زاماناۋي ءبىلىم سۇرانىسىندا ديپلومنىڭ قىزىل نە كوك بولۋى ەمەس، ساپاسى ءھام ماماننىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى ماڭىزدى. سەبەبى بۇگىنگى ەڭبەك بيرجاسىندا جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ جاس مامانعا كوڭىل تولماۋشىلىعى ايقىن ايتىلىپ كەلەدى. بۇل جىل سايىن وقۋ اقىسىن ۇستەمەلەتىپ كەلە جاتقان وقۋ ورىندارىنا سىن. جاسىرىپ جاباتىنى جوق، سوڭعى ۋاقىتتا جوعارى ءبىلىم ساپاسى سىن كوتەرمەي تۇر. 4 جىلدىق باكالاۆر دارەجەسىن الىپ شىققان ماماننىڭ قابىلەت-قارىمى جۇمىسشىلاردىڭ تالابىن تولىق كوتەرە الماۋدا. مۇنىڭ باستى سەبەبىن ساراپشىلار وقۋ ساپاسىنىڭ تىم جوعارى ەمەستىگىمەن بايلانىستىرادى.
ءبىلىم سۇرانىسى تارازى باسىنا تۇسكەن ۋاقىتتا تەك ساندى ويلاپ، ديپلومدى كوشىرىپ باسۋمەن شەكتەلەتىن جەكەلەنگەن وقۋ ورىندارىنىڭ ماسەلەسى مىنبەردەن از ايتىلىپ جۇرگەن جوق. جوعارى ءبىلىمنىڭ ءباسى بيىك بولماي تۇرعانىن تالاي جىلدان ۇكىمەتكە باتىرىپ ايتۋدان تانبايتىن سەناتور مۇرات باقتيار ۇلى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ءبىلىم بەرۋ تولىققاندى جوعارى ساپادا ەمەس ەكەندىگىن ايتىپ، ماسەلەگە سالماق سالدى.
- بىرىنشىدەن، كوممەرتسيالىق وقۋ ورىندارىنىڭ كوپشىلىگى ساپالى ءبىلىم بەرە الماي، تەك قارجى جيناۋ قۇرالىنا اينالىپ وتىرعانى شىندىق. بىلتىردان باستاپ ۇلتتىق ءبىرىڭعاي تەستىلەۋدەن 50 باللدان تومەن العان كوپتەگەن تالاپكەرلەر جىل بويى ءۇش رەتتەن تەست تاپسىرىپ، وقۋىن جالعاستىرا بەرەتىن بولدى. بۇل تالاپكەرلەر نەگىزىنەن 11 جىل بويى مەكتەپتە ناشار ءبىلىم العاندار، ولار ەرتەڭ قانداي مۇعالىم، دارىگەر، ينجەنەر بولماق؟ دەمەك، ج و و-دىڭ كوپشىلىگى ساپالى بىلىمگە ەمەس، تەك ديپلوم بەرۋگە ماشىقتانىپ العان، - دەدى سەناتور.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، قازاقستاندا بارلىعى 128 جوعارى وقۋ ورنى بار، ولاردىڭ 82 سى ۋنيۆەرسيتەت مارتەبەسىنە يە. ءبىلىم سالاسىنىڭ بارىسىن سارالاپ جۇرگەن مۇرات باقتيار ۇلى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ تىم كوپ ەكەنىن ايتىپ، ستاتيستيكانى دا تىزبەكتەدى. ايتالىق، وركەنيەتتى ەۋروپا، وڭتۇستىك- شىعىس ازيا ەلدەرىندە 320 مىڭ ادامعا ءبىر جوعارى وقۋ ورنىنان كەلەتىن بولسا، ەلدە 141 مىڭ ادامعا ءبىر ج و و- دان كەلەدى ەكەن.
ياعني وقۋ ورنى سانى جونىنەن قازاقستان كوش باسىنا شىعىپ كەلگەنىمەن، ساپا ماسەلەسى اقساپ تۇرعانىن شىندىققا بالاپ وتىر. مۇنداي پىكىردى حالىقارالىق باعدارلامالار ديرەكتورى جانبولات مەلدەشوۆ تە قۋاتتايدى.
- شىنىن ايتۋ كەرەك، كەيبىر ۋنيۆەرسيتەتتەرگە كوڭىلىم تولمايدى. ءبىز قانداي دا ءبىر دۇنيەگە كوڭىلىمىز تولدى دەگەن ساتتەن باستاپ دامۋىمىزدى توقتاتامىز. ال، ەلدەگى ءبىلىم بەرۋ ساپاسىنا كوڭىلىم تولۋ ءۇشىن، ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەر الەمدىك دەڭگەيدەگى وزىق وقۋ ورىندارىنىڭ قاتارىنا ەنۋى ءتيىس. ارينە، بىزدە مۇلدەم ءبارى جامان دەپ ايتۋ قاتە. كيمەپ، سدۋ، الماu سەكىلدى تاعى ءبىراز وتە جاقسى ءبىلىم بەرەتىن ۋنيۆەرسيتەتتەر بار. الايدا، ەلىمىزدىڭ دەموگرافيالىق جاعدايىن ەسكەرسەك، ياعني جىل سايىن مەكتەپ بىتىرۋشىلەر سانىنىڭ ەكى- ءۇش، ءتىپتى ءتورت ەسەگە دەيىن ۇلعايىپ كەلە جاتقاندىعىنا نازار اۋدارار بولساق، ارينە بۇل اتاپ وتكەن ۋنيۆەرسيتەتتەر مەكتەپ ءبىتىرۋشى تۇلەكتەردى جوعارى بىلىممەن قامتاماسىز ەتۋگە سىيىمدىلىعى دا، رەسۋرسى دا جەتپەيتىنى انىق، - دەيدى ول.
سەناتور ماسەلە ساپادا عانا ەمەستىگىن، سۇرانىستىڭ دا ەسكەرىلمەي تۇرعانىن رەسمي ستاتيستيكامەن سەندىردى. ايتۋىنشا، بۇگىندەرى جۇمىس بەرۋ نارىعىندا نەبارى 30 پايىز جوعارى ءبىلىمدى مامان كەرەك بولسا، قالعان 70 پايىز جۇمىس ورىندارىنا كوللەدج بىتىرگەندەر قاجەت. الايدا، قاجەتتىلىكتى وقۋ ورىندارى سەزىنبەي وتىر.
- كوشى- قون كوميتەتىنىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا، سوڭعى 7 جىلدىڭ ىشىندە ەلىمىزگە كورشى وزبەكستان، قىرعىزستان، تاجىكستان مەملەكەتتەرىنەن 6 ميلليون ەڭبەك ميگرانتى كەلىپ، قۇرىلىس، اۋىل شارۋاشىلىعى، تۇرمىستىق قىزمەت كورسەتۋ سالالارىندا جۇمىس ىستەپ، وسى بوس ورىنداردى تولتىرعان. ءبىز جىل سايىن مەملەكەت جانە اتا-انالاردىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن قازىرگى نارىققا قاجەت ەمەس مىڭداعان جوعارى ءبىلىمدى مامانداردى دايارلاپ، جۇمىسسىزدار سانىن قولدان كوبەيتىپ وتىرمىز. جىلىنا ءبىتىرىپ جاتقان وسىنشاما جوعارى ءبىلىمدى ديپلومى بار ماماندار ەكونوميكامىزعا قاجەت پە؟ بۇل ماسەلەنى قالاي رەتتەيمىز؟ - دەدى م. باقتيار ۇلى.
سەناتوردىڭ ماسەلەنى قالاي دا رەتتەۋىمىز كەرەك دەگەنى پروبلەمانىڭ ەكى ۇشى بارىن دالەلدەيدى. سەبەبى وقۋ ساپاسىنىڭ تومەندىگى جۇمىسسىز كادرلاردىڭ قاتارىن كوبەيتىپ جاتىر. ق ر ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ رەسمي اقپارىنا سايكەس، ەلدە 441893 جۇمىسسىز ادام تىركەلگەن. ولاردىڭ 30 پايىزى - جوعارى ءبىلىمى بار ازاماتتار. مۇنداي ماسەلەنى دەپۋتات ءجاميلا نۇرمامبەتوۆا دا ۋاقىتىندا ايتقان ەدى.
ول «ۇمىتكەرلەردىڭ ءبىلىمى تالاپ بەرۋشىلەرگە ساي ەمەس. جۇمىس بار بولعانىمەن، ءبىلىم كەلمەيدى. بۇل مەملەكەتتىك تاپسىرىستى ءتيىمدى ۇيلەستىرە الماۋدىڭ پروبلەماسىنان تۋىنداپ وتىر» دەيدى.
P. S. دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ ەسەبى بويىنشا ورتا ەسەپپەن ءبىلىم سالاسىنا سالىنعان 1 دوللار 15 دوللار بولىپ كەرى قايتادى. بىلىمنەن قارجىنىڭ قايتىمى بولاتىنىن دالەلدەنگەن. ءبىراق، اقى تولەپ وقىعان ديپلومىڭىز سىزگە قىزمەت ەتە مە؟ ساپا مەن سان اراسىنداعى الشاقتىقتى جويۋ بۇگىن شەشىلە قويماس. دەسە دە، نارىققا قاجەت ءبىلىمدى مەڭگەرمەۋدىڭ سورى سىرتتان مامان جالداپ، ءوز ازاماتتارىمىزدى جۇمىسسىز قالدىرىپ بارادى.