بىرەۋلەر ايتادى: «ورالمان ماسەلەسى» دەپ، ءبولىپ قاراۋعا بولمايدى» دەيدى. بۇل شەت ەلدىڭ قاس-قاباعىنا قاراۋمەن، قۇلدانىپ قالعان قاراقتاردىڭ ءسوزى. مۇندا ورالمان ماسەلەسى بار، بار بولعاندا تىم شەكتەن شىعىپ بارادى. دالەل كەرەك پە؟
وندا مەنى تىڭداڭىز. ءوز باسىم 1991-جىلى كۇزدە (ەلىمىز ءالى تاۋەلسىزدىگىن جاريالاماي تۇرعان زاماندا) كوشىپ كەلگەن پەندەمىن. سودان زارلاپ ءجۇرىپ، كۇنى-ءتۇنى جوعارى-تومەن جازىپ ءجۇرىپ، 1999-جىلى ق ر ازاماتتىعىن العان ەدىم. جانە سول كەزدەگى ورالماندار اراسىندا مۇنداي باقىتقا قول جەتكىزگەن تۇڭعىش 50 ادامنىڭ ءبىرىمىن (وسى ءتىزىم ءالى كۇنى وزىمدە ساقتاۋلى).
اقىل-ەسى ساۋ، حات-حابار تانيتىن مەن نەگە 9 جىل ازاماتتىق الا الماي ساندالدىم. ويتكەنى، قۇجات دايىندايتىن كەڭسەلەردە مەنىڭ ءۇنىمدى تىڭدايتىن، مۇڭىمدى ەستيتىن ادام بالاسىنىڭ بولماعاندىعىنان... باسقا تۇك تە ەمەس.
قازىر شە... ءتىپتى قيىن. دالەل كەرەك پە؟! موڭعوليادان ءبىر قازاق كوشىپ كەلدى دەيىك، وسى ادام اۋەلى ءوزىنىڭ قازاق ەكەنىن دالەلدەۋى كەرەك. قازاقشا سايراپ تۇرعانىڭ، ورتا ءجۇزدىڭ ءبىر ارىسى كەرەي ەكەنىڭ ەسەپكە جاتپايدى. قىسقاسى، قازاقسىڭ، ءبىراق قازاق ەكەنىڭدى دالەلدەۋ كەرەك، ويتكەنى، زاڭدا سولاي. بۇل زاڭدى كىم قابىلدادى؟.. 2011-جىلى پارلامەنت قابىلداعان. ءدال وسى باپتى جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى ءۋاليحان قاليجان جانە جۇمىس توبىنىڭ مۇشەسى، جازۋشى الدان سمايىل ەنگىزدى.
مىنە، قازاقتىڭ مۇڭىن مۇڭدايدى، جوعىن جوقتايدى دەگەن اعالاردىڭ ءىسى. بۇلار مىڭ جەردەن ۇلتجاندى شىعار، ءبىراق «ورالمان ماسەلەسىن» بىلمەيدى. اقىرىندا نە بولدى؟ موڭعولدىڭ ءبىر قاۋىم قازاعى وزدەرىنىڭ قازاق ەكەنىن دالەلدەي الماي ساندالعالى مىنە، 5 جىل.
ءدال وسى قازاق ەكەنىن دالەلدەيتىن قاعازى بولماسا ولارعا «ورالمان كۋالىگى» بەرىلمەيدى. بۇل كۋالىك بەرىلمەسە، سەنى تۇراقتى تىركەۋگە المايدى. ءسويتىپ، ءدال قازىر قانشاما وتباسى ساندالىپ ەكى ورتادا ءجۇر. ەگەر پارلامەنتتە ءبىر مۇڭلىق ورالمان وتىرسا، وسىنى ايتار ەدى عوي. ءوز باسىم ونشاقتى دەپۋتاتقا ەڭىرەپ وتىرىپ ايتتىم، بىلق ەتكەن پەندە بولمادى. ويتكەنى، مىڭ جەردەن عۇلاما بولسا دا، ورالمان مۇڭىن بىلمەيدى ەكەن...
ايتا بەرسە اڭگىمە كوپ. شەشىلمەي جاتقان ورالمان ماسەلەسى شاش ەتەكتەن. ءتىپتى 1991-جىلى كوشىپ كەلگەن مەنىڭ ءوز باسىمدا شەشىلمەي جۇرگەن دۇنيە قانشاما. ايتالىق، ايەلىم ەكەۋمىزدىڭ نەكە كۋالىگىمىز موڭعوليا ەلىنىكى، بالالارىمىزدىڭ تۋۋى تۋرالى كۋالىگى تاعى موڭعولدىكى، ءبىراق ءبىز قازاقستان ازاماتىمىز. انا قۇجاتتاردى مىنا جاققا اۋىستىرىپ، بەرەتىن زاڭ جوق. بانككە نەمەسە تاعى سونداي ءبىر ماسەلە بويىنشا ءبىر جەرگە بارا قالساڭىز بارلىعى «نەكە كۋالىگىڭىز» دەپ، ءموليىپ قولىن سوزادى، انا ءبىر جەمتىر-جەمتىرى شىققان كۋالىكتى ۇستاتا قويامىز. تىك سەكىرىپ، ىرشىپ تۇسەدى. تاۋىڭ شاعىلىپ، شىعىپ كەتەسىڭ. سەبەبى، نەكە كۋالىكتەگى اتى-ءجونىم مەن پاسپورتتاعى اتى-ءجونىم ەكى بولەك، ءبىرى - موڭعولشا، ءبىرى - قازاقشا.
ءدال وسى ماسەلە بويىنشا كەزىندە باس پروكۋراتۋراعا دەيىن ايتىسىپ كوردىم، ادىلەت مينيسترلىگىنە باردىم، ءسوزىڭدى ەستىگىسى دە كەلمەيدى. قاتتىراق ايتساڭ: «سەنى مەن شاقىرعانىم جوق». بولدى، ءبىتتى.
ەي، اعايىندار، ءبىر ۋاق شىندىقتىڭ بەتىنە ءۇڭىلىپ قارايىقشى! مەنىڭ ايتقانىم كوپ ماسەلەنىڭ شەت جاعى عانا. قازىپ ايتسام، قابىرعالارىڭىز قايىسادى. اقىماقتاۋ بىرەۋلەرىڭىز، «وسى ورالمانداردان كوردىك عوي» دەپ، تاعى ەدىرەڭدەپ شىعا كەلەسىزدەر.
بەكەن قايرات ۇلى،
ق ر مادەنيەت قايراتكەرى،
قازاقستان جۋرناليستەر وداعى سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى
qazaquni.kz