***
«ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ جازۋىنشا، ۇستىمىزدەگى جىلى قازان قالاسىندا مادەنيەت مينيسترلەرىنەن قۇرالاتىن تۇركسوي تۇراقتى كەڭەسى قازاقتىڭ اقتاڭگەر اقىنى ءسۇيىنباي ارون ۇلىنىڭ 200 جىلدىعىن كەڭىنەن اتاپ وتۋگە مامىلە جاساعان بولاتىن.
وسى شەشىم اياسىندا قازىر ۇلاعاتى زور ناقتى ىستەر تىندىرىلۋدا. تۇركى حالىقتارىنىڭ اۋىزبىرشىلىگىنە قىزمەت ەتىپ وتىرعان حالىقارالىق تۇركى مادەنيەتىن دامىتۋ قورى (تۇركسوي) ءسۇيىنباي ارون ۇلىنىڭ شىعارمالارىن تۇڭعىش رەت تۇرىك تىلىنە اۋدارۋعا ىقپال ەتىپ قانا قويماي، ونى جارىققا شىعارىپ، الماتىدا ارنايى تانىستىرىلىمىن وتكىزدى. كىتاپتا اقىن اتامىزدىڭ ولەڭدەرى مەن وسى تۇلعا تۋرالى قالام تەربەتىپ جۇرگەن قالامگەرلەردىڭ ءبىرقاتار ماقالالارى تۇرىك تىلىنە اۋدارىلىپ بەرىلگەن. سونداي- اق، تۇركيا بويىنشا ءسۇيىنبايدىڭ شىعارماشىلىعىن بىلەتىن جانە ونى ناسيحاتتاپ جۇرگەن 2 عالىمنىڭ ماقالالارى كىرگەن. الماتىداعى جامبىل اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك فيلارمونياسىندا وتكەن كىتاپ تۇساۋكەسەرىنىڭ ءراسىمىن كادىربەك قۇنىپيا ۇلى، احمەتجان اشيري، تەمىرحان تەبەگەنوۆ، نۇرداۋلەت اقىش سىندى قالامگەرلەر ءسوز سويلەپ اشتى. بۇل جايىندا «تۇرىك تىلىندە سويلەتتى» سويلەتتى دەگەن ماقالادا تولىق بەرىلگەن.
باس باسىلىمدا «جاڭا باعدارلامانىڭ جاڭالىعى نەدە؟» دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇلتتىق پالاتاسىنىڭ باسقارما ءتوراعاسى، مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور قادىر وماروۆپەن اراداعى سۇحبات كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىلىپ وتىر. ەلىمىزدە كەلەسى جىلدان باستاپ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ جاڭا باعدارلاماسى كۇشىنە ەنبەك. 2011-2015 -جىلدار ارالىعىندا جۇزەگە اسىرىلعان «سالاماتتى قازاقستاننىڭ» ورنىن باساتىن «دەنساۋلىق» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا رەسپۋبليكادا مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ەنگىزىلگەلى وتىر.
«بارلىق ازاماتتارعا تىكەلەي قاتىستى جاڭالىق رەتىندە مەن وتباسىلىق دارىگەرلەردىڭ ەنگىزىلۋىن اتار ەدىم. بىرنەشە جىلدان بەرى بۇعان قاجەتتى ينفراقۇرىلىم قالىپتاستىرىلىپ، ماماندار دايىندالۋدا. الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىندە جانە «دەنساۋلىق» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا باستاپقى مەديتسينالىق- سانيتارلىق كومەك (ب م س ك) جەتەكشى رولگە يە بولادى. كەڭەستىك دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنەن بىزگە ستاتسيونارلىق كومەكتىڭ باسىمدىق قاعيداتىمەن قۇرىلعان ۇلگى مۇراعا قالدى. نەگىزگى كادرلىق، قارجىلىق، تەحنيكالىق رەسۋرستار وسى بۋىندا شوعىرلاندى. مەملەكەتتىك باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا بۇل جاعدايدى تۇبەگەيلى وزگەرتۋ مىندەتى قويىلىپ وتىر. سەبەبى، بۇكىل الەم ستاتسيونارعا يەك ارتۋ تىم قىمبات، ءارى ءتيىمسىز ەكەنىن الدەقاشان تۇسىنگەن. جاڭا جۇيە بويىنشا وتباسىلىق دارىگەر تاجىريبەسى ەنگىزىلىپ، پاتسيەنتتەرگە ولاردى تاڭداۋ قۇقى بەرىلەدى. بۇل كەڭ پروفيلدى، پراكتيكالىق جانە كوممۋنيكاتيۆتىك بىلىكتىلىگى جوعارى، كوماندادا جۇمىس ىستەي الاتىن مىقتى ماماندار بولۋ كەرەك. وتباسىلىق دارىگەر پاتسيەنتتەردى(ناۋقاستاردى - رەد.) ءومىر بويى قاراپ، بارلىق ەمدەۋ شارالارىنىڭ ۇيلەستىرۋشىسى بولۋى ءتيىس. مۇنداي دارىگەر ءوز پاتسيەنتىنىڭ انەمنەزىن، تۇقىم قۋالايتىن اۋرۋلارعا بەيىمدىلىگىن ءجىتى ءبىلىپ، ولاردى ەسكەرە وتىرىپ، شارا قابىلدايدى. بۇل مەديتسينا سالاسىنىڭ جۇمىسىن، ناۋقاستىڭ الدىن الۋعا باعىتتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى»، - دەيدى عالىم.
«ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ جازۋىنشا، تاران اۋدانىنىڭ نابەرەجنىي اۋىلىندا تۇراتىن جۇبانىشەۆتاردىڭ شارۋاشىلىعىندا «اللا» دەگەن جازۋى بار قۇلىن ءوسىپ كەلەدى. وسىدان ءتورت اي بۇرىن بيەسى قۇلىنداعان كەزدە موينىنداعى اعارعان بەلگىگە وتاعاسى كەنجەتاي دا، بالالارى دا اسا ءمان بەرمەپتى. قۇلىن وسە كەلە الگى اق جولاق اراب جازۋىنا ۇقسايدى. ونى كەنجەكەڭ سۋرەتكە ءتۇسىرىپ الىپ، اۋىل مەشىتىنىڭ يمامىنا كورسەتەدى. يمام الگى جازۋدان «اللا» ءسوزىن وقيدى. كەنجەتاي جۇبانىشەۆ وتباسىنىڭ بۇل اۋىلدا تۇرىپ جاتقانىنا ءبىراز جىل بولىپتى. العاشىندا اۋىلداعى جەكەنىڭ مالىن باعادى، ودان كەيىن وزدەرى جىلقى ءوسىرىپ، «قۇلىنشاق» اتتى جەكە شارۋاشىلىق قۇرادى. كەنجەكەڭ تاڭبالى قۇلىننىڭ اسىل تۇقىمدى جىلقىنىڭ تۇقىمى ەكەنىن ايتىپ وتىر. بۇل جايىندا «اللا» دەگەن جازۋى بار قۇلىن ءوسىپ كەلەدى» دەگەن ماقالادان وقي الاسىزدار.
***
«ايقىن» گازەتىنىڭ جازۋىنشا، قازاقستاندا قار تۇسكەنگە دەيىن بيىلعى استىقتىڭ 25 پايىزىن جيناپ الۋ عانا قالدى. بۇل تۋرالى كەشە پرەمەر- مينيستر كارىم ءماسىموۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا مالىمدەلدى. وتىرىستا وراق ناۋقانىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى قارالدى.
- وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارمالارىنىڭ مالىمەتتەرىنە قاراعاندا، 28 -قىركۇيەكتە 11 ميلليون گەكتار ءداندى داقىلدار نەمەسە جينالاتىن اۋماقتىڭ t,7 جينالدى. 13,2 ميلليون توننا ءدان باستىرىلدى. ونىمدىلىك - ءار گەكتاردان 12 سەنتنەردەن اينالىپ وتىر. بۇل وتكەن جىلعى كورسەتكىشتەن جاقسىراق، 0,4 تسەنتنەرگە جوعارى، - دەدى اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسىلجان مامىتبەكوۆ.
ونىڭ مالىمەتىنشە، قازاقستانداعى ءداندى داقىلدار ەگىلەتىن ءۇش نەگىزگى وبلىستا 8,1 ميلليون گەكتار ەگىستىكتەن ەگىن جينالدى. بۇل ولارداعى ەگىننىڭ q,5 ىن قۇرايدى. 9,4 ميلليون تونناسى باستىرىلىپتى. وسى دايىندا باسىلىم «ەگىن ورۋ ەكى اپتادا بىتۋگە ءتيىس» اتتى ماتەريالدا جازعان.
بۇل گازەتتە «قازاق جەرىنىڭ قازىناسى قانشا تابىس ءتۇسىردى؟» دەگەن كولەمدى ماقالا بەرىلگەن. «قارا التىن» باعاسىنىڭ تىم ارزانداپ كەتۋى الەمدەگى جيىرما شاقتى ەلدى قاۋساتادى، دامىعان ەلدەردىڭ دە وركەندەۋىنە كەدەرگى بولادى.
ءبىراق مۇنىمەن مۇناي ءداۋىرى بىتپەيدى: ودان الىناتىن ونىمدەردىڭ كوپتىگى سونشا، الدا بۇل سەكتوردىڭ جاڭا «التىن عاسىرى» باستاۋ الۋى ىقتيمال». كەشە ەلىمىزدىڭ ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ باسشىلىعى وسىنداي قىزىقتى بولجامىن جاريا ەتتى. بۇل كۇنى استانا تورىندەگى تاۋەلسىزدىك سارايىندا ەۋرازيالىق KAZENERGY فورۋمى اشىلدى. جاھاندىق ەنەرگەتيكا كوشباسشىلارىنىڭ باسىن قوساتىن بۇل جيىننىڭ جۇمىسى بيىل ءۇش كۇنگە سوزىلماق. مۇناي- گاز كونفەرەنتسياسىن اشقان «ۇلتتىق ينجەنەرلىك اكادەميا» پرەزيدەنتى باقىتجان جۇماعۇلوۆ مۇناي- گاز سالاسىن دامىتۋعا ەندى «اسپاناستى ەلىنىڭ» باسشىلىعى كوتەرگەن «ءبىر بەلدەۋ - ءبىر جول» اتتى جىبەك جولىنىڭ ەكونوميكالىق بەلدەۋى باستاماسى تىڭ سەرپىن بەرەتىنىن ايتتى: «بيىلعى مامىر ايىندا استانا ەكونوميكالىق فورۋمىندا ءسوز سويلەگەن ەلباسى ن. نازاربايەۆ ق ح ر- دىڭ «جىبەك جولىنىڭ ەكونوميكالىق بەلدەۋى» باستاماسىنىڭ ءبىز ءۇشىن ايرىقشا ماڭىزعا يە ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل باستاما العاش استانادا جاريا ەتىلدى جانە قازاقستان ونى ءبىرىنشى بولىپ، قولدادى. بۇگىندە ءوز ۇلەسىمىزدى قوسۋدامىز. بۇل باستاما - جاڭا ءداۋىردىڭ كورىنىسى. ول الداعى جاڭا الەمدىك قۇرىلىستىڭ العاشقى بەلگىسى. ول پلانەتامىزداعى ءومىردىڭ بارلىق قىرلارىن قوزعايتىن بولادى. تيىسىنشە، ەنەرگەتيكا سالاسى دا قالىس قالمايدى. كوركەم تىلمەن ءتۇيىپ ايتساق، ءسىز بەن ءبىز قىزىقتى ۋاقىتتا جانە كەرەكتى جەردە ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز!». بۇل جايىندا تولىق بىلگىڭىز كەلسە، ماقالانى وقىپ شىعىڭىز.
***
وسكەمەندەگى ترامۆاي پاركىنىڭ پروبلەمالارى جايىندا «كازاحستانسكايا پراۆدا» گازەتى «ترامۆاي وستانەتسيا...؟» دەگەن ماقالادا جاريالادى. قالانىڭ تۇرعىندارى ترامۆاي كولىگىنىڭ قازىرگى جاعدايىنا الاڭداۋلى، سەبەبى سوڭعى 20 جىلعا جۋىق ۋاقىتتا ونىڭ بىرنەشە مەنشىك يەلەرى اۋىسىپ ۇلگەرگەن ەكەن.
اتالعان كولىك پاركىندە بۇگىندە قوماقتى سومادا بەرەشەك قارىزى جيناقتالىپ، بانكتىك شوتتارىنا تىيىم سالىنعان كورىنەدى. قوعامداستىق كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا كاسىپورىننىڭ بانك الدىنداعى قارىزى 370 ميلليون تەڭگە كولەمىندە ەكەنى بەلگىلى بولدى.
قوعامدىق كولىكتىڭ بۇل ءتۇرى كۇنىنە كەم دەگەندە 35 مىڭ جولاۋشىنى تاسىمالدايدى ەكەن. ترامۆايلار جۇمىسى تاڭعى ساعات 5 تە باستالىپ، تۇنگە قاراي توقتايدى. جەكە كولىكتەرى جوق تۇرعىندار ءۇشىن ترامۆاي كولىگىنىڭ ءجۇرۋى وتە ماڭىزدى، ويتكەنى، تاۋلىكتىڭ اتالعان مەزگىلدەرىندە اۆتوبۋستار جولعا شىعا قويمايدى. سونىمەن قاتار قالانىڭ ەكولوگيالىق جاعدايىن ەسكەرە وتىرىپ، تۇرعىندار ترامۆاي وسكەمەنگە اۋاداي قاجەت ەكەنىن العا تارتۋدا.
اۆتور: رۋسلان عابباسوۆ