ال نەگىزىندە، جاقسى جانۇيا مەن ىزگى پەرزەنتتەردىڭ پايداسى بۇل دۇنيەمەن شەكتەلمەيدى. سوندىقتان بۇگىن مۇسىلمانشا وتباسىن قۇرىپ، پەرزەنتتى بولۋدىڭ اقىرەت جۇرتىندا تيەتىن ءۇش ءتۇرلى پايداسىنا توقتالماقپىز.
بىرىنشىدەن، يماني تاربيە كورگەن، ارتىنان دۇعا ەتەتىن ىزگى ۇرپاق قالدىرۋ. ساليقالى بالاسىنىڭ قىلعان قۇلشىلىعى، ىستەگەن ساۋاپتى ىستەرىنىڭ ساۋابى اكە-شەشەسىنە ءتىرى كەزىندەگىدەي، ولگەننەن كەيىن دە ۇزىلمەي بارىپ تۇراتىنى انىق.
بۇل جايلى ءابۋ ھۋرايرا (ر. ا) جەتكىزگەن حاديستە پايعامبارىمىز (س. ا. ۋ) بىلاي دەگەن: «ادام بالاسى دۇنيەدەن وتكەن سوڭ امال داپتەرى جابىلادى. ءبىراق ءۇش ءىسىنىڭ ساۋابى ۇزىلمەيدى.
ولار: ساداقا ءجاريا (ساۋاپتى ءىس)، باسقالارعا جەتكىزگەن پايدالى ءبىلىم، ارتىنان دۇعا ەتەتىن ساليقالى ۇرپاق» [1]. ءبىراق بۇل تۇستا ەرەكشە ەسكەرىلۋى ءتيىس تاعى ءبىر ماسەلە بار. ول - ۇرپاعىنا يماني تاربيە بەرمەگەن اتا-انانىڭ، ساۋاپ الۋ بىلاي تۇرسىن، كەرىسىنشە اۋىر سۇراق-جاۋاپقا تارتىلاتىندىعى. سول سەبەپتى اتا-انا ءوز پەرزەنتتەرىنەن جاستايىنان-اق اللاسىن تانىپ وسۋىنە باۋلىعانى دۇرىس.
ەكىنشىدەن، باليعات جاسىنا تولماي، ءسابي كەزىندە قايتىس بولعان بالانىڭ ءوزى اقىرەتتە اكە-شەشەسىنە پايداسىن تيگىزەدى. قالاي دەيسىز بە؟. بۇل دۇنيەدە اتا-اناسىنىڭ مەيىرىم قۇشاعىنا قانا الماعان بالا، اقىرەتتە قاتتى جىلايدى ەكەن. سوندا اللا تاعالا پەرىشتەلەرىنە: «بۇل بالا نە ءۇشىن جىلاپ جاتىر؟» - دەيدى.
بالانى جۇباتا الماعان پەرىشتەلەر: «اكە-شەشەسى كۇناھار ەدى. ال بۇل بالا بولسا، اكە-شەشەسىنە بارعىسى كەلەدى» - دەيدى. ادىلەتتى، مەيىرىمدى اللا بەيكۇنا بالالاردى اتا-اناسىمەن بىرگە ازاپتامايتىنى انىق. بالالار بولسا اكە-شەشەسىنىڭ الدىنان شىعىپ، ەتەگىنە جابىساتىنى، اللا ولاردى ءجانناتقا كىرگىزبەيىنشە جىبەرمەيتىنى تۋرالى ءسۇيىنشى حابارلار كەلگەن [2].
سونىڭ ءبىرى پايعامبارىمىز (س. ا. ۋ.): «اللا تاعالا باليعات جاسىنا جەتپەي ءۇش بالاسى شەتىنەگەن ءار مۇسىلماندى، بالالارعا بولعان مەيىرىم، راحىمىمەن ءجانناتقا كىرگىزەدى»، - دەسە [3]، باسقا ءبىر ريۋاياتتا: «ەكى بالاسى شەتىنەگەن ادام»، - دەگەن.
ياعني، بالاسىنىڭ ولىمىنە سابىر ەتكەن ادام ءۇشىن ءبىر بالاسى شەتىنەسە دە اللانىڭ قالاۋىمەن شاپاعاتشى بولادى. ريۋاياتتاردا «ءاۋلاد - بالالار» دەپ ۇل نەمەسە قىز بالا بولۋىن اشىق ايتپاعانىن دا بىلگەنىمىز ءجون.
بەلگىلى ءبىر اۋىرۋ نەمەسە قاتتى قيمىل-ارەكەت جاساۋ سەبەپتى ىشتەگى نارەستە ءتۇسىپ قالعان جاعدايدا، تۇسىككە ات قويسا، قيامەتتە اللانىڭ قالاۋىمەن شاپاعاتشى بولاتىنى تۋرالى: «تۇسىك بالالارعا ات قويىڭىزدار. ويتكەنى اللا ات قويىلعان بالامەن تارازىنىڭ ساۋاپ جاعىن اۋىرلاتادى. بولماسا ول بالا قيامەت كۇنى كەلىپ، بىلاي دەيدى: «ۋا، اللا تاعالام! بۇلار ماعان ات قويمادى. مەن ارقىلى الاتىن ساۋاپتارىنان قۇر الاقان قالدى»، - دەيدى» [4] دەگەن.
ال كىشكەنتاي كەزىندە شەتىنەگەن بالاسى ءۇشىن اللاعا ءتىل تيگىزىپ، كۇناكار بولعان اتا-انا بۇل كەڭشىلىككە قاۋىشا المايتىنىن دا ايتا كەتكەن ءجون.
ۇشىنشىدەن، بۇل دۇنيەدە بالا ءناسىپ بولماعان، ءبىراق بالانىڭ امانات ەكەنىن ءبىلىپ سابىر ەتكەن تاقۋالار ءۇشىن اللانىڭ مول سىيى بارىن ۇمىتپاعان دۇرىس. اللانىڭ قالاۋىمەن ول دۇنيەدە بالاسى بولىپ، سول بالانىڭ شاپاعاتشى بولاتىندىعى تۋرالى اللا ەلشىسى (س. ا. ۋ): «باقشانىڭ قاسىنداعى ۇزىن ادام يبراھيم (ع. س. ) ونىڭ اينالاسىندا بالالار بولادى. بۇكىل بالالار مۇسىلمان حالدە جان تاپسىرادى»، - دەيدى.
سوندا ساحابالار: «ۋا، اللانىڭ ەلشىسى! مۇشىرىكتەردىڭ بالالارى شە؟» - دەپ سۇرايدى. سوندا پايعامبارىمىز (س. ا. ۋ.): «مۇشىرىكتەردىڭ بالالارى دا....» - دەگەن [5].
بۇل ءحاديستى كەيبىر عۇلامالار «بالاسىزدار بالاسىز قالمايدى. ال اتا- اناسىز بالالار دا اتا-اناسىز قالمايدى» دەپ جورامالداعان.
ءومىربويى ءبىر شاڭىراقتىڭ استىندا سىيلاستىقپەن، ءومىردىڭ ىستىعى مەن سۋىعىن بىرگە كورىپ، ادال كاسىپ ەتكەندەردىڭ اقىرەتتە ساۋاپسىز، ناتيجەسىز قالۋى مۇمكىن ەمەس. پايعامبارىمىزدىڭ (س. ا. ۋ.) سۇننەتىنە ساي ءۇي بولۋدىڭ سىرى دا سول بولسا كەرەك.
قىسقاسىن ايتقاندا، باس قۇراپ بالالى بولۋعا ءاربىر مۇسىلمان شاماسى كەلگەنشە تالپىنعانى دۇرىس. سونداي-اق ۇل-قىزدارىنا دا دۇرىس، يماني، يسلامي ءتالىم-تاربيە بەرۋدىڭ دە ماڭىزى وراسان ۇلكەن.
[1] ءمۇسليم، ۋاسيا، 1631.
[2] جاميعۋس- ساعير، 3/2364.
[3] بۋحاري، جانازا 6, 91؛ ءمۇسليم، بير، 153.
[4] جاميعۋس- ساعير، 3/1075.
[5] بۋحاري، بابۋر- رۋيا، 7047.
ابدۋساماد وقان
mazhab.kz