ءاربىر جولاۋشى كەز كەلگەن قازاق ۇيىندە قوناقاسىنى «بولىنبەگەن ەنشىم» دەپ تالاپ ەتۋگە ەركى بولعان. قوناق اسىنى «بولىنبەگەن ەنشى» دەۋدىڭ ءوزى قازاق اراسىنا كەڭ تاراپ، داستۇرگە اينالىپ قالىپتاسقان حالىق جورالعىسى ەكەنىن كورسەتەدى. بۇل ءداستۇردىڭ شىعۋ تەگىن اڭىز الاشقا اپارىپ تىرەيدى. الاش قارتايعان كەزىندە قولىنداعى بار مالدى تورتكە ءبولىپ، ءۇش بولىكتى ءۇش بالاسىنا - ۇلى، ورتا جانە كىشى جۇزگە بەرگەن ەكەن. ال وزىندە قالعان ءتورتىنشى بولىكتى قوناق سىباعاسى بولسىن دەپ، ۇشەۋىنىڭ ورتاق مەنشىگىنە قوسىپتى. سوندىقتان اڭىز بويىنشا ءار جولاۋشىعا قانداي قازاق بولسىن تەگىن تاماق، جىلى ورىن تاعى باسقا قامقورلىقتار جاساپ تۇرۋعا مىندەتتى بولسا كەرەك.
قازاق «قىرىقتىڭ ءبىرى -- قىدىر» دەيدى. مۇنىسى قوناقتى قۋما، ونىڭ شاراپاتى تيەدى، بىرىنەن بولماسا ەكىنشىسىنەن قۇت كەلەدى دەپ ەسەپتەگەندىكتەن. «قوناقتى قۋا بەرسەڭ قۇت قاشادى» دەۋ دە سودان. قوناق بولىپ وتىرعان ادام، ءوزىنىڭ جاۋى بولسا دا ءۇي يەسى ءوز ۇيىندە وعان جانە باسقاعا دا قيانات جاساتپايدى. «ءوز ۇيىڭدە تاۋداي داۋىڭدى ايتپا» دەگەن قاعيدا دا وسىدان قالعان. ادەتتە جولاۋشى قوناعى كەلىپ قالعاندا بوتەن اۋىلدىڭ ەڭ ءتاۋىر دەگەن اق ۇيىنە، ياعني بىرەۋدەن قىسىلمايتىن باي ۇيىنە تۇسەدى. سوندىقتان دا «قوناق تاڭداپ قونادى» دەيدى حالىق. «تۇسكەنشە قوناق ۇيالادى، تۇسكەن سوڭ ءۇي يەسى ۇيالادى» دەمەكشى، قونعان قوناقتى كۇتۋ مىندەتى ءۇي يەسىنە تۇسەدى.
جازدىگۇنى قوناققا ەڭ بولماعاندا مارقا سويىلسا، قىستىگۇنى سوعىم ەتىنەن تارتىلعان مۇشەلى تاباققا ريزا بولادى. قازاق حالقى قوناق كۇتۋدى دە، قوناق بولىپ قىدىرۋدى دا جاقسى كورگەن. سوندىقتان حالىق ماتەلى: «اسىڭ باردا ەل تانى - بەرىپ ءجۇرىپ، اتىڭ باردا جەر تانى - جەلىپ ءجۇرىپ» دەپ، ەر- ازاماتقا ۇيىندە وتىرا بەرمەي، ەل كور، جەر كور، كوپپەن ارالاس دەپ كەڭەس بەرگەندەي سىڭاي بىلدىرەدى.
بالا جاسىنان وسىنداي رۋحتا تاربيەلەنگەن جاس جەتكىنشەكتەر ەرجەتكەندە سول عۇرىپتى بەرىك ۇستاپ، ءار ۋاقىتتا كورگەندىلىكپەن ەل اۋزىنا ىلىگۋگە تىرىساتىن. قازاق وتباسىندا بالالار جاستايىنان قوناقجايلىلىققا تاربيەلەنەدى. ويتكەنى حالىق ءداستۇرى بويىنشا قوناقاسى بەرىلگەن سوڭ، قوناقتان اڭگىمە سۇرايدى، ونەرى بولسا ءان سالعىزىپ، كۇي تارتقىزادى، ەرتەگى، قيسسالار ايتقىزادى. قوناق اڭگىمەسىنە بالالار ءارقاشان قۇمار بولادى. «ادام بولار بالا قوناققا ءۇيىر» دەپ حالىق تەگىن ايتپاعان. ويتكەنى ءار قوناقتان ەستىگەن جاڭالىقتارىن ەسىندە ساقتاي بىلگەن جاستىڭ ءومىردى ءبىلۋى، ءتۇسىنۋى كەڭەيىپ، دۇنيەگە كوزقاراسى قالىپتاسادى. كوپتەگەن ناقىل سوزدەردى، پايدالى كەڭەستەردى ۇيرەنۋمەن بىرگە، جامانشىلىقتان جيرەنۋگە دەن قويادى. ولاي بولسا قوناقجايلىلىقتىڭ تاربيەلىك ءمانى از ەمەس.
Massaget.kz