداعى ديالوگتى ورىستەتۋدە حالىقارالىق ۇيىمدارمەن جانە قۇرىلىمدارمەن ىقپالداسۋ ماقساتىن كوزدەگەن سەزد وتىرىستارىندا — الەمدىك دەڭگەيدە دىندەر مەن ماندەيەتتەر اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىكتى نىعايتۋعا باعىتتالعان وزەكتى ماسەلەلەر كەڭىنەن تالقىلانىپ، تىعىرىقتان شىعار جولدار ىزدەستىرىلەدى.
سەزد — بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ، گۋمانيتارلىق مۇراتتاردى باسشىلىققا الاتىن كوپتەگەن حالىقارالىق ۇيىمدارمەن تىعىز ىنتىماقتاستىقتا جۇمىس ىستەۋگە كوشتى. وسى ورايدا «الەمدەگى سان ءتۇرلى ىرگەلى دىندەر مەن سول دىندەردىڭ ماڭايىنا توپتاسقان وركەنيەتتەردى ءبىر الاڭعا جيناۋدىڭ وزەكتىلىگى نە؟» دەگەن ساۋالدىڭ تۋىنداۋى زاڭدى. ارينە، سەزدىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ءرولى مەن مارتەبەسىن كورىنگەن جەردە جالاۋلاتا بەرۋدىڭ دە قاجەتى جوق بولار. دەسەك تە، الەمدەگى ىرگەلى دىندەردىڭ ليدەرلەرى مەن بەدەلدى ساياسي جانە قوعام قايراتكەرلەرىنىڭ باستارىن قوساتىن سەزد الاڭىندا وزەكتى ماسەلەلەردىڭ تالقىلانۋى ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ماقسات-مۇراتتارىن ىلگەرىلەتۋگە جانە الەمدىك قاۋىمداستىقتاعى بەدەلىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن الەۋەتىن ەشكىم جوققا شىعارا الماسى انىق.
قازىرگى الەم جەكەلەگەن مەملەكەتتەر مەن حالىقتار اراسىنداعى كيكىلجىڭدەردەن باستاپ وركەنيەتتەر اراسىنداعى تۇسىنبەستىكتەرگە سەپ بولىپ وتىرعان كۇردەلى كەزەڭدى باسىنان وتكەرۋدە. وسىنداي كۇردەلى جاعدايدا ادام ءومىرىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋدى قامتاماسىز ەتۋدىڭ قۇندىلىقتار مەن يدەيالاردى جاساقتاۋدىڭ وزەكتىلىگىن ادامزات دامۋىنىڭ تاريحي تاجىريبەسى انىق-قانىق كورسەتىپ وتىر. وسى ورايدا، ءدىنارالىق جانە وركەنيەتارالىق سۇحباتتى ىلگەرىلەتۋ ماقساتىندا قۇرىلىپ، جاھاندىق كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەرمەن جۇمىس ىستەپ وتىرعان الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر سەزىنىڭ عالامدىق دەڭگەيدەگى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ جولىنداعى ىنتا-جىگەردى بىرىكتىرۋدە بەرگەنى دە، بەرەرى دە كوپ جوبا ەكەنى انىق.
سەزدىڭ جاسامپاز الەۋەتى بۇگىندە جالپى ادامزاتتىق سۇحباتتى ىلگەرىلەتۋمەن قاتار الەمدىك قاۋىمداستىقتى قۇرايتىن مەملەكەتتەر مەن قوعامداردىڭ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتەتىن بەيبىت قاتار ءومىر ءسۇرۋ، تولەرانتتىلىق، ءوزارا قۇرمەت، ۇيلەسىمدىلىك پەن ىنتىماقتاستىق ءتارىزدى ماڭىزدى باسىمدىقتاردىڭ ماڭايىنا توپتاستىراتىن ىرگەلى الاڭعا اينالدى. بۇگىندە 16 جىلدىق تاريحى بار استانا فورۋمىن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەردىڭ جاسامپاز گۋمانيستىك قۇندىلىقتارىن جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ مەن جالپى ادامزاتتىق ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋعا باعىتتاي العان كەلەلى سۇحبات الاڭى دەپ باعامداۋعا بولادى.
جاھاندىق دەڭگەيدەگى مادەنيەتارالىق جانە وركەنيەتارالىق سۇحباتتاسۋ باستاپقىدا جەكە تۇلعالاردىڭ اراسىندا ىسكە اسىرىلاتىنىن ەسكەرەر بولساق، جەكە ادامدار اراسىنداعى ءوزارا سەنىمگە نەگىزدەلگەن قارىم-قاتىناستار الەۋمەتتىك جانە مادەني اقپاراتتار مەن قۇندىلىقتاردىڭ كوزدەرىن كەڭەيتە وتىرىپ ەتنوستار، ۇلتتار، مادەنيەتتەر مەن وركەنيەتتەر اراسىنداعى ەسكى ستەرەوتيپتەرگە نەگىزدەلگەن تۇسىنىكتەردى ەڭسەرۋگە جانە ءبىرىن-ءبىرى رۋحاني ءوزارا بايىتۋعا كومەكتەسەتىنى ءسوزسىز.
الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرى سەزىنىڭ تانىمال سۇحبات الاڭى رەتىندە قالىپتاسۋىندا وسى يدەيانىڭ باستاماشىسى بولعان ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن. ءا. نازاربايەۆتىڭ تۇلعالىق ءرولى مەن سىڭىرگەن ەڭبەگىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى. جالپىادامزاتتىق گۋمانيستىك قۇندىلىقتاردىڭ مۇرات تۇتقان سەزد يدەيالارى مەن باستامالارىن بۇگىندە ەل ۇكىمەتىنىڭ قاۋلىسىمەن قۇرىلعان «كونفەسسياارالىق جانە وركەنيەتارالىق ديالوگتى دامىتۋ جونىندەگى ن. نازاربايەۆ ورتالىعى» ىلگەرىلەتۋدە. بۇل ءدىنارالىق جانە وركەنيەتارالىق سۇحباتتاعى قازاقستاندىق باستامانىڭ جاھاندىق دەڭگەيدەگى وزەكتىلىگى مەن ومىرشەڭدىگىن اڭعارتادى.