اقتوبەلىك ارحەولوگتار 15- شىلدەدەن بەرىويىل اۋدانىنىڭ شيقۇدىق اۋىلى ماڭىنداعى سورلاقمولادا قازبا جۇمىستارىن جۇرگىزىپجاتىر. ولار عۇن داۋىرىندە جەرلەنگەندەردى انىقتادى.
«سورلاقمولا قورىمىنىڭ جۇيەسىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن ءار جەردە قازباجۇمىسى جۇرگىزىلدى. ونى كوسموتۇسىرىلىم ارقىلى انىقتاپ، كارتاسىن جاساپ، بەلگىلەپقويدىق. تەك عۇن داۋىرىنە جاتاتىن ەسكەرتكىشتەر ىرىكتەلىپ، 100 دەن استامىنانىقتادىق. قورعان سەكىلدى ءۇيىندى، گانتەل كەيىپتىسى، ءتورتبۇرىشتىسى ساقتالعان»،- دەدى تاريحي-مادەني مۇرالاردى زەرتتەۋ، قالپىنا كەلتىرۋ جانە قورعاۋ ورتالىعىنىڭباسشىسى اسلان مامەدوۆ.
قازبا جۇمىستارىن جۇرگىزۋشىلەرقازاقستاننىڭ باتىسى، سونىڭ ىشىندە اقتوبە وبلىسىندا عۇن ءداۋىرى تۋرالى ماعلۇماتاز دەپ وتىر. نەگىزى عۇن ءداۋىرى ۇلى قونىس اۋدارۋ كەزەڭىمەن تاريحتا ايتالادى.موڭعوليا، سولتۇستىك قىتايدان باستالعان عۇن تايپالارىنىڭ قونىس اۋدارۋى بۇكىلقازاقستاندى قامتىپ ءوتىپ، ريم يمپەرياسىنا دەيىن جەتكەن.
«ءبىزدىڭ زامانىمىزدىڭ ءى عاسىرىندا بۇل تايپالار قىتاي مەملەكەتىمەن سول كەزدەگى سانبيلەردەن جەڭىلىپ، قونىس اۋدارۋعا ءماجبۇر بولادى. قونىساۋدارىپ، باتىس ەۋروپاعا كۇشەيىپ جەتۋىنىڭ سەبەبى وسى جەردە. ەكى عاسىردا، ياعني،ءبىزدىڭ زامانىمىزدىڭ Ⅱعاسىرىنان IV عاسىردىڭ 70-جىلدارىنا دەيىن ايماقتابولعان. ءبىز ءۇشىن انىقتاۋ، ءىزىن تابۋ قيىنعا ءتۇستى. سىرى - ولار سارماتتار،ساقتار سەكىلدى ءوز ەسكەرتكىشتەرىن بيىك ەتىپ سالماعان، قاراعاندا بايقالماعان.1986-جىلى سارالجىن ماڭىندا ورىس عالىمدارى ۆ. كريگەر مەن ۆ. يۆانوۆ باستاۋىمەنقازبا جۇمىستارى ءجۇردى. 1991-جىلى ايتەكە ءبي اۋدانىندا اتپا1، 2، 3 قورىمدارىبولدى. سول جەرلەردە عۇن ءداۋىرىنىڭ ەسكەرتكىشتەرى زەرتتەلدى. 2001-جىلى مۇعالجاراۋدانىندا حالىقارالىق ەكسپەديتسيا بولىپ، 2007-جىلى حرومتاۋ اۋدانىندا سارىتاۋقورىمى قازىلدى. 2017-جىلى عۇن ءداۋىرىنىڭ ەسكەرتكىشتەرىن انىقتاۋ ءۇشىن كەشەندىجۇمىس باستالدى. كوسموستان تۇسىرىلگەن فوتونىڭ كومەگى مول. 1950-1960-جىلدارىاەروفوتو ءتۇسىرىلىم بولىپ، سونى قولدانىپ ءجۇرمىز»، - دەدى اقتوبە وبلىستىقتاريحي- ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى مەيرام دۇيسەنعالي.
ارحەولوگتار قوبدا-ويىل جەرىنەن عۇنءداۋىرىنىڭ 100 دەن اسا قورىمىن تاپتى. ءبىر عانا سورلاقمولا قورىمىندا 100 گەجۋىق نىسان بار.
«اقتوبە وبلىسىندا 1 مىڭعا جۋىق قورىم بولۋى مۇمكىن. بولجام وسى.عۇن تايپالارىنىڭ موڭعوليادان كەلىپ، قازاقستاننىڭ باتىسىنا، اقتوبەگە كەلىپكۇشەيگەنىن نىق ايتۋعا بولادى. قازىر بارلاۋ-قازبا جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر.قورعاندى اشقاندا عۇن ءداۋىرى ەكەنىنە كۇمان كەلتىرمەدىك. مۇنى جەرلەۋ ەرەكشەلىگىمەن تابىلعان بۇيىمدارىنان انىقتادىق. سول كەزەڭدە شالقاسىنان جەرلەنگەن، قابىرشۇڭقىرى سولتۇستىككە قاراعان»، - دەدى مەيرام دۇيسەنعالي.
ارحەولوگتار ءار جەردە بارلاۋ-قازباجۇمىسىن جۇرگىزىپ جاتىر. ولار ءۇشىن گەوفيزيكالىق ءادىستى قولدانۋ ءتيىمدىبولعانىمەن، قارجى تاپشىلىعى قولبايلاۋ. ەگەر جاڭا ءادىس قولدانىلسا جەرقىرتىسىنىڭ قاي جەرى قوزعالعانىن، قازىلعانىن تەز بىلۋگە بولادى. الماتى مەنقاراعاندىدا بار قىزمەت ءتۇرىن ۋكراينا ءتيىمدى باعامەن ۇسىنىپ وتىر.
«ءبىر قابىردى قازعان كەزدە سول داۋىردە تونالىپ كەتكەنىانىقتالدى. زەرتتەپ جاتقان نىساننىڭ تاعى ءبىرى قورىمنىڭ وڭتۇستىك بولىگىندەورنالاسقان. تىزبەكتىڭ شەتىندە قازۋ جۇمىسى ءجۇرىپ، عۇن ءداۋىرىنىڭ ايەلى تابىلدى.قابىرى جىڭىشكە، ادام سولتۇستىككە باعىتتالىپ، شالقاسىنان جاتقىزىلعان. مونشاق،قاپسىرما، اينا مەن پىشاق، ۇرشىق تابىلدى. قورىمدا جەرلەۋ ءراسىمى دە وتكەن. ورتابىلىپ، سىنعان قۇمىرا انىقتالدى»، - دەدى تاريحي-مادەني مۇرالاردى زەرتتەۋ،قالپىنا كەلتىرۋ جانە قورعاۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى اسلان مامەدوۆ.
ايتا كەتەيىك، جازعى ەكسپەديتسياعا وڭىردەجىل سايىن 8 ميلليون تەڭگە بولىنەدى. ال ويىلداعى عۇن تايپالارىنىڭ جەرىن انىقتاۋجۇمىسىنا 2 ميلليون تەڭگە جۇمسالماق.