سەبەبى، لوندون مەن گونكونگ قالالارىندا جەراستى جولدارىمەن كەمەلەر مەن اۆتوبۋستار دا قاتىنايدى. سونداي- اق، كەيبىر قالالاردا ۇزىن- سونار جەراستى توننەلدەرىن حالىق قاتىناس جولدارىنا اينالدىرىپ العان. بۇل - بولەك تاقىرىپتىڭ اڭگىمەسى. ءبىزدىڭ بۇگىنگى تاقىرىبىمىز مەترو جونىندە بولماق.
الماتى مەتروپوليتەنى - الەمدەگى ەڭ جاڭا، بۇرىنعى كەڭەستەر وداعىنداعى قازان قالاسىنان كەيىنگى جانە ورتا ازياداعى ەكىنشى، ازيا قۇرلىعىنداعى ىسكە قوسىلعان سوڭعى مەترو بولىپ وتىر. ەگەر تاشكەنت مەتروسىن بۇكىل ك س ر و رەسپۋبليكالارى جابىلىپ سالسا، قازان مەتروسىن بۇكىل رەسەي فەدەراتسياسى اسارلاپ سالدى. ال الماتى مەتروسى - تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ الىپ ەسكەرتكىشى رەتىندە جانە ءوز كۇشىمىزبەن سالعان عاجايىپ قۇندىلىق بولۋىمەن دە بىزگە اسا قىمبات.
2015 -جىلدىڭ باسىنان باستاپ، وتكەن ون ايدا الماتى مەترو قىزمەتىن 2753242 ادام پايدالانىپتى. بۇل حالىق سانىنا شاققاندا الەمدىك رەكوردپەن تەڭ. سالىستىرمالى تۇردە ايتقاندا، الەم قالالارىنداعى كوپتەگەن مەترولار وسىنشاما ۋاقىت ارالىعىندا قالا حالقىنىڭ جيىنتىق سانىن قۇرايتىن جولاۋشىلار قۇرامىن جيناي الماپتى. ەندى، الماتى مەتروسىن الەمنىڭ وزگە قالالارىنداعى مەترولارمەن سالىستىرىپ كورەيىك.
الماتى مەتروپوليتەنى 9 بەكەتتەن تۇرادى. ونىڭ 8- ءىنىڭ اتاۋى ۇلتتىق تاريحي دامۋ داستۇرىمەن ساباقتاستىرىلىپ قويىلعان. ال ماسكەۋ بەكەتى ەكى ەلدىڭ نەگىزگى قالالارىنىڭ دوستىق قارىم- قاتىناسىن دامىتۋدى كوزدەگەن ويدان تۋىنداعان.
ەگەر نازار سالىپ قاراساق، الەمدەگى مەترولارداعى بەكەت ايالدامالارى ءبىر- بىرىنە ۇقساس كەلەدى ەكەن. وسىلاردىڭ ىشىندە الماتى مەتروسىنداعى بەكەتتەر ءبىر- بىرىنەن وزگەشەلەنىپ تۇرۋىمەن قۇندى. كۇتۋ الاڭدارى اۋقىمدى، جارىق، تازا ءارى جەلدەتۋ قۇرىلعىلارىنىڭ جەتىلدىرىلگەنىن بايقايسىڭ. بەكەتتەردىڭ ارلەنۋىنىڭ ءوزى ۇلكەن ىجداعاتتىلىقپەن جاسالعان. ءتۇسۋ، شىعۋ الاڭدارىنىڭ ءوزى جولاۋشىلارعا وتە ءتيىمدى اتقارىلعان. مەتروپوليتەننىڭ تەحنيكالىق- يننوۆاتسيالىق تۇرعىدا جاڭعىرتىلۋى بىردەن كوزگە تۇسەدى. سوندىقتان، ونى الەمنىڭ كەز كەلگەن مەتروپوليتەنىمەن جارىستىرۋعا بولادى.
ەندى، الەم قالالارىنداعى مەترولارمەن قاتار، سوڭعى ءبىر ايدا ءوزىمىز كورگەن قازان، نيجني نوۆگورود مەترولارىن ايتىپ وتسەك تە بولار ەدى.
ءبىز كورگەن قازان مەتروسى 2005 - جىلى قالانىڭ 1000 جىلدىق تويىن تويلاۋ قارساڭىندا اشىلىپتى. ول - رەسەيدەگى جەتىنشى، ك س ر و قۇلاعاننان كەيىنگى العاشقى ىسكە قوسىلعان مەترو. قازان مەتروسى ءبىر باعىتتا سالىنۋدا. ازىرگە وندا توعىز ستانسا بار، تاياۋ ارادا ونىنشى ستانسا پايدالانۋعا بەرىلمەك. قازان مەتروسى جەر بەتىنە وتە جاقىن جۇرگىزىلگەن. بيىكتىگى وتە باسەڭ، ىشكى اكۆاتورياسى تار. قاسبەتىنىڭ ءوتۋ الاڭى سەمەنتتەن قۇيىلعان. پايدالانۋعا بەرىلگەنىنە نەبارى 10 جىل بولسا دا، ول شيرەك عاسىردىڭ كەيپىن بەرەدى. ىشكى ارلەۋ جۇمىستارى كوڭىل كونشىتپەيدى، ساۋلە بەرۋ جۇيەسى كۇڭگىرت. «كرەمل» جانە «عابدوللا توقاي» بەكەتتەرىنەن وزگە ايالدامالار قاراپايىم.
نيجنيي نوۆگورود قالاسى مەتروپوليتەنى رەسەيدەگى ءۇشىنشى، ك س ر و- داعى ونىنشى مەترو. بۇل جەردە تاراپ كەتكەن وداقتى ايتۋداعى سەبەبىمىز، قۇرىلىسى جۇرگىزىلگەن مەترولار سول تۇستاعى الىپ يمپەريا ازاماتتارىنىڭ سالىق تولەۋشىلەرىنىڭ قارجىسىنا سالىنعان. سوندىقتان، وندا ءبىزدىڭ دە ۇلەسىمىز بار. 1973 - جىلى جوسپارلانىپ، 1977 - جىلى قۇرىلىسى باستالعان نيجني نوۆگورود مەتروسى 1985 - جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن. ەكى باعىتتا جۇمىس ىستەپ تۇرعان مەترونىڭ جالپى ۇزىندىعى 18,9 شاقىرىمدى قۇرايدى ەكەن. ازىرگە وندا 14 بەكەت بار.
بۇل ەكى مەترونى مىسالعا الۋ سەبەبىمىزدىڭ ءوز ءمانىسى بار. قۇرىلىسى باستالعالى بەرى ءوز جۇمىسىن ودان ءارى جالعاستىرىپ كەلە جاتقان مەترونىڭ ەكى باعىتتا قاتار جۇرگىزىلۋىنىڭ ءوزى نازار اۋدارارلىقتاي. ۆولگا ۆيات ايماعىنىڭ ءىرى ەكونوميكالىق ورتالىعى رەتىندە قالادا اۋىر يندۋستريالىق كاسىپورىنداردىڭ ورنالاسۋى جەراستى قاتىناسىن ءۇزىلىسسىز جۇرگىزۋگە قولايلى كليمات تۋدىرىپ وتىرعان سىڭايلى.
ءبىز نيجنيي نوۆگورود مەتروسىنان دا كوزگە ىلىنەر جاڭالىق تاپپادىق.
رەسەيدە 1902 - جىلى ينجەنەرلەر پەتر بالينسكي مەن ەۆگەنيي كنوررە ماسكەۋ قالاسىنىڭ ورتالىق بولىگىندەگى ەسكى عيماراتتاردى ءسۇرىپ تاستاپ، ونىڭ ورنىنا مەترو جۇرگىزۋدى جوسپارلاعان. الايدا، ءبىرىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ باستالۋىمەن ول ۋاقىتشا توقتاپ قالعان. بولشيەۆيكتەردىڭ بيلىككە كەلۋىمەن 1922 - جىلى ماسكەۋ كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق مەكەمەسى «ماسكەۋدىڭ بولاشاعى - جول مەن قارىم- قاتىناس قۇرالىندا» دەگەن ۇران كوتەرىپ، حالىقتى مەتروپوليتەن قۇرىلىسىن جۇرگىزۋگە شاقىرادى. مەتروپوليتەن باسقارۋ ءبولىمى قۇرىلىپ، مامانداردى بۇل ىستە تاجىريبەسى بار پاريج بەن بەرلين قالالارىنا جىبەرەدى. كەيىن شەت ەلدە بولعان مامانداردىڭ ىسىنە ن ك ۆ د ارالاسىپ، ولاردىڭ بارىنە تىڭشىلار، ساتقىندار دەگەن ايىپ تاعىپ، اتىپ، اسىپ تاستايدى.
1931 - جىلى قۇرىلىس جۇمىسى باستالىپ، 1934 - جىلى مەترونىڭ العاشقى جەلىسى پايدالانۋعا بەرىلەدى. سودان بەرى ماسكەۋ مەتروسىنىڭ قۇرىلىسىندا دامىل جوق. قۇرىلىس جۇمىستارى 1941 - جىلعى سوعىستا دا توقتاتىلماعان. ەر ادامداردىڭ ورنىنا مىڭداعان ايەلدەر تارتىلىپ، كەيىن ولاردىڭ كوپشىلىگى سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى اتانعان.
سوعىس جىلدارىندا وسى كۇنگى رەسەيدەگى قازاقستان ەلشىلىگى ورنالاسقان «چيستىە پرۋدى» گۇلزارىنداعى «كيروۆ» بەكەتىندە اسكەري باسقارۋ ورتالىعى ورنالاسقان. سول كەزدە كوپتەگەن بەكەتتەر بومبىدان ساقتاناتىن ورىندارعا اينالدىرىلعان.
بۇگىنگى تاڭدا ماسكەۋ مەتروپوليتەنىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 300 شاقىرىمدى قۇرايدى جانە ول 12 باعىتقا قاتىنايدى. مەترو 5 اشىق كوپىر ۇستىنەن، ونىڭ 4-ەۋى ماسكەۋ، 1-ەۋى ياۋز وزەنىنىڭ ۇستىنەن وتەدى. كەيبىر جەردە ياۋز وزەنىنىڭ استىنان قازىلعان توننەل ارقىلى وتەتىن دە تۇستارى بار.
ماسكەۋ مەتروسى - ەۋروپاداعى حالىق وتە كوپ پايدالاناتىن، ال الەم بويىنشا توكيو قالاسىنان كەيىنگى ەكىنشى مەتروپوليتەن. ودان كەيىنگى ورىنداردا نيۋ- يورك، سەۋل، مەحيكو جانە پاريج مەترولارى تۇر. ماسكەۋ مەتروسى بەكەتتەرىن ارلەندىرۋگە كەزىندە ەڭ اتاقتى سۋرەتشىلەر مەن ديزاينەرلەر اتسالىسىپتى. ولاردىڭ كوبىسى ءتۇرلى بارەلەفتەرمەن، موزايكالار جانە ۆيتراجدارمەن اسپەتتەلگەن.
بەكەتتەردىڭ ىشىندە «ماياكوۆسكي» ايالداماسىنىڭ تاريحي داڭقى زور. مۇندا 1941 - جىلى 7 - قاراشادا قازان توڭكەرىسى مەرەكەسى اتاپ وتىلگەن. وعان ستالين قاتىسقان. ەرەكشە جابدىقتالعان ۆاگونمەن كەلگەن كوسەمنىڭ سىرت كوزدەن تاسا، اسا قۇپيا جولمەن تۋرا كرەملدەن نەمەسە يزمايلوۆادان كەلگەنىن جۇرت ءالى كۇنگە دەيىن بايقاماعاندارىن ايتىپ ءجۇر. جالپى، ماسكەۋ مەتروسى تۋرالى ءتۇرلى قۇپيالار بار. مەترو - 2 دەگەن قۇپيا گريفى بار جەراستى جولدارى تۋرالى اڭگىمە بولەك تاقىرىپتىڭ شارۋاسى. ول تۋرالى كەلەسى ءبىر ماقالامىزدا تارقاتىپ كورمەكپىز.
كەزىندە يمپەريا استاناسى بولعان سانكت- پەتەربۋرگتە جەراستى جولدارىن سالۋ وتە قيىنعا سوققان. 1917 - جىلعا دەيىن پەتەربۋرگ مەتروسى تۋرالى 10 عا جۋىق جوبا بولىپتى. ۇزاق جىلدارداعى ايتىستان سوڭ، 1938 - جىلى عانا جوبالاۋ جۇمىستارىنا رۇقسات بەرىلىپتى. وسى جىلدارى جەدەل تۇردە 38 شاحتا قازىلىپ، ول سوعىس باستالىسىمەن قايتا كومىلىپ تاستالىپتى. 1946 - جىلى مەترو قۇرىلىسى قايتادان قولعا الىنىپ، ونىڭ العاشقى كەزەگى 1955 - جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن.
بۇگىنگى تاڭدا پيتەر مەتروپوليتەنىندە پويىزدار 5 باعىت بويىنشا قاتىنايدى. مەترودا - 64 بەكەت بار، ولاردىڭ 57- ءسى وتە تەرەڭدىكتە جۇرگىزىلگەن. رەسەي مەترولارىنىڭ ىشىندە پيتەردەگى «ادميرالتەيسكايا» بەكەتى 86 مەتر تەرەڭدىكتە ورنالاسقان.
رەسەيدەگى جولاۋشىلار تاسىمالدىعىنىڭ كوپتىگىنەن نوۆوسىبىر مەتروپوليتەنى ءۇشىنشى ورىندا تۇر. شيرەك عاسىر بويى ايرىقشا سۋىق كونتينەنتالدى ايماقتا سالىنعان جەراستى جولى 1985 - جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن. ەكى باعىتتا جۇرەتىن مەترو 16 شاقىرىم جولدى قامتىپ، ءۇش رەت ءتۇسىپ- ءمىنۋ ورامىن بايلانىستىرادى. جەراستى پويىزدارى جىلىنا 82 ميلليون جولاۋشىعا قىزمەت كورسەتەدى ەكەن.
نوۆوسىبىر مەتروپوليتەنى وب وزەنىن جەتى جەردەن كەسىپ وتەدى. ەكى مىڭ مەتردەن استام ۇزىندىقتى قامتىعان جولدىڭ ءبىر قاناتى ءبىر شاقىرىم تەڭىز ۇستىنەن وتەدى. بۇل الەمدەگى اشىق اسپان استىنداعى جابىق تۇردەگى بىردەن- ءبىر مەتروكوپىر سانالادى.
1986 - جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن تەڭىز ۇستىندەگى مەتروموست جازعى ماۋسىم مەن قىس مەزگىلىنە قاراي جارتى مەتر وزگەرىپ تۇرادى. جازعى ىستىقتا جول ۇزارىپ، قىسقى ايازدا جارتى مەتر قىسقارادى ەكەن.
كەز- كەلگەن قۇرىلىس ۇلكەن قارجىنى قاجەت ەتەدى. سول قارجىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنەن الەمدە كوپتەگەن مەترو قۇرىلىسىنىڭ توقتاپ قالعان كەزدەرى بولعان. ماسەلەن، كراسنويارسك مەتروسى بىرنەشە رەت باستالىپ، سونشاما رەت اياقسىز قالدى. 1995 - جىلى باستالىپ، ارادا 4 جىل وتكەسىن توقتاپ قالعان جەراستى جولى 2005 -جىلى قايتادان قولعا الىنعان. الايدا، 3 جىلدان كەيىن ول قايتادان توقتاپ قالعان. 2012 - جىلى ول تاعى ءبىر باستالىپ، اقىر سوڭىندا اياقسىز قالدى.
قازىر مەترو قۇرىلىسى ومبى قالاسىندا قارقىندى جۇرگىزىلۋدە. 1992 - جىلى باستالعان جەراستى جولىندا اپاتتى جاعداي ورىن الىپ، ءبىرشاما ۋاقىت توقتاتىلعان. قازىر مەترونىڭ ءبىرىنشى باعىتى 2016 - جىلى بەرىلەدى دەپ كۇتىلۋدە.
ەكاتەرينبۋرگ مەتروپوليتەنى 1991 - جىلى ىسكە قوسىلعان. ول - رەسەيدەگى التىنشى، ك س ر و- داعى ون ءۇشىنشى، ەڭ سوڭعى جەراستى جولى. مەترو ءبىر باعىتتا قاتىنايدى. پويىزدار ءبىر جولمەن بارىپ، ءبىر جولمەن قايتادى. توعىز بەكەتتەن تۇراتىن مەترو جەر رەلەفىنە قاراي وتە تەرەڭنەن جانە كەيبىر تۇستاردا جەر بەتىنە تاياۋ جۇرگىزىلگەن. بەكەتتەر ىشىندە «بوتانيكالىق باۋ- باقشا» ايالداماسى وزگەلەردەن ەرەكشە كورىنەدى. قابىرعالارى بال اراسىنا سايكەستەندىرىلىپ ارلەنگەن كۇتۋ زالى سارى- قىزعىلت تۇسپەن كومكەرىلىپ، ءوزىڭدى ناعىز بال اراسىنىڭ ورتاسىندا جۇرگەندەي سەزىنەسىڭ.
چەليابينسك قالاسىندا سالىنىپ جاتقان جەراستى جولىنىڭ قاشان پايدالانۋعا بەرىلەرى بەلگىسىز. 4 بەكەتتەن تۇراتىن مەترو قۇرىلىسى ءبىر باستالىپ، ءبىر توقتاتىلىپ تۇر.
مىنا قىزىقتى قاراڭىز! مەترو دەگەندە ءبىزدىڭ كوزىمىز قوس رەلسكە ءتۇسىپ العان پويىزدارعا ابدەن كوزىمىز ۇيرەنىپ العان. الايدا، ۆولگوگرادتاعى جەراستى جولىمەن مەترو ەمەس، كادۋىلگى ترامۆايلار قاتىنايدى. ولار - مەتروترام دەپ اتالادى. 1976 - جىلى باستالعان مەتروترام جولدارى 1984 -جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن.
ماقالا «الماتى اقشامى» گازەتىنەن الىندى.