داۋلەت قاريا باتىر تۇلعالى، قايراتتى ادام. كوڭىلى تولعان ورتادا: «جاپان تۇزدە مىنا ابەن ەكەۋمىزگە بەس- التى قاراقشى تاپ بەردى. «قويىڭدار جىگىتتەر» دەپ اقىرىپ كوردىم. توقتار تۇرلەرى جوق. ءوزىمىزدى ءولتىرىپ، استىمىزداعى اتىمىزدى تارتىپ الماقشى. سودان ۇستاسا كەتكەنىم ءولىپ كەتتى. مىلتىقتىڭ دۇمىنە جۇققان ميدى توقىمعا سۇرتە سالىپ، ەكىنشىسىنە ۇمتىلدىم» دەپ جۇرتتى اۋزىنا تەلمىرتىپ اڭگىمە شەرتۋگە دە شەبەر ەكەن.
ابەن قارت جاسى ۇلعايعاندا دا ءانشى، دومبىراشىلىعىن تاستاماعان ونەرلى جان. تۇستاستارى «جىندى ابەن» دەپ تە اتاعان. جاس شاعىندا ابەكەڭ قاروتكەلدىڭ جارمەڭكەسىنە بارادى ەكەن. ءوزى باكەنە بويلى كىسى، ەسىك پەن توردەي ات مىنەدى. جارمەڭكەنىڭ تاپ ورتاسىنا اتىن ويناقتاتىپ كىرىپ، سورەنىڭ ار جاعىندا تۇرعان ەڭ ءىرى دەنەلى، بويشاڭ ورىستى اي- شاي جوق قامشىمەن تارتىپ- تارتىپ جىبەرەدى. ارينە، تانىمايتىن قازاقتان تاياق جەپ تۇرا ما، قارىمتا قايتارماققا ورىستىڭ جىگىتى وعان تۇرا ۇمتىلادى عوي. سول كەزدە:
«ۋا، حالقىم، ونى دا ۇستا، مەنى دە ۇستا» دەپ ابەن دە اتتان سەكىرىپ ءتۇسىپ الگىگە قاراي ورشەلەنە تاپ بەرەدى. ءبىرى ايۋداي ءىرى دەنەلى، ەكىنشىسى كىپ- كىشكەنە كىسى. اراشاشى بولماسا، ءبىر- ءبىرىن ءتۇتىپ جەيتىندەي ارپالىسادى عوي. مۇنى كورگەن جۇرت قىران- توپان كۇلكىگە باتادى. ابەكەڭ جارىقتىق جۇرگەن جەرىن وسىلاي دۋمانداتادى ەكەن. ابەن تۋرالى اڭگىمە وتە كوپ. ەتنوگراف- جازۋشى اقسەلەۋ سەيدىمبەكتىڭ ەڭبەكتەرىندە دە ابەننىڭ ونەرى جايلى ءبىرشاما دەرەكتەر بار.
وسى كىسىلەردىڭ قارتايعان شاعى. داۋلەت اقساقال تۇلعالى، ءارى كەلبەتتى كىسى. ساقال- مۇرتى وزىنە جاراسىمدى، ۇنەمى تاپ- تۇيناقتاي قالىپتا جۇرەدى. ۇستىنە كىرشىك جۇقتىرمايدى. جينالعان جەردە الپامساداي بولىپ توردە وتىرادى. ءبىر تۇسقا ولپى- سولپى كيىممەن ابەكەڭ دە جايعاسا كەتەدى عوي. ارينە، جايىنا قاراپ وتىرمايدى. دوسىنىڭ كەۋدەسىندە كۇمىس باۋى جارقىراپ تۇرعان قالتا ساعاتىن كورىسىمەن: «پاح، داۋكە، كەرەمەت ەكەن. كانە، كورەيىنشى» دەپ قولىن سوزا قالادى. جۇرتتىڭ كوزىنشە سۇراعان سوڭ امال جوق، جاقتىرماسا دا ساعاتتى اعىتىپ بەرەدى. قاقپاعىن سىڭعىرلاتىپ اشىپ- جاۋىپ، ءارى- بەرى قىزىقتاعان سوڭ: «وسى ساعاتتى ماعان بەرسەيشى. ءوزىڭ تاعى ساتىپ الاسىڭ عوي» دەپ قيىلادى ابەكەڭ. ارتىنشا «ال عوي» دەگەندى كۇتپەي ساعاتتى قوينىنا تىعا سالادى. وسى كەزدە «بەرمەيمىندى» ايتا الماعاننىڭ ەسەسىنە داۋكەڭ: «ءاي، ابەن! سەنىكى نە ادەت وسى. قويار شاعىڭ بولدى ەمەس پە؟ اقساقال جاسىنا جەتتىڭ. ءالى كۇنگە دەين سۇرامساقتاناسىڭ دا جۇرەسىڭ. جۇرتقا الاقان جايۋدى قاشان قوياسىڭ؟» دەپ قىجىرتادى عوي. سوندا ابەكەڭ: و نە دەگەنىڭ، داۋكە! ءوزىڭ جاقسى بىلەسىڭ، مەن بالا كەزىمدە دە، جاس كەزىمدە دە كەرەگىمدى ەلدەن سۇراپ ۇيرەنگەم. ەندى قارتايعان شاعىمدا سۇراماي نە كورىنىپتى. ارينە، سۇرايمىن. اياعىڭداعى شۇلىعىڭ ەكەۋ ەكەن. بىرەۋىن ماعان بەرسەيشى ، - دەسە، دوسى سوزگە كەلمەستەن: «ساعان داۋا جوق ەكەن، ابەن! ال، ال، ءما» - دەپ دەرەۋ شۇلىعىن شەشىپ بەرە سالادى دەيدى.
قوس قاريا اراسىنداعى وسى ءبىر وقيعادان- اق قازاقى مىنەز، قازاقى دارحاندىقتىڭ ءيىسى اڭقىپ تۇر عوي. زامانداس كىسىلەردىڭ ءبىر- بىرىنە ءوزىمسىنۋى، ەجەلگى سىيلاستىقتىڭ ءىزى، قادىرىنە جەتكەن دوستىقتىڭ ايعاعى اڭعارىلادى. مىنەزدىڭ كەڭدىگى، قولدىڭ اشىقتىعى تارىلعان تاۋسىنشاق كۇندەر شارشاتقاندا وسىنداي اڭگىمەلەردى ەسكە ءتۇسىرىپ قۋاتتانىپ العان دا دۇرىس- اۋ دەيمىز...
تولەگەن جاكىتاي ۇلى
namys.kz