وسى كەزدەن باستاپ اقىن ءقابىرى تەك كيەلى جەر عانا بولماي، سونىمەن قاتار ساۋلەت ەسكەرتكىشى بولىپ تابىلادى.
ەڭ العاش رەت ۇلى اقىن ماحامبەت وتەمىسى ۇلىنىڭ جەرلەنگەن جەرىن XX عاسىردىڭ 50- جىلدارى گۋريەۆ اقىنى بەرحاير امانشين زەرتتەدى. 1980 -جىلى ماحامبەت وتەمىس ۇلىنىڭ جەرلەنگەن جەرىن قازاق س س ر مادەنيەت ءمينيسترىنىڭ ورال ەكسپەديتسياسى زەرتتەدى. 1995 -جىلى ماحامبەت وتەمىسى ۇلىنىڭ ەسىمىن ماڭگى ەستە ساقتاۋ ءۇشىن ونىڭ ءقابىرى ۇستىندە مازار سالۋ قاجەت دەگەن شەشىم قابىلدانعان. نەگىز رەتىندە كونە شىعىس ساۋلەت ستيلىمەن سالىناتىن جوبا الىنعان.
ساۋلەتتى عيمارات شومبال كۇمبەزبەن اياقتالاتىن جانە قوندىرما بارەلەفتەرىمەن بەزەندىرىلگەن كوپ قىرلى مۇنارا بولىپ تابىلادى. قۇرىلىستىڭ ءوزى بەتوننان جاسالعان، ءبىراق سىرتقى جانە ىشكى ورنەگىندە اق ۇلۋتاس پايدالىنعان. سىرتقى شەڭبەردىڭ ديامەترى 7,6 م؛ ىشكىسىنىڭ 6,2 م. قۇرىلىس بيىكتىگى - 6,4 م، كۇمبەز بيىكتىگى 1,8 م، كۇمبەزدىڭ سىرتقى ديامەترى 5,2 م. جالپى بيىكتىگى 12,2 م. كىرەبەرىستەگى باسپالداق بيىكتىگى 1 م، تىعىزدىعى 0,5 م. مازار كىرەبەرىسى الدىندا ويۋلى ورنەكپەن بەزەندىرىلگەن كلاسسيكالىق اركا قويىلعان. جالپى ايتقاندا، بۇكىل قۇرىلىس اينالاداعى دالا ۇلى اقىننىڭ ءتىرى داۋىسىن ەستي الاتىن ءوتىپ كەتكەن زاماننان كەلگەندەي بولىپ كورىنەدى.
ماحامبەت وتەمىس ۇلى - ايگىلى اقىن عانا ەمەس، ءبىلىمدى ادام بولىپ، بىرنەشە تىلدەردى بىلگەن، يسلامدى تەرەڭ ءتۇسىنىپ، ءدىندار ادام بولعان، بوكەي وردادا سول كەزدەگى ەڭ تانىمال تۇلعالاردىڭ ءبىرى بولعان. ماحامبەت 1803 -جىلى تۋدى، مەدرەسەنى بىتىرگەننەن كەيىن وقۋىن ورىنبوردا جالعاستىردى. وسىدان كەيىن ول بەس جىلدان استام بوكەي وردا حانى جاڭگىردىڭ مۇراگەرىنىڭ تاربيەشىسى بولدى. مولشىلىقتا ءومىر ءسۇرىپ، ماحامبەت اينالاسىنداعى ۇستەم بولعان ادىلەتسىزدىككە جانە پاتشا وكىمەتى جاعىنان قازاقتاردى قاناۋىنا كونە الماعان. 1829 -جىلى ماحامبەت وتەمىس ۇلى قازاق دالاسىندا اڭداۋسىز پايدا بولعان كوتەرىلىسكە بەلسەنە قاتىسقان، كوتەرىلىستى باسىپ العاننان كەيىن اقىن قالمىق بەكىنىسىنە قاماۋعا الىنىپ، سول جەردە ەكى جىل وتكىزدى.
1831 -جىلى ماحامبەت قاشىپ كەتىپ، يساتاي تايمان ۇلى باسقارعان ءىرى كوتەرىلىستىڭ رۋحتاندىرۋشىسى بولىپ اتانادى. 1836-1837 -جىلدارى يساتايمەن بىرگە كوتەرىلىسكە شىققانداردىڭ، پاتشا وكىمەتى مەن جاڭگىر جاعىنان بولعان قاناۋعا قارسى كۇرەسكە شىققانداردىڭ جاساقتارىن باسقاردى. اقبقلاق وزەنى بويىنداعى ۇرىستا كوتەرىلىسشىلەر جەڭىلىپ، يساتاي تايمان ۇلى قازا تابادى، ال ماحامبەت وتەمىس ۇلى امان قالىپ، وڭتۇسكە قاشىپ، سوندا بىرنەشە جىل جاسىرىنىپ ءجۇردى.
1846 -جىلى 20 - قازاندا قازاقتىڭ اقىنى ماحامبەت وتەمىس ۇلى جاۋلارى جىبەرگەن جالدامالى قانىشەرلەردىڭ قولىنان وپاسىزدىقپەن قازا تابادى. اقىننىڭ شىعارماشىلىعىندا ماڭىزدى ورىندى ءاردايىم 1836-1837 -جىلدار اراسىنداعى كوتەرىلىس العان، ونىڭ ولەڭدەرىندە بۇكىل كۇرەس شيەلەنىسۋى، ادىلەتسىزدىككە كونبەۋ، باتىرلىق جانە قاراپايىم حالىققا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك سەزىنەدى، ول ءوز ولەڭ جولدارىندا قازاق دالاسىنىڭ قاراپايىم ادامداردىڭ ارماندارى مەن مۇقتاجدىقتارىن ءبىلدىردى.
اقىن، باتىر، ازاتشىل جانە جانىپ تۇرعان جاۋىنگەر ماحامبەت وتەمىس ۇلى قازاق حالقىنىڭ تاريحىندا ءارقاشان ەرەكشە ورىن الادى.
culturemap.kz