ال، ءسىز بىلەسىز بە، پايعامبارىمىز (س. ع. س. ) مۇحاممەد تە ومىرگە كەلگەندە قۇنداقتالعان. قۇنداقتاۋدىڭ ءتۇپ- تامىرى پايعامبارىمىزبەن بايلانىستى. ايتسە دە، قۇنداقتاۋ ءداستۇرى بارلىق ۇلتتا بار. ويتكەنى، قىزىلشاقا نارەستەنى قۇنداقتاۋدىڭ پايداسى كوپ.
1. وڭاي «كيگىزىپ»، وڭاي «شەشىلەتىن» كيىم. نارەستە جورگەگىن كۇنىنە بىرنەشە رەت بۇلدىرەدى. بۋىنى قاتپاعان ءالجۋاز نارەستەنىڭ جورگەگىن قايتا- قايتا اۋىستىرۋدا شارشى ماتامەن وراۋ وڭاي ءارى جىلدام ورىندالادى.
2. «كورسەت» كيىم. قۇنداقتاۋ قىزىلشاقا نارەستەنىڭ موينىن، دەنەسىن تىك ۇستاۋىنا، اياق- قولىنىڭ ءتۇزۋ ءارى قالىپتى جەتىلۋىنە جاردەمدەسەدى. قۇنداقتالعان كىشكەنتاي نارەستەنى كوتەرۋ دە، قولعا الىپ ەمىزۋ دە ىڭعايلى.
3. ماتا بەسىك. قۇنداقتاۋ بەسىككە بولەگەنمەن بىردەي. قۇنداقتاۋ ءسابي ۇيقىسىنىڭ ءتاتتى ءارى تىنىش بولۋىنا كومەكتەسەدى. قوناققا بارعاندا بەسىكسىز- اق قۇنداقتاۋلى بالانى تەربەتىپ ۇيىقتاتۋ قيىندىق تۋدىرمايدى.
4. «5 ۆ ودنوم» كيىمى. بۇل - قالپاق، شۇلىق، قولعاپ، «پولزۋنكي» ءارى كويلەك. سونىمەن قاتار، جىلى كيىم دەسەك تە بولادى. قۇنداقتاۋلى نارەستە جاۋرامايدى. ونىڭ موينى مەن بەلى، تابانى مەن الاقانى دا جابىق تۇرادى.
5. شىعۋ، سىنۋ، زاقىمدانۋدان قورعايتىن كيىم. نارەستەنىڭ كىشكەنتاي اياعىنا شۇلىق، قولدارىنا قولعاپ كيگىزۋ قيىن- اق. كەيبىر ەپسىز جاس كەلىنشەكتەر شۇلىق كيگىزۋ بارىسىندا نارەستەنىڭ ساۋساقتارىن شىعارىپ نەمەسە اۋىرتىپ الادى. قالپاعىنىڭ باۋىن قىسىڭقىراپ بايلاپ، مويىن تەرىسىن زاقىمداپ الماۋىنا دا كىم كەپىل؟! دۇرىس كوتەرۋدى بىلمەيتىندەر نارەستەنىڭ مويىن ومىرتقاسىنا سالماق ءتۇسىرىپ الۋى دا مۇمكىن. ال، قۇنداقتاۋ وسىنداي ولقىلىقتاردان ساقتايدى.
6. جاڭا الەمگە اعزاسىن ۇيرەتەتىن كيىم. توعىز اي انا قۇرساعىندا، قاعاناق سۋىندا جاتقان شارانا تەرىسى كيىمگە بىردەن ۇيرەنە المايدى. ال، نىقتاپ تاڭىپ قۇنداقتاۋ تەرىنىڭ ماتاعا بەيىمدەلۋىن جىلدامداتادى.
قۇنداقتايتىن ماتا ءتۇسى قانداي بولۋى كەرەك؟
ارينە، اق ءتۇستى بولعانى ءجون. نەگە؟
بىرىنشىدەن، اق ءتۇس - تازالىقتىڭ بەلگىسى. ەكىنشىدەن، اق ءتۇس اۋا ارقىلى تارالاتىن جۇقپالاردان، ميكروب، ۆيرۋستاردان قورعايدى. وسى ورايدا مەديتسينا ماماندارىنىڭ اق ءتۇستى حالات كيەتىنىن مىسالعا كەلتىرۋگە بولادى. تاماق ونىمدەرى لابوراتوريالارىندا جۇمىس ىستەيتىن ماماندار دا اق حالات كيەدى.
ماتا بوياۋلارى اللەرگيا تۋدىرۋى مۇمكىن. ماتالاردىڭ حيميالىق تالشىقتار مەن جىپتەردەن تۇراتىنىن ءبارىمىز بىلەمىز. ال ماتانى قۇراپ تۇرعان ءجىپ تالشىقتارى مۇناي مەن گازدى قايتا وڭدەۋ ارقىلى الىناتىن سينتەتيكالىق پوليمەردەن جاسالادى. ودان سوڭ توقىما وندىرىسىندە ماتا بۋلاۋدان وتەدى. وسىنداي بىرنەشە وڭدەۋدەن وتكەن ماتاعا ەندى ءتۇرلى ءتۇستى بويالاردان ورنەك باسىلسا، مۇنىڭ بارلىعىن نارەستە تەرىسى قالاي قابىلدايدى ەكەن؟ سوندىقتان نارەستەنى اق ءتۇستى قاراپايىم شىت ماتامەن قۇنداقتاعان دۇرىس دەپ ويلايمىن.
نەگە شىت ماتا؟
ماتالاردىڭ ىشىندەگى ەڭ ارزانقول ءارى جۇقا ماتا - شىت. شىت ماتا بالانى تەرلەتپەيدى. جورگەك كۇنىنە بىرنەشە رەت جۋىلادى. مۇندايدا شىدامدى شىت ماتادان جاقسىسى جوق.
حاديس نە دەيدى؟ اق ماتامەن قۇنداقتاۋ - سۇننەت. بۇل تۋرالى پاۆلودار وبلىسى ورتالىق مەشىتىنىڭ سايتىندا (mazhab.kz ) « پايعامبارىمىزدىڭ (س. ع. س. ) قىزى فاتيمانى بوساندىرعان ءساۋدا بينت ءميسراح ءسابيدىڭ كىندىگىن كەسىپ، سارى ماتاعا قۇنداقتاپ قويعان. مۇنى كورگەن اللا ەلشىسى نەمەرەسىن قولىنا الىپ، اق ماتاعا اۋىستىرعان. نارەستە تۋىلعان سوڭ اق ماتامەن قۇنداقتاۋ سۇننەت بولىپ تابىلادى» دەپ جازىلعان.
اڭىز نە دەيدى؟ «سالت-ءداستۇر سويلەيدى» كىتابىندا (اۆتورلار: سانجار كەرىمباي، بولات بوپاي ۇلى، مۇحيت تولەگەن، ادىلبەك ءنابي، اسىلتاي تاسبولات) قۇنداقتاۋ جونىندە مىنانداي ءدىني اڭىز بار.
مۇحامبەت پايعامبار دۇنيەگە كەلەر ساتتە اسپاندا ءبىر جارىق نۇر پايدا بولىپ، ول اينالا توڭىرەككە شۋاعىن مەيىرلەنە توگىپ تۇرىپتى. سول كۇنى جەر مەن اسپان تەربەلە قوزعالعان. سابا كولى تارتىلىپ، قوس وزەنى ارناسىنان اسىپ، جاعالاۋدى شايىپ كەتىپتى دەسەدى. پارسى ەلىنىڭ پاتشاسى وتىراتىن ساراي سىلكىنىپ، كوپتەگەن مۇناراسىنىڭ كۇل- تالقانى شىعىپتى. ساۋەگەيلەر ءتۇس كورىپ، تۇسىندە جامان ءىس كورىپ، ارابتىڭ جىلقىسى پارسىنىڭ تۇيەسىن جەڭىپتى. تاڭ اتا ساۋەگەيلەر پاتشاعا:
- ارابيا جاقتان الاپات قاۋىپ تۋۋى مۇمكىن، - دەپ ەسكەرتىپتى. تۇندە جۇلدىزداردىڭ وتى ءبىر ساتتە ءوشىپ، بارلىق تاس پۇتتار قۇلاعان ەكەن. جىن-پەرىلەر ادامدى ازعىرۋدان جاڭىلىپ، ولاردى پەرىشتەلەر تىم-تىراقاي قۋىپتى. ءىبىلىس سول ءتۇنى شاراسىز حالگە ءتۇسىپتى. ءامينا انانىڭ كوڭىل كوزى كۇنشىعىس، كۇنباتىستىڭ ءبارىن كورىپتى. پەرزەنتىنە قاراسا، ول ساجدەگە باس قويىپ:
- ۇمبەتىمنىڭ كۇناسىن كەشە كور، - دەپ دۇعا ەتىپ جاتادى. ءامينا تۇسىنبەي قالىپتى.
سول كەزدە كوكتەن جەبىرەيىل، ماكايىل، ىسراپىل اتتى ءۇش پەرىشتە تۇسەدى. ءبىرىنىڭ قولىندا كۇمىس قۇمان، بىرىندە زۇمىرتتەن (اسىل تاس) جاسالعان لەگەن بار ەكەن. ءۇشىنشى پەرىشتەنىڭ قولىندا پەيىشتىڭ جىبەك ماتاسى. پەرىشتەلەر پايعامباردى لەگەنگە وتىرعىزادى. ىسراپىل قۇمانمەن سۋ قۇيىپ شومىلدىرادى. جەبىرەيىل اسىل جىبەكتەن جاسالعان ماتاعا پايعامباردى قۇنداقتاپ وراپتى. ءامينا انامىزعا:
- ءامينا، قورىقپا. ۇلىق اللانىڭ سۇيىكتى دوسى، اقىردىڭ ەلشىسى مۇحامبەت دۇنيەگە كەلدى. پايعامباردىڭ ءتانى جالاڭاش بولماۋى ءۇشىن اللا ءبىزدى ونىڭ مۇباراك دەنەسىن قۇنداقتاۋعا جىبەردى، - دەيدى.
پەرىشتەلەر ءامينا انامىزعا جاس نارەستەنى قالاي دۇرىس قۇنداقتاۋ كەرەگىن ۇيرەتىپتى. وسىدان باستاپ دۇنيەگە كەلگەن بالالاردى قۇنداقتاۋ ءتارتىبى داستۇرگە ەنىپتى.