جارتى عاسىر بۇرىن سول ەلدى سوعىستىڭ جالىنى شارپىدى. سول ءبىر سۇراپىل جىلداردا ءبىزدىڭ ەلىمىزدەن شالعايدا جاتقان اتالمىش مەملەكەتتە اسكەري مىندەتىن اتقارىپ قايتقان اعامىز بۇگىندە اعايىن- تۋىستىڭ ورتاسىندا اقىل ايتاتىن اقساقال. قازاقپارات ءتىلشىسى يسا بيسەنوۆپەن ارنايى جولىعىپ، اڭگىمەگە تارتتى.
جارتى عاسىر بۇرىنعى جورىق
«حالقىمىزدا تاعدىردىڭ جازۋى دەگەن ءسوز تىركەسى بار. ايتپەسە، مەن ۆەتنام ەلىنىڭ ءدام- تۇزىن تاتىپ قايتار ما ەدىم. وزدەرىڭ بىلەتىندەي، اتالمىش مەملەكەت ازيانىڭ وڭتۇستىك- شىعىس بۇيىرىندە جاتىر. وندا وتكەن عاسىردىڭ 60- جىلدارىنىڭ ورتا شەنىنە تامان ا ق ش باسقىنشىلارىنا قارسى جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ۇلت- ازاتتىق قوزعالىسى بەلەڭ الدى. سول تۇستا كەڭەس وداعىنىڭ امەريكا قۇراما شتاتتارىنا قارسى ساياساتى كۇشەيىپ تۇرعان تۇسى. سوندىقتان ءبىز سول مەملەكەتكە بارىپ اسكەري قىزمەتىمىزدى اتقاردىق»، - دەدى يسا بيسەنوۆ.
شىندىعىن ايتقاندا، ول ەلدەگى سوعىس جايىندا بۇگىنگى كۇنى كوپ ادامدار بىلە بەرمەيدى. ول كەزەڭدە دە ءدال سولاي بولدى. يسا اعامىز ول جايىندا جەرلەستەرىنە دە ايتقان جوق. ارادا جارتى عاسىرداي ۋاقىت وتكەندە، 2013 -جىلدىڭ شىلدە ايىندا قىزىلورداعا ۆەتنامنىڭ سول كەزدەگى قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى نگۋەن ۆان حوا ارنايى ات شالدىردى. سول ساپارىندا ەلشى اعىنان جارىلىپ، سوناۋ ءبىر كەزەڭدە ءوز حالقىنا دەمەۋ بەرگەنى ءۇشىن قارت جاۋىنگەرگە جىلى لەبىز ءبىلدىردى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا مايدان دالاسىنداعى كۇندەرى وتكەن ۆەتنام جەرىنە قوناق بولىپ قايتۋعا شاقىردى.
«سول شاقىرۋ بويىنشا ۆەتنامعا جول ءتۇستى. ايەلىم - ءالياش ەكەۋمىزگە سول ەلدىڭ ءدام-تۇزىن تاتىپ بۇيىرعان ەكەن. وعان قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمى قىرىمبەك كوشەربايەۆ قولداۋ جاسادى. بىزبەن بىرگە قورقىت اتا اتىنداعى قىزىلوردا مەملەكەتىنىڭ ماگيسترى، اۋدارماشى لاۋرا اليەۆا دا باردى. ول جاقتا ءبارى دە جىلى جۇزبەن قارسى الدى. ەل پرەزيدەنتى چىونگ تان شانگ قابىلداپ، دوستىق راۋىشتە اڭگىمە ءوربىتتى. سول جىلدارداعى ءبىزدىڭ كورسەتكەن قامقورلىعىمىز ءۇشىن ءوز حالقىنىڭ اتىنان العىسىن ارنادى.
«بۇگىنگى قول جەتكەن جەتىستىگىمىزگە سىزدەردىڭ دە ۇلەستەرىڭىز بار. ءسىز سەكىلدى جاۋجۇرەك ۇلدار ۆەتنامدىقتارعا قانشاما جاقسىلىق جاسادى. وسى ءۇشىن شەكسىز ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرەمىز» دەدى ۆەتنام پرەزيدەنت بىزبەن جۇزدەسۋ بارىسىندا»، - دەپ ەسكە الدى ي. بيسەنوۆ.
سوعىس ءورتى قالاي تۇتاندى؟
ءبىر قىزىعى، كەزىندە ۆەتنامعا بارعان سولداتتار قاتارىندا يسا اعادان وزگە بىردە-ءبىر قازاق نەمەسە قازاقستاندىق جاۋىنگەر جوق ەكەن. ول كىسىنىڭ ايتۋىنشا، سول ءبىر جىلداردا ءوزى لەنينگرادتا اسكەري بورىشىن وتەپ جۇرگەن كورىنەدى. ونىڭ الدىندا مەديتسينا ۋچيليشەسىن ءتامامداعان. سوندىقتان ۆەتنام جەرىندەگى سوعىسقا بارعاندا وندا دارىگەر قىزمەتىن اتقاردى. كەڭەس وداعىنان بارعان اسكەر قاتارىندا نەگىزىنەن ورىس، بەلارۋس، ۋكراين جانە بالتىق ەلدەرىنىڭ جىگىتتەرى كوپ بولعان. ال ورتا ازيادان يسا اعادان وزگە تاعى ءبىر وزبەك ازاماتى بار.
«ۆەتنامدىقتار - ۇزاق جىلدار بويى تاۋەلسىزدىك ءۇشىن تەر توككەن ءورشىل حالىق. ونى تاريح بەتتەرىنەن كورۋگە بولادى. ماسەلەن، ⅩⅢ عاسىردا شىڭعىسحان يمپەرياسىنا قارسى تۇرسا، ⅩⅣ عاسىردا قىتاي ارمياسىنا تويتارىس بەرگەن. ال ХVІІ عاسىردا ءوزارا قىرقىسقا جول بەرىلىپ، سونىڭ سالدارىنان مەملەكەتتىڭ ارا- جىگى ەكىگە ءبولىنىپ سالا بەردى. مۇنداي الاۋىزدىقتى قالت جىبەرمەگەن فرانسۋز وتارشىلدارى 1884 -جىلى ونى ءوز قاراماعىنا قاراتىپ الدى. ودان بەرى دە ولاردىڭ قاتارىنا لاوس پەن كامبودجانى قوسىپ، ول ايماقتى فرانتسۋز ءۇندىقىتايى دەپ اتاۋ بەردى. ⅩⅩ عاسىردىڭ العاشقى جىلدارىندا وتارشىلدارعا قارسى كۇرەس ۇدەي ءتۇسىپ، ولارعا 1930 -جىلى ءۇندى قىتاي كومپارتياسى قولداۋ كورسەتتى. قارسىلىققا فرانسۋزدار دا قاۋقار كورسەتە الماي، 1954 -جىلى جەڭىلىسكە ۇشىرادى. دەگەنمەن، جەنەۆا كەلىسىمىنە سايكەس ۆەتنام ەكىگە ءبولىندى. مۇنداي شەشىم دۇنيەجۇزىندەگى ك س ر و، قىتاي جانە ا ق ش سەكىلدى الپاۋىت مەملەكەتتەرگە اسەر ەتتى. ويتكەنى، ولاردىڭ ءبىرى العاشقى ەكەۋىنىڭ ىقپالىندا بولسا، سوڭعىسىنا ا ق ش جول كورسەتىپ وتىردى»، - دەدى قارت مايدانگەر.
كەڭەس وداعى جاۋىنگەرلەرى 1965-1967 -جىلداردا ۆەتنامدا بولدى. 1975 -جىلى ونداعى سايگون رەجيمى قۇلاپ، سونىڭ ناتيجەسىندە ەكىگە ايرىلعان مەملەكەت قايتادان بىرىكتى. وتكەن عاسىردىڭ 90- جىلدارىنان بۇل ەلدە ەكونوميكالىق دامۋ باستالعان.
جەرگىلىكتى حالىق وتە ەڭبەكقور
ۆەتنامدىقتار قازىرگى تاڭدا الەمدە ەڭسەسى بيىك، ءتۇتىنى ءتۇزۋ ۇشقان مەملەكەتتىڭ بىرىنە اينالىپ وتىر. بۇگىنگى كۇنى قازاقستان مەن ۆەتنام اراسىندا ساياسي- الەۋمەتتىك بايلانىستار كەڭەيىپ، ەكى ەلدىڭ اراسىندا دوستىق قارىم- قاتىناس نىعايدى.
«ءبىز ۆەتنامدا اسكەري قىزمەتىمىزدى وتەگەن ۋاقىتتا جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ەڭبەكقور قاسيەتىنە ءتانتى بولىپ قايتقان ەدىك. 2013 -جىلى بارعان ساپارىمىزدا سول جانكەشتى تىرلىگىنە تاعى ءبىر مارتە كوز جەتكىزىپ قايتتىق. بۇرىنعى قالپىنشا ەڭبەك ەتكەندى قالايدى. ايەلدەر دە كىشكەنتاي بالالارىن ارقالارىنا بايلاپ الىپ، ەگىس القاپتارىندا ەڭبەك ەتىپ جاتادى. وسىنداي تاربيە كورگەن بالا دا كۇنى ەرتەڭ بەينەتكەش بولىپ وسپەي مە؟ بۇل ەلدە شارۋالار كۇرىش وسىرۋمەن قاتار تروپيكتىك جەمىس-جيدەكتەر وسىرۋمەن دە شۇعىلدانادى. مەن وسى ساپارىمدا ءومىر جولىمنىڭ ىزدەرى قالعان جەرلەردە بولدىم. باياعىسىنشا تىرلىك ەتىپ جاتقان جۇرتتى كورگەندە ءبىزدىڭ ولاردان ۇيرەنەتىن تۇستارىمىز بارشىلىق ەكەنىن اڭعاردىم.
ەل استاناسى - حانوي قالاسىندا ۇشار باسى كوك تىرەگەن ءزاۋلىم عيماراتتار بوي كوتەرگەن ەكەن. ولاردىڭ اراسىندا 72 قاباتتى ۇيلەر دە بار»، - دەدى اعامىز.
ۆەتنام - ازيانىڭ وڭتۇستىك- شىعىسىندا ءۇندى قىتاي جارتى ارالىندا ورىن تەپكەن. 1954 -جىلى فرانسيادان ءوز تاۋەلسىزىدىگىن العان. قازىر بۇل ەلدە 92 ميلليوننان استام ادام تۇرادى.