انامنىڭ توركىنى - كەزىندە جەزقازعاننىڭ قارساقپايىندا تۇرعان توقتاۋىلدار. زامانىندا «قارساقپايدىڭ ناربايى» اتانعان ءتۇپ ناعاشىمىز داۋلەتتى كىسى بولىپتى. ناربايدان ەسىم، دوسىم، قاسىم اتتى ءۇش ۇل تۋادى. ۇشەۋى دە جاڭا وقۋدى جەدەل مەڭگەرىپ، سابەتتىڭ قىزمەتىنە ەرتە ارالاسىپتى. ءبىراق، وتىزىنشى جىلداردىڭ اياعىنا تامان سول داۋرەندەپ تۇرعان اۋلەتتىڭ از ۋاقىتتا توز- توزى شىعادى. الدىمەن دوسىم «حالىق جاۋى» اتانىپ، اتىلىپ كەتەدى. اعايىندارى قۋدالاۋعا تۇسەدى. قارساقپايدا زاۋىت پەن تىگىن فابريكاسى بولعان. ەتى ءتىرى قاسىم الگى زاۋىت- فابريكاعا سول توڭىرەكتەن «قارا جۇمىسقا» ايدالعانداردىڭ باسشىسى قىزمەتىندە جۇرەدى. اقىرى قۋدالاۋعا شىداماعان ءمۇعالىم ەسىم جۇرتتىڭ الدىمەن ءوزى سۇرانىپ سوعىسقا كەتىپ، ارتىنشا قارا قاعاز كەلگەن. ءسويتىپ، قوس باۋىرىنان ايىرىلعان قاسىم انامنىڭ ءبىر جاسىندا كوپە- كورنەۋ قۇسادان ولەدى. دوسىم، ەسىمنەن تۇقىم قالماعان.
1943 -جىلى ەلۋ جاسىندا باقيلىق بولعان قاسىمنان بەگەن اتتى (ازان شاقىرىپ قويعان اتى - بەكارىستان) جالعىز ۇل بەس جاسىندا جەتىم قالادى. بەگەن- بەكارىستان ەسەيە كەلە الدىمەن پارتيا قىزمەتىنە ارالاسىپ، كەيىننەن ۇزاق جىل مەكتەپ مۇعالىمى بولدى. بەگەننەن بىرنەشە قىز قالعان. انام مارجان قاسىمنىڭ كەنجە قىزى. سودان «جالعىز تۇياقتى قالاي امان ساقتايمىز» دەپ جانتالاسقان قاسىمنىڭ ايەلى فاتيما مەن ەسىمنىڭ جەسىرى ءجاميلا ەكەۋى تاۋەكەلمەن اتباسارعا اۋا كوشەدى. بۇل سوعىس اياقتالعان كەز. سونداعى بەينەتتى قاراڭىز. قاسىمنىڭ اياعى باستىرماي قالعان اپاسى مەن سال اۋرۋعا شالدىققان قارىنداسى بار، شيەتتەي بەس قىز بەن ءبىر ۇلدى وگىز ارباعا تيەپ، ەكى ايەل قىس ىشىندە كوشكەن. قولدارىندا ەسىمنەن كەلگەن «قارا قاعاز» بار. اتباسارعا جەتكەن بويدا ەكەۋى التى بالاعا دا، وزدەرىنە دە «ۋاليەۆ» دەپ جاڭا قۇجات الادى (سوعىستا قازا تاپقان ەسىم ناربايدىڭ باۋىرى ءۋاليدىڭ اتىنا جازىلعان ەكەن) . قۇجاتتارىن ۋاليەۆكە اۋىستىرعانى ءبىر جاعىنان ساقتىق. «حالىق جاۋى» اتانعان دوسىم ناربايەۆتىڭ تۋىستارى ەكەنىن جاسىرۋ. ەكىنشىدەن، قالالى جەردە سوعىستا ولگەن سولداتتىڭ وتباسىنا بەرىلەتىن از- ماز كومەكتى الىپ تۇرۋ.
كوپ وتپەي قاسىمنىڭ ۇلكەن قىزى جاكەن الدەكىمدەردىڭ جاردەمىمەن مەكتەپكە مۇعالىمدىككە ورنالاسادى. سودان ارادا ءۇش- ءتورت جىل وتكەندە ەكىنشى قىز قاپەن دە وقۋدا ۇزدىك بولىپ، مەكتەپ پەن مۇعالىمدىك وقۋدى قاتار بىتىرەدى. ول جىلدار مەكتەپتەرگە وقىتۋشى جەتىسپەي جاتقان شاق. «قايتسەڭ دە باراسىڭ» دەپ مىندەتتەۋمەن وعان اتباسارعا قاراستى تىلەكەي اتتى الىس اۋىلعا جولداما بەرەدى. ءسويتىپ «جالعىز قىزدى جات جەرگە جالعىز جىبەرمەيمىز» دەپ ەندى فاتيما مەن ءجاميلا ەكەۋى قيان شەتتەگى الگى اۋىلعا قوتارىلا كوشەدى. ءسويتىپ، انامىز مارجان- مايكەننىڭ بالالىق شاعى وسى اۋىلدا وتكەن. ال، تىلەكەي مەن ءبىزدىڭ جالماڭقۇلاقتىڭ اراسى ءتيىپ تۇرعان جەر. جاسى سەكسەنگە اياق باسقان انام كەيدە ءسوزىن بالالىق شاقتاعى قىزىقتى وقيعالارمەن باستاپ الىپ، سوڭىن وسىنداي اڭگىمەلەرمەن اياقتايتىن. بۇل دا تالاي قازاقتىڭ شاڭىراعى تارتقان بەينەتتى جىلداردىڭ ءبىر كورىنىسى. ال، انامنىڭ تۇيە ۇستىنە تۇنەگەن اڭگىمەسى مىناۋ.
« ءبىز كوشىپ كەلگەن جىلدارى تىلەكەيدە تۇيە كوپ. اسىرەسە، «اقشەلەك» اتتى جىرىق تاناۋ ءبىر جۋاس تۇيە بار. وتە ەستى مال ەدى. كۇندىز كۇيىس قايىرىپ اۋىل ورتاسىندا شوگىپ جاتادى دا قويادى. قاجەت كەزىندە اركىم جۇمىسقا جەتەلەپ كەتە بەرەدى. بوساتسا بولدى سول ورنىنا بارىپ جايعاسادى. كۇن جارىقتا جايىلىپ كەتىپ قالۋ جوق. تەك كۇن باتا عانا ورنىنان تۇرىپ، دالاعا بەتتەيدى. سودان تاڭ اتا قايتىپ كەلىپ، اۋىل ورتاسىندا شوگىپ جاتادى. ءبىز بالامىز عوي، الگى «اقشەلەككە» مازا بەرمەيمىز. ۇستىنە ءمىنىپ ويناعانىمىزعا قىڭق ەتپەيدى. ال، باسىنان سيپالاپ، قۇلاعىنان تارتىپ، تۇرتپەكتەپ تىم مازالاي بەرسەك بەتىمىزگە «بىلش» ەتكىزىپ تۇكىرىپ، ءۇستى- باسىمىزدى اقكوبىك قىلاتىن. جازدىڭ كەزى ەدى. بىردە ءدال قىزىلىڭىردە قاسىمدا ماعزيا اتتى قۇربى قىز بار، ەكەۋمىز الگى «اقشەلەكتىڭ» قوس وركەشىنىڭ ورتاسىنا ءمىنىپ الىپ، قىزىقتاپ ويناپ وتىرعانبىز. ءبىر كەزدە تۇيەسى تۇسكىردىڭ جاتقان ورنىنان شاپشاڭ تۇرىپ، ايدالاعا تۇرا تارتقانى. سەكىرىپ تۇسۋگە قورقامىز. شىرقىراپ جىلاعانىمىزدى ەشكىم ەستىر ەمەس. ءسويتىپ، تۇيە ۇستىندە شىرىلداپ جىلاپ كەتە بەردىك. سالدەن سوڭ- اق تاس قاراڭعى ءتۇن بولدى. ءبىر جاقسىسى، ەكەۋمىز عوي. ءبىرازدان سوڭ جىلاعاندى توقتاتىپ، قايتا ءبىر- بىرىمىزگە «ايتەۋىر، قۇلاپ قالمايىق. اقشەلەك تاڭەرتەڭ قايتسە دە اۋىلعا بارادى عوي» دەپ ءبىر- ءبىرىمىزدى جۇباتىپ قويامىز.
ءوزى سونداي جۇردەك بولار ما؟ جايىلىمعا جەتكەنشە ءبىر توقتاعان جوق. ۇستىندەگى ءبىزدى ەلەڭ قىلماي تۇنىمەن جايباراقات جايىلدى. تاڭ قىلاڭ بەرگەندە كولگە قاراي تارتتى. اسىقپاي سۋعا قاندى. توڭىرەككە ابدەن جارىق تۇسكەندە عانا جەلە جورتىپ اۋىلدى بەتكە الدى. الىستان اۋىلدىڭ قاراسىن كورىپ قۋانىپ كەلەمىز. تاياۋ كەلگەندە كوردىك، اۋىل سىرتىنان بۇرقىراعان تۇتىندەر كورىندى. سويتسەك، ەكى كەشتىڭ اراسىندا جوق بولىپ كەتكەن ءبىزدى ىزدەپ، شەشەلەرىمىز زار جىلايدى عوي. سودان بۇكىل اۋىل اياقتارىنان تىك تۇرىپ، تۇنىمەن اياق جەتەر جەردىڭ ءبارىن كەزىپ شىققان. اۋىل سىرتىنداعى دوڭەستەر ۇستىنە لاۋلاتىپ وت جاققان. تاڭ اتقانشا ۇيقى كورمەي سارسىلىپ تۇرعان بەتتەرىندە اقشەلەكتىڭ ۇستىندەگى قىلقيىپ وتىرعان ءبىزدى كورەدى عوي. امان- ەسەن تابىلعانىمىزعا شەشەلەرىمىز بوزداپ جىلاپ قۋانىپ، بىلايعى جۇرت ىشەك- سىلەلەرى قاتا كۇلىپ، ءبىزدى تۇيەدەن ءتۇسىرىپ الدى. ءسويتىپ، كىشكەنە كەزىمىزدە تۇيە ۇستىندە ءبىر تۇنەگەنىمىز بار. الگى ەسىلباي قىزى ماعزيا قۇربىممەن وسى كۇنى دە تەلەپونمەن سويلەسىپ تۇرامىن. تۇيەگە ءمىنىپ «ويناعانىمىزدى» ول دا ۇمىتپاپتى» دەپ انام جىميا كۇلەدى. ون ءۇش قۇرساق كوتەرىپ، ون بالاسىنىڭ شاڭىراق كوتەرگەنىن، وتىزعا جۋىق نەمەرە- جيەندەرىنىڭ ەرجەتكەنىن كورىپ، بارلىعىنا «اللاعا شۇكىر» ايتىپ وتىراتىن انامنان ەستىگەن اڭگىمەلەردىڭ ءبىرى وسى.
تولەگەن جاكىتاي ۇلى
elanasy.kz