ءبىز بالاعا كوزقاراسىمىز نەمقۇرايلىلاۋ بوپ بارادى. نەگە؟ ءوسىپ كەلە جاتقان بالاعا ۇلتتىق كوز قاراسىمىز وتە تومەن. ولاردىڭ جان- دۇنيەسىنە ۇڭىلمەيمىز دە. «تاماعى توق، كيىمى ءبۇتىن» ساباعىنا بارىپ ءجۇر، ۇيىرمەگە بارسا، اقشاسىن تولەيمىز. «ودان ارتىق ويلاعىمىز دا كەلمەيدى. اۋلا مادەنيەتى دەگەن مۇلدەم جوعالىپ بارادى. كورشى، قارىم- قاتىناس دەگەندى بىلمەي بارامىز.
اۋلا مادەنيەتى دەگەن نە؟ ول ۇيدەگى كىلەمىڭىزدىڭ شاڭىن قاعۋ عانا ەمەس. ول ۇلكەن ساياسات. ول ۇلكەن ءتارتىپ. اۋلادا اراق ىشكەن، توبەلەسكەن ماس ادامدار. ول بالاعا قانداي ۇلگى كورسەتەدى. اۋلا مادەنيەتى دەگەنىمىز بولاشاق ۇرپاقتىڭ بوساعاداعى ءتارتىبىنىڭ نەگىزى.
ويلاپ قاراڭىز... بالا ساباقتان كەلدى. ءۇي تاپسىرماسىن مۇقيات ورىندادى. ودان كەيىن كوكجاشىكتىڭ الدىنا وتىرادى. ءار ارنانى ءبىر اقتارادى. زورلىق- زومبىلىق، جاسىراتىنى جوق، ۇيات بولسا دا ايتايىن، ەروتيكالىق مازمۇندا فيلمدەر كەزدەسىپ قالاتىنى شىندىق قوي. بالا ءار نارسەگە اۋەس بولادى. ول تابيعي زاڭدىلىق.
جاقىندا مەن قىرعىز ەلىندە ءبىر اپتا بولدىم. كوپتەگەن اقىن-جازۋشىلارمەن ارالاستىم. ولاردىڭ قازاق ەلىنە قىزىعۋشىلىعىن، استانامىزعا دەگەن قۇرمەتىن كەڭىرەك ءبىر اڭگىمەلەرمىن.
ءبىر كۇنى مەنى قىرعىز دوسىمنىڭ قايىن جۇرتى قوناققا شاقىردى. داستارحان باسىنا وتىرا بەرگەنىمىزدە، قازاق انشىلەرى ياعني «مەلومان» توبى ءان سالا باستادى. كليپ كەرەمەت. ءاننىڭ اتىن بىلمەيمىن، ءبىراق اينالسى 5 مينۋتتا قازاق حالقىنىڭ جاستارىنىڭ اسا مادەنيەتتى ەكەنىن كورسەتەدى. ۇلكەندەردەن باتا الۋ دەگەن، ەڭ سوڭىندا جاستار ەسكەندىر اعامىز بەن داريكو جەڭگەمىزدەن باتا الادى. رۋحىم ءوسىپ قالدى. تاربيەلىك ماڭىزى زور كليپ. ۇلت ماقتانىشى.
مول داستارحان باسىندا وتىرىپ، قىرعىز ەلىندە بەلگىلى دارىگەرلەر وتباسىنداعى، بۇگىندە، زەينەتكەرلەر اڭگىمەسىن تىڭدادىق.
- سىزدەردىڭ پرەزيدەنتتەرىڭىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى جۇرگىزىپ وتىرعان ساياسات كەرەمەت. قازاقتى الەم تانيدى بۇگىندە... ءتىل-كوزىمىز تاسقا، كورشىمىز بەيبىت ءومىر ءسۇرىپ جاتسا، نەگە قۋانباسقا؟! جاقىندا قازاق ەلىندە تۇراتىن زەينەتكەر دوسىم قوردايعا قۇدالىققا كەلگەسىن، بايبىشەمدى الىپ، امانداسۋعا باردىم، - دەدى سۇلتان بايكە - سوناۋ اقجايىقتىڭ جاعاسىنان كەلگەن ايداشەۆ دوسىممەن ماسكەۋدە ءبىلىم جەتىلدىرۋدە تانىسقانمىن. اشىق-جارقىن ءبىلىمدار ازاماتپەن اڭگىمە بارىسىندا ەل جاڭالىقتارىنىڭ ىشىندە دەپۋتات زاعيپا باليەۆانىڭ ىزگىلىكتى جۇمىستارىن ايتتى. بالالار اسىراپ الىپ، قامقورلىعىن كورسەتۋمەن قاتار، «بالالاردى قورعاۋ» قوزعالىسىن باستاپتى. وتباسىنىڭ زورلىق-زومبىلىعى، پەدوفيلدەردەن قورعاۋ... ت. ب. كەلەڭسىزدىكتەردەن بالانى ساقتاۋ، بولاشاعىنا قامقور بولۋ - دەپ ۇلكەن كىسى ايتقاندا مەن ويلانىپ قالدىم.
راسىندا... بالانى قورعاۋ دەپۋتات باليەۆا حانىمعا عانا كەرەك پە؟
استاناعا كەلە سالا ويلانىپ ءجۇرمىن. ءبىزدىڭ كينو نە بوپ جاتىر؟ اۋلالىق سپورت دامىدى ما؟ «بالاپان» تەلەكانالى نە كورسەتىپ ءجۇر؟ ەفيردىڭ ءبارى تالاپقا ساي كەلمەيدى دەۋگە مورالدىق قۇقىعىم جوق. دەگەنمەن، بالالار ءۇشىن زيالى قاۋىم نەگە سول كانالعا جاقىندامايدى. ءوز ءومىرىنىڭ تاريحىنان ۇلگى بولارلىق 5 مينۋتتىق اڭگىمە ايتىپ بەرەتىن اعا-اپالارىمىز قايدا؟ ءبارى ءبىر كۇندە مينيستر، اۋىل، اۋدان باسشىسى بولا قالعان جوق قوي. وسىنداي ون شاقتى جىل بۇرىن ءبىر كورەي جازۋشىسىنىڭ «ارمان ۇرلاۋشى» دەگەن شاعىن اڭگىمەسىن اۋدارعانىم بار ەدى. ەكى بەتتىك اڭگىمەدە ۇلكەن ماعىنا بار ەدى. قىسقاشا مازمۇنى بىلاي. مۇعالىم تاقتاعا بولاشاق فەرمەرىنىڭ سۋرەتىن سالعان وقۋشىسىنا ۇرسىپ-ۇرسىپ ءسۇرتىپ تاستايدى. ارادا جىلدار وتەدى. ءبىر كۇنى جوعارعى جاقتان «نۇسقاۋ» كەلەدى. ايماق بويىنشا ەڭ تاڭداۋلى فەرمادا بالالارعا اشىق ساباق ءوتسىن دەگەن. شاكىرتتەرىن الىپ بارسا، باياعى ارمانداعان فەرماسىنىڭ سۋرەتىن سالعان شاكىرتى. ۇستازى ۇيالىپ كەشىرىم سۇرايدى. ال، بىزدە تاۋەلسىز ەل بولساق تا سوۆەت داۋىرىنەن قالعان ءبىر ءداستۇر بار. «مۇعالىم ۆسەگدا پراۆ» دەگەن. مەن مىسال ءۇشىن عانا ايتايىن. ءوزىم «بۇزىقتاۋ» بالا بوپ ءوستىم. ەستيتىن سوزدەرىم «ءاي، كەڭەسبايەۆ سەن ادام بولمايسىڭ»، «ەسالاڭ، قايىرشى»، «وڭباعان، وڭبايسىڭ عوي...» سوناۋ، 90-جىلدارى تۇڭعىش كىتابىم شىقتى. ونىڭ الدىندا رەسپۋبليكالىق «جىگەر» فەستيۆالىنىڭ لاۋرەاتى بولعانمىن. ءبىر كۇنى كوشەدە كەلە جاتسام، الدىمنان ماتەماتيكا پانىنەن ساباق بەرگەن ادام شىقتى. ابدەن توزعان. جۇدەۋ. «ءاي، كەڭەسبايەۆ سەن كىتاپ شىعارىپسىڭ وقىدىم. سەنىڭ جازعانىڭا سەنىڭكىرەمەي تۇرمىن. شىنىڭدى ايتشى. ەشكىمگە ايتپايمىن. ءوزىڭ جازدىڭ با؟» قانىم باسىما تەپتى. كورشىم جازىپ بەردى دەدىم. جەردەن جەتى قويان تاپقانداي قۋانسىن. سەنىڭ كىتابىمدى كورشىڭ جازىپ بەرگەنىن ەشكىمگە ايتپاۋ ءۇشىن اۋىزباستىرىق سۇراپ الدى. ارينە، باس جازۋعا... مىنە- وبراز... تراگەديا...
ۇزاقتاۋ بولسا دا وسى اڭگىمەلەردى قوزعاعانىما كەشىرىم وتىنەمىن.
بىردە قالا شەتىندە قوڭىر تىرلىك كەشىپ جاتقان ادامداردىڭ بالاسى «سوڭعى» قوڭىراۋ كەشىنە بارمايدى. نەگە؟ ويتكەنى، اياعىنا كيەتىن كيىمى جوق. تۇرمىس قيىندىعى... بالا سول كۇنى بازارعا بارىپ، اربا سۇيرەپ اقشا تابۋعا كىرىسەدى. تۇستەن كەيىن اربا سۇيرەتىپ جۇرگەن بالانى مۇعالىمى كورىپ قالادى. توقتاتىپ الىپ، تىلدەيدى. «سوڭعى قوڭىراۋعا» قاتىسپاعان بالانى «ەڭ بۇزىق» بالا قىلىپ شىعارادى. وسىنى ەستي سالا، اقىن ماقسات اۋباكىروۆ ەكەۋمىز جىگىتتەردى ۇيىمداستىرىپ، ءبىر قابات كيىم الىپ بەردىك. سول كەزدەگى جاس ارمانشىل بالانىڭ قۋانىشتان جىلاي الماي، «اعالارىم-اۋ، ءبىر كۇن بۇرىن قايدا بولدىڭىز؟»، - دەگەن ءسوزى ءالى كۇنگە دەيىن قۇلاعىمدا...
ءيا، ومىردە وسىنداي مىسالدى ءارقايسىمىز ايتىپ بەرە الامىز. ءبارىمىزدىڭ دە جۇرەگىمىزدى مازالايتىن ويلار كوپ. وتە كوپ...
ءسوزىمنىڭ سوڭىندا ايتارىم.
ۇلتىمىزعا جانىمىز اشۋىمىز كەرەك. جاس ۇرپاقتى كوزىمىزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋىمىز كەرەك. ءبىلىمدى، دەنى ساۋ، جانى ساۋ ۇرپاق ۇلتىمىزدىڭ باستى قاۋىپسىزدىگى. بولاشاعى. بالالاردىڭ بولاشاعىنا ءبارىمىز الاڭداۋىمىز كەرەك.
ءماجىلىس دەپۋتاتى زاعيپا ياحيان قىزى باليەۆا قوزعاپ وتىرعان ىزگىلىكتى باستاما كەڭەيە بەرسىن دەپ تىلەيىك.
اتسالىسايىق. بالا بولاشاعى ۇلتىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگى. ويلانايىق. تەرەڭىرەك ويلانايىق.
تالعات كەڭەسبايەۆ، جازۋشى
zheruiyq.kz