وسى رەتتە «قازاقپارات» ح ا ا بىلىكتى پسيحولوگتىڭ پىكىرىن جەتكىزۋ ماقساتىندا قازاقستان پسيحولوگتارى قاۋىمداستىعى ساراپشىلىق كەڭەسىنىڭ مۇشەسى ۆلاديمير كوسينتسيەۆتىڭ بەرگەن سۇحباتىن جاريالاپ وتىر.
- ۆلاديمير گەورگيەۆيچ، ءسىز قوعامدا زورلىق- زومبىلىقتىڭ ارتۋىن نەمەن بايلانىستىرار ەدىڭىز؟
- وسى تاقىرىپ اينالاسىندا كوپ تۇجىرىمدار مەن جورامالدار بار. باسقا جاعىنان الىپ قاراعاندا، بۇركەمەلەنگەن تاقىرىپتار كەيىننەن ءاردايىم بولجامدارعا جانە قاۋەسەت سوزدەرگە ۇلاسادى. وسى رەتتە زورلىق- زومبىلىقتىڭ سەبەبى نەدە جانە وسى تەكتەس ەسەرسوقتىق كىمگە پايدالى؟ ەستەرىڭىزدە بولسا، بىرنەشە جىل بۇرىن ءسان الەمىندە «ميليتاري» ستيلى جاڭا ءۇردىسى كورىنىس تاپتى. بىرنەشە جىلدان كەيىن تاياۋ شىعىستا الەۋمەتتىك كۇيزەلىستەر باستالىپ، يراكتا، سيريادا سوعىس وتى بەلەڭ الدى. ادامداردىڭ اتالعان ستيلدى ۇناتۋى مەن زورلىق- زومبىلىقتىڭ كۇرت ارتۋىن قالايشا بايلانىستىرۋعا بولادى؟
مەنىڭشە، وسى تۇرعىداعى ءوزارا بايلانىس تۇسىنىكتى، سەبەبى بيلىككە ۇمتىلۋ سەزىمى گەندىك كودتا جازىلعان. وسى رەتتە ول جەكە شەكارانى قورعاۋ ماسەلەسى تۋىنداعان كەزدە ءاردايىم سيمپاتيكالىق جانە پاراسيمپاتيكالىق جۇيكە جۇيەسىن ىسكە قوسادى.
كوپتەگەن ەلدەردە تىيىم سالىنعان حالىقارالىق لاڭكەستىك ۇيىم رەتىندە بەلگىلى د ا ي ش- كە جاستاردى ءتۇرلى الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى قالايشا تارتىپ وتىر؟ نەلىكتەن مىڭداعان ادامدار جالعان ۇرانداردىڭ شىرماۋىندا قالۋدا؟ ماسەلەن، ومىردەگى ەكزيستەنتسيونالدى ماعىناسىزدىقتى قانداي دا ءبىر ەرمەكپەن تولتىرۋ كەرەك بولادى، ياعني ادام جان دۇنيەسىندەگى ىشكى داعدارىسىن ۇمىتۋ ءۇشىن سىرتتان قولداۋ تابۋعا ۇمتىلادى. وسى ورايدا سىرتتان قولداۋ ىزدەۋ سەبەبىنەن ادامدار جالعان ۋادەلەر بەرەتىندەردىڭ قاقپانىنا ءتۇسىپ جاتادى. اتاپ ايتقاندا، شىرماۋعا تۇسكەن ازاماتتار وسىنداي ۇيىمداردىڭ ءمان- ماڭىزىن، ماقساتىن ناقتى تۇسىنۋگە تالپىنبايدى دا.
بۇل تۇرعىدا «قاماۋداعى ادام سيندرومىنا» بايلانىستى تاعى ءبىر جورامال بار. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىن عالىمدار جۇيكەدەگى اتالعان اۋىتقۋلاردى كونس لاگەرلەردە بولعان بۇرىنعى تۇتقىنداردان زەرتتەدى. زورلىق- زومبىلىققا تاپ بولعان ادامدار وزدەرىنە قىسىم جاساعانداردى اقتاپ شىعۋعا تىرىسقان ەكەن، ياعني جابىرلەۋشىلەردىڭ بۇدان باسقا امالى بولماعانىن ايتقان. ءبىزدىڭ جاعدايدا كەيبىرىندە تۇلعالىق شەكارا اياسىندا ءبۇتىن بولىپ قالۋى ءۇشىن وسى پسيحيكالىق قورعانىسى ىسكە قوسىلادى.
- ادامداردىڭ اگرەسسيالى مىنەزى الەۋمەتتىك جاعدايىنا، قارجىلىق قيىندىقتارعا جانە باسقا دا احۋالعا بايلانىستى ەمەس پە؟
- ارينە، تىكەلەي بايلانىستى. ەرتەڭگى كۇنىندەگى بۇلىڭعىرلىق، جەتكىلىكسىز دەڭگەيدەگى الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەر، باعانىڭ ءوسىمى، بازالىق قاجەتتىلىكتەردى قاناعاتتاندىرۋدا مۇمكىندىكتىڭ بولماۋى سەكىلدى ماسەلەلەردىڭ ارتىنان اۋتواگرەسسيانىڭ ءوسىمى تۋىندايدى، ياعني وزىنە باعىتتالعان اگرەسسيا بايقالادى.
وسىنداي مىنەز- قۇلىقتىڭ ءتۇرى ادامنىڭ تۇلعالىق كۇيزەلىسىنە ۇشىراتادى. سوندىقتان دا ادام ساناسىندا ويلانباستان قورعانىس تەتىكتەرى ىسكە قوسىلادى. ادامعا كۇيزەلىستى ەنەرگيانى سىرتقارى قايتا باعدارلاۋ ماقساتىندا سىرتقى «جاۋىن» تاۋىپ الۋ ماڭىزدى. وسى ارقىلى ول قورشاعان ورتاداعى فاكتورلاردىڭ اسەرىنەن جانە ءوزى رەتتەي المايتىن سىن- قاتەرلەردەن قورعالعانداي بولادى.
- سوڭعى كەزدەرى پەدوفيليا تۋرالى اقپاراتتار جيىلەپ كەتتى. جالپى بۇنداي احۋالدى مامان رەتىندە قالاي تۇسىندىرەر ەدىڭىز؟
- پەدوفيليا - ول كۇردەلى پسيحيكالىق اۋىتقۋ، ياعني وسى جاعداي ەرتە بالالىق شاقتا قالىپتاسقان سەكسۋالدى سيپات. پەدوفيلدىڭ سانا- سەزىمى مەن ونىڭ سەكسۋالدى قاناعاتتانۋىنىڭ قالاۋى ءبىر جاعىنان الىپ قاراعاندا قيالدارىمەن بايلانىستى.
ولاردىڭ كوبىسى وزدەرىنىڭ قاجەتتىلىكتەرىن ۇيلەرىنەن شىقپاستان قاناعاتتاندىرادى، ياعني ينتەرنەتتەن فوتو نەمەسە بەينە جازبالاردى تاماشالاپ وتىرادى. وسى تەكتەس اۋىتقۋعا ۇشىراعان سەكسۋالدى مىنەز- قۇلىق بۇرىندارى زياندى ديسفۋنكسيانى ءبىلدىردى، وسى رەتتە بۇل جاعداي پسيحيكالىق بۇزىلۋ ساناتىنا جاتپايتىن.
دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى قولدانىپ جۇرگەن جاڭا ستاندارتتار ەنگىزىلگەن، بۇگىندە پارافيلدى پيعىلعا (باسقالارعا زيان كەلتىرۋ ولشەمى) جاتقىزىلاتىن سەكسۋالدى ديەۆياتسيالار مەن اۋىتقۋلار تۋرالى ماسەلە كوتەرىلدى.
اتالعان پسيحيكالىق بۇزىلۋدىڭ ىقتيمال سەبەپتەرىنە دەپرەسسيا، ۇرەيلى نەمەسە وبسەسسيۆتى- كومپۋلسيۆتى اۋىتقۋ، قۇشتارلىق پاتولوگياسى، پسيحيكالىق اۋىتقۋ، الەۋمەتتىك بەيىمدەلۋدىڭ تومەن دەڭگەيى، تۇلعانىڭ كوگنيتيۆتى بۇرمالانۋى سەكىلدى جاعدايلار قامتىلادى.
دەگەنمەن دە بۇل ءتىزىم تولىق ەمەس، ياعني ارى قاراي دا جالعاستىرا بەرۋگە بولادى، الايدا بۇل پروبلەمانى شەشۋ ءۇشىن الدىمەن ونىڭ ءمانىسىن دۇرىس ءتۇسىنۋ كەرەك. تەك قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى عانا ەمەس، سونىمەن قاتار پسيحياترلار، پسيحولوگتار جانە الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەر اتالعان پروبلەمالار توپتاماسىن شەشۋدە جۇمىلدىرىلۋى ءتيىس.
ەگەر دە پاتولوگيانىڭ ەرتە كەزەڭدەگى دامۋى بارىسىندا بۇل داعدىنى انىقتاۋعا مۇمكىن بولسا، وندا پسيحولوگيالىق، پسيحياتريالىق، پەداگوگتىق تۇزەتۋ ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بار. ەگەر دە تۇزەتۋ جاساي الماسا، سايكەسىنشە ديەۆيانتتار مەن مىنەز- قۇلقىندا اۋىتقۋى بار ادامدار پايدا بولادى.
- ءسىزدىڭ ويىڭىزشا، سۋيتسيدتىڭ جوعارى دەڭگەيى نەمەن بايلانىستى، اسىرەسە جاسوسپىرىمدەر اراسىندا وزىنە قول جۇمساۋدىڭ سەبەبى نەدە جاتىر؟ وسى رەتتە ينتەرنەتتىڭ ىقپالى بار ما؟
- وكىنىشكە قاراي، الەمدە سۋيتسيدتەر بويىنشا قازاقستان الدىڭعى ورىنداردىڭ بىرىندە. زەرتتەۋلەر بالالار سۋيتسيدىن سۇيىكتى ادامىن جوعالتۋمەن، وتباسىداعى، مەكتەپتەگى كۇيزەلىسپەن، اتا- انالارىنىڭ قاتالدىعىمەن جانە دەپرەسسيامەن بايلانىستىرۋدا.
بۇل تۇرعىدا جاسوسپىرىمدەردىڭ ءبىر نارسەنى قابىلداۋ قابىلەتتىلىگى مەن باسقالارعا ەلىكتەۋ ادەتى دە ءوز ىقپالىن تيىگىزەدى. جۇرگىزىلگەن ءبىر زەرتتەۋدە وزىنە قول جۇمساۋعا ارەكەتتەنگەن جاسوسپىرىمدەردىڭ 93 پايىزى وسىنداي قادامعا بارعان باسقا بىرەۋمەن تانىس بولىپ شىققانى انىقتالدى.
ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنە توقتالاتىن بولساق، بالالىق جانە جاسوسپىرىم جاستا ادام ءولىمدى ەكسپەريمەنت رەتىندە كورەدى. بۇعان كوبىنەسە كومپيۋتەرلىك ويىندار اسەر ەتىپ جاتادى، ياعني ويىنداعى باستى كەيىپكەردى ءتىرىلتىپ الۋ مۇمكىندىكتەرى بولعاندىقتان، بۇل فاكتور بالالاردىڭ ويىندا قانداي دا ءبىر ءىز قالدىرادى. ادامداردىڭ كوپشىلىگى بالالار وزىنە قول جۇمساۋ اكتىسىنىڭ ماعىناسىن تولىقتاي تۇسىنەتىنىن قيسىنسىز دەپ ويلايدى. مەكتەپ وقۋشىلارىمەن بولعان كلينيكالىق سۇحباتتار كەزىندە ءتۇرلى جاستاعى ساناتتارعا قاراي، ولاردىڭ اراسىندا 6-دان 33 پايىزىنا دەيىنگى ۇلەسى سۋيتسيد تۋرالى ويلانعانى انىقتالۋدا.
جاسوسپىرىمنىڭ وزىنە قول جۇمساۋىنىڭ استارىندا ونىڭ جان دۇنيەسىندەگى كومەك تۋرالى جان ايقايى ۋاقىتىلى ەستىلمەگەنىن بىلدىرەدى. الايدا، سونىمەن قاتار وسى قادام ارقىلى بوزبالالار مەن قىزدار وزدەرىنە نازار اۋدارتۋعا تالپىنادى. جاسوسپىرىمدەرگە رەزونانستى سۋيتسيدتەر ءتان، ياعني ولار وزدەرىنىڭ قۇربى- قۇرداستارىنا، تانىستارىنا تىلەكتەس بولعاندىقتان نەمەسە كۋميرلەرىنە ەلىكتەۋدەن ومىرلەرىن قيىپ جاتادى.
ساراپشىلاردىڭ سوزىنە قاراعاندا، بۇل تۇرعىدا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جاسوسپىرىمدەر سۋيتسيدتەرى تۋرالى حابارلار دا وزىندىك كەرى اسەرىن تيگىزىپ جاتادى. وسى تەكتەس رەپورتاجدار مەن وزىنە قول جۇمساۋعا قاتىستى سۋرەتتەۋلەر سۋيتسيد تۋرالى ويلاپ جۇرگەن جاستار ءۇشىن بەلگىلى ءبىر مودەل ىسپەتتەس بولادى. جاسوسپىرىمدەردىڭ قايعىسىنا جەڭىلتەكتىكپەن قاراعان دۇرىس ەمەس. سۋيتسيدكە باراتىن ادامدا ەكى قاراما- قايشى تىلەگى بار، ياعني ءومىرىن قيۋ جانە بىرەۋدىڭ تاراپىنان قۇتقارىلىپ قالۋ. وسى ورايدا سەبەپتەر ءارتۇرلى بولادى: مەنى تۇسىنبەيدى جانە مەنىڭ قاجەتتىلىگىم مەن ىقىلاسىمدى ەشكىم ەلەمەيدى؛ جاۋاپسىز ماحاببات؛ ءتۇرلى جەلىلەر ارقىلى ناسيحاتتالاتىن «تانىمال» ۇردىستەر؛ اتا- انالارى، تۋىستارى، مۇعالىمدەرى تاراپىنان اگرەسسيانىڭ بولۋى.
- وسى باعىتتا قانداي الدىن الۋ شارالارىن قابىلداۋ كەرەك دەپ ويلايسىز؟
- بۇل پروبلەما اياسىندا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ كەرەك. بۇل رەتتە تاجىريبەلى ماماندار ۇستانىمى تۇرعىسىندا، ناقتىراق ايتقاندا، پسيحولوگتار، الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەر، سونداي- اق وسى پروبلەماعا تاپ بولعان اتا- انالار مەن تۋىستارى كەڭەس بەرۋى قاجەت. وزىنە قول جۇمساۋعا بەيىم جاسوسپىرىمدەر انىقتالعان جاعدايدا تاجىريبەلى مامانداردىڭ قىزمەتىنە جۇگىنگەن ابزال.
- سۇحباتىڭىزعا راحمەت!
اۆتور: رۋسلان عابباسوۆ