ەندى سولار تۋرالى اڭگىمەلەردەن ءوزىم ەستىپ ەسىمدە قالعان كەيبىرەۋلەرىن ەستىمەگەندەر بولسا ەستىسىن، ەزۋ تارتىپ كۇلسىن، ءبىر ساتكە بولسا دا جانى جادىراسىن دەگەن نيەتپەن تومەندەگى اڭگىمەلەردى كوپشىلىك قاۋىمعا ۇسىنىپ وتىرمىن.
«اقجىگىتتە كىم بار؟ » دەگەندە اۋىزعا الدىمەن بەينەۋدىڭ باس قوجاناسىرى كومەكباي اعامىز تۇرادى. ودان كەيىن كوپ جىلدار ۇستازدىق قىزمەت اتقارعان قازىر و دۇنيەلىك بوپ كەتكەن مارقۇم تولەش ءىنىمىز، اعاسى مارقۇم جاميعات، قاي جاعىنان دا قاسيەتى كەم ەمەس مارقۇم تولەگەن جالعاسوۆ اعامىز، ونىڭ بالاسى قۋانبەك ءىنىمىز، سابەن ءىنىمىز تاعىسىن- تاعىلار كوپتەپ كەزدەسەدى. اقجىگىت اۋىلىن ماڭعىستاۋدىڭ گابروۆوسى دەسە دە بولعانداي. ەندى ولاردىڭ وكىلدەرىنە ءسوز بەرەيىك.
ناۋرىز بەن كومەكباي
كومەكباي مارقۇم ناۋرىز بالمۇحانوۆپەن ءارى قۇرداس، ءارى ناعاشىلى- جيەندى، ءازىلى جاراسقان دوستار بولاتىن. ناۋرىز سوۆحوز ديرەكتورى بولىپ جۇرگەن كەزىندە ساراتوۆ قالاسىنداعى زووۆەتەريناريالىق ينستيتۋتىندا سىرتتاي وقىپ جۇرگەن بولاتىن. بىردە شارۋاشىلىق جاعدايىمەن سىڭعىرلاۋعا كەلگەن كومەكباي كەشكە قونۋعا ناۋرىز دوسىنىڭ ۇيىنە كەلەدى. قوناق كەلگەن سوڭ ارينە ىشىمدىكسىز بولا ما، كىشى- گىرىم وتىرىس بولادى. ءبىرتالاي ءتۇن ورتاسى اۋعانشا وتىرعان ولار الدەن ۋاقىتتا جاتىپ قالادى.
بۇل كوكتەمنىڭ كەزى بولسا كەرەك، الىس جولعا شىعاتىندار ەرتەلەتىپ جولدىڭ قاتقاقتىعىن پايدالانىپ اتتانىپ كەتەتىن. سەبەبى تۇسكە قالسا جەر بۋسانىپ ءجىبىپ، ماشينالار باتپاقتاپ جۇرە الماي قالاتىن. سونى ەسكەرىپ كومەكباي دا كەشە كەشكىسىن جۇكتەرىن تيەپ، ەرتە شىعىپ كەتۋگە جۇرەتىن كولىگىن دايىنداپ كەلگەن. كۇندە ەرتە تۇرۋعا داعدىلانعان كومەكباي ەرتەلەتىپ تۇرىپ، ناۋرىزدىڭ ساراتوۆقا كيىپ كەتۋگە دايىنداپ قويعان تازا كيىمدەرىن كيىپ كەتەدى. ورنىنا ءوزىنىڭ كۇندەلىكتى جۇمىسقا كيىپ جۇرگەن لاس كۇرتە- شالبارىن (شوپىردىڭ كيىمى قايدان قۇلپىرىپ تۇرسىن) تاستاپ كەتەدى.
ساسكەدە جايلاپ ۇيقىسىن قاندىرىپ تۇرعان ناۋرىز، اۋىز ۇيدەگى پەشتە ءىلۋلى تۇرعان كومەكبايدىڭ قومشالارىن كورىپ جۇرەگى زۋ ەتە قالادى. جالما- جان ۇيگە كەلىپ قاراسا ءوزىنىڭ جولعا دايىنداپ قويعان كويلەگى مەن گالستۋگىنەن باستاپ، كوستيۋم شالبار، تونى، قىسقاسى بار كيىمىن كومەكباي اۋىستىرىپ كيىپ كەتكەن بولىپ شىعادى. سوڭىنان قۋايىن دەسە مەزگىل ءتۇس بولىپ قالعان، كومەكباي ءسىرا ەكىباستان بارار جەرىنە بارىپ بولدى. جەر بولسا ءجىبىپ ەزىلىپ كەتكەن، ناۋرىز سانىن ءبىر سوعىپ قالا بەرىپتى.
سوۆحوز ديرەكتورىنا كيىم تابىلار- اۋ، ساراتوۆتان وقۋىنا بارىپ قايتقان سوڭ «جەتىقاققا» سوعىپ كومەكبايعا «ءاي، ونىڭ نە؟ » دەيتىن كورىنەدى.
كومەكباي «سەن سوۆحوز ديرەكتورىسىڭ، تابارسىڭ- اۋ، مەن دە كيىم كيمەيمىن بە؟» دەپ كۇلىپتى.
«ءسوز تاپقانعا قولقا جوق» ەكەۋى ءبىراز كۇلىسىپ ءماز بولىپتى. ارينە ول كەزدەگى ادامدار قۇرداستىقتى، دوستىقتى كيىم- كەشەكتەن جوعارى قويعان. بۇل جازىلىپ وتىرعان جاي ولاردىڭ اراسىنداعى قالجىڭنىڭ بىرەۋى عانا. ناۋرىزدا تالاي رەت قارىمتاسىن قايتاردى، ءبىراق ونى- مۇنىعا ولاردىڭ دوستىعىنا سىزات تۇسپەدى كەرىسىنشە نىعايا ءتۇستى.
قوشقاردىڭ ءمۇيىزى
ءبىر جىلدارى كومەكەڭ «جەتىقاقتا» سوۆحوزدىڭ قوشقارىن باعىپتى. كۇندەردىڭ - كۇنىندە اۋىلعا مال وتارلارىن ارالاپ جۇرگەن، ءبىر جاعىنان بۇلارعا كۇيەۋ بوپ كەلەتىن مال دارىگەرى اۋدانبايەۆ تۇماش كەلە قالىپتى. كومەكەڭنەن شارۋا جايىن سۇراسا ول «شارۋانىڭ بەت الىسى جامان ەمەس- اۋ تەك مال سۋارۋعا استاۋلار تارلىق ەتىپ، قوشقارلاردىڭ باستارى سيماي ءسۇزىسىپ سۋعا قانباي ءشولقاقتى بولىپ ولۋگە اينالدى» دەپ كوپتەن بەرى قيناپ جۇرگەن جايدى مال دارىگەرىنىڭ الدىنا جايىپ سالىپتى. ءسوز اراسىندا «وسىلاردىڭ مۇيىزدەرىن قىسقارتاتىن قۇرال جوق پا؟ » دەپ ءوزىنىڭ بۇيىمتايىن دا قۇلاققاعىس ەتىپ ۇلگەرىپتى.
دارىگەر بايقاپ قاراسا شىنىندا دا قوشقارلاردىڭ مۇيىزدەرى ورەسكەل ءوسىپ، اينالىپ كوزدەرىنە، باس سۇيەكتەرىنە كىرىپ كەتۋگە شاق قالعان ەكەن. تۇماش كومەكبايعا تەمىر ارانى ۇستاتىپ تۇرىپ «ءوزىڭ اسىقپاي قوشقارلاردىڭ ءمۇيىزىن كەسىپ رەتكە كەلتىرەرسىڭ» دەپ اتتانىپ كەتىپتى. سودان كومەكەڭ قۇدىق باسىندا مال سۋ ءىشىپ جاتقاندا بالدارىنا ۇستاتىپ، ءبىرىنشى كەزەكتە قيسىق وسكەن قوشقارلاردىڭ ءمۇيىزىن وتاپ شىعىپتى. سودان قىزدى- قىزدىمەن، تەمىر ارا ءسىرا قولدا تۇرعاندا، بارلىق قوشقارلاردىڭ ءمۇيىزىن تارتىپكە كەلتىرمەكشى بولادى.
«سەندەردىڭ توبەلەسىپ استاۋعا سيماي، تور قورانى بۇزىپ جۇرگەندەرىڭ وسى مۇيىزدەرىڭنىڭ قىرسىعى، مەن سەندەرگە كورمەگەندى كورسەتىپ، مولداعا بەرگەن بالاداي قىلايىن» دەپ وتارداعى قوشقارلاردىڭ مۇيىزدەرىن تۇپتەرىنە تاقاپ كەسىپ الىپ، قۇدىقتىڭ باسىنا جيناپ قويىپتى. كومەكەڭنىڭ قوشقارلارى توڭىرەگىندەگى حابار ماڭايداعى اۋىلدارعا ىلەزدە تاراپتى. ءبىر كۇنى شارۋاشىلىق ارالاپ جۇرگەن سوۆحوز ديرەكتورى قورباقوۆ تاۋشانباي مۇنىڭ اۋىلىنا كەلسە، مۇيىزدەرى كەسىلگەن نە قوشقار ەمەس، نە ساۋلىق ەمەس ۇسقىنسىز قويعا ۇقسامايتىن ءبىر ماقۇلىققا تاپ بولىپتى. سول جەردە ءومىر بويى ادام بالاسىنا كەيىپ رەنجىپ كورمەگەن تاۋشانباي قورباقوۆتىڭ ءوزى اشۋلانعان دەسەدى كورگەندەر. كومەكبايدى جەردەن الىپ - جەرگە سالىپ ۇرسىپ، ءتىپتى «سوتتاتام» دەپ قورقىتىپ باسىلىپتى.
تاۋشەكەڭ ساباسىنا ءتۇسىپ، ءسوز تىڭدايتىن شاماعا كەلگەندە «مەن مال دارىگەرىنىڭ تاپسىرماسىن ورىندادىم، مىنا ارانى دا بەرگەن ءوزى، قايدان بىلەيىن، سوۆحوز بويىنشا قوشقارلاردىڭ ءمۇيزىن كەسۋگە بۇيرىق شىققان بولار» دەپ ويلادىم دەپ ءبىر توقتاپتى. سوۆحوز ديرەكتورىنىڭ سوزگە توقتاپ ءمۇدىرىپ قالعاندىعىن پايدالانىپ «سەندەر نەمەنە مالشىنى كەلەمەش قىلاسىڭدار ما؟ ۆەتۆراچ كەسۋگە بۇيىرادى، ديرەكتور ونىڭ بۇيرىعىن قۇپتامايدى. جازىعىم مالشى بولعانىم با، كەرەك بولسا ەرتەڭ رايكومعا بارامىن» دەپتى ادام مۇسىركەيتىندەي ءتۇر كورسەتىپ.
سوندا ءيى جۇمساق تاۋشەكەڭ «ال جاقسى قويا عوي، تۇماشپەن ءوزىم سويلەسەرمىن» دەپ كولىگىنە بەتتەپتى. وسى ءمۇيىز ماسەلەسىنىڭ توڭىرەگىندە سوۆحوزدا ءبىرتالاي جىر بولىپ ءجۇردى. سول مۇيىزدەر «تولەباي» قىستاعىندا كومەكباي وتىرعان سۋدىڭ باسىندا بىرنەشە جىل جاتتى. ءمۇيىزى كەسىلگەن توقال قوشقارلار باستارىنان قان، كوزدەرىنەن جاس اعىپ ءبىرتالايعا دەيىن قوڭدانىپ، كۇي جيناي الماي ءجۇردى. سارتتا- سۇرت سۇزىسۋدەن قالىپ، سىرت كوزگە تىم ايانىشتى بولدى.
***
تولەش ەركەبايەۆ
مەنى اتىپ كەتىڭىز!؟
بىردە مەكتەپتى جاقسى باعامەن ءتامامداعان بالانىڭ قويشى اكەسى، مۇعالىمدەردى قوناققا شاقىرىپتى. مال اۋىل ورتالىقتان ون- ونبەس شاقىرىمداي جەردە ورنالاسقان ەكەن. ديرەكتور تولەش باس بولىپ، بوي جازىپ قايتۋعا بەس- التى مۇعالىم جولعا شىعىپتى.
بارسا، بۇلاردىڭ كەلەتىنەن حاباردار قويشى باقادار الىنشە داستارحان ءمازىرىن دايارلاپ دايىن وتىر ەكەن. شاي ءىشىلىپ، ەت جەلىنىپ، ءبىر ەركىن كوسىلىپ وتىرعان مۇعالىمدەر ءتۇن ورتاسى اۋا ىشتەرىندە شالابۋرىل قىزعاندارى بار، ورتالىققا قايتۋعا جينالادى.
استارىنا مىنگەن كولىكتەرى مەكتەپتىڭ جامان استاۋلى ماشيناسى، باعانا ورتالىقتان شىعاردىڭ وزىندە كوكىرەگى تارسىلداپ اتىپ، سىر بەرە باستاعان بولاتىن. قايدا دا قازاقتىڭ «قۇداي ساقتاسىن» تاۋەكەلى بار، اۋىلدا كادىمگى ماشينەلەرگە ۇقساپ قىزىپ تۇرعاسىن، مۇعالىمدەر توپىرلاپ ءمىنىپ الىپ قوزعالىپ كەتكەن.
مال اۋىلدان ءتورت- بەس شاقىرىمداي شىعا بەرە، ارتقى ءتۇتىن شىعاتىن تۇرباسى زەڭبىرىكشە ءبىر «تارس» ەتىپ اتىپ، ءماشىن مەلشيىپ ءۇنسىز قالىپتى. مۇعالىمدەرمەن ءىشىپ- جەمى ءبىر شوپىر جىگىت تە قايبىر قۇلانتازا ساۋ دەيسىڭ، ونىڭ ءبىرۋاقىتتا كولىكتى جوندەپ جولعا سالارىنا تولىق كوزدەرى جەتپەگەن ولار، كۇدەرىن ءبىرجولا ءۇزىپ ورتالىققا جاياۋ تارتىپتى. ءبىراز جۇرگەن سوڭ ىرسىلداپ ىشكەن- جەگەنى اۋىزىنان شىققان تولەش ديرەكتور دىڭكەسى قۇرىپ، جۋساننىڭ ۇستىنە وتىرا كەتىپتى.
جۇرۋگە ءالى جوق، ۆوەنرۋك جىگىتكە «جولداس كوميسسار، جولداس كوميسسار، جولداس كوميسسار» دەپ ءۇش رەت ايتىپتى. ءار ايتقانى باستاپقىعا قاراعاندا قايتالاعان سايىن ولىمسىرەي شىعىپتى.
بىلاي جايشىلىقتا ساباق قالدىرعان مۇعالىمدەرگە «بۇلارىڭ وقۋ- اعارتۋ مايدانىندا بالدارعا جاسالعان ساتقىندىق» دەپ ۇرسادى ەكەن. مىنا جۇرىسپەن تاڭەرتەڭگى ساباققا جەتىسۋى بەيمالىم.
وقۋ ءبولىمىنىڭ باستىعىنان سۇراسا «ءسىزدىڭ سەگىزىنشى كلاسقا ءبىرىنشى ساباعىڭىز» بار دەپتى قىرسىققاندا. مۇعالىمدەرگە ۇرىسقانداعى ايتىلعان «ساتقىندىقتى» ەندى ءوزى جاساعالى تۇر.
ۆوەنرۋكتى شاقىرۋىندا دا ۇلكەن گاپ بار ەكەن، ول «نە بولدى؟» دەپ جەتىپ كەلىپتى.
سوندا تولەش وعان سوعىس جاعدايىندا تۇرعانداي سالتاناتپەن «جولداس كوميسسار، مەن ساتقىندى اتىپ كەتىڭىز!» دەگەن ەكەن.
پارتياعا تىرەۋ
90- جىلداردىڭ باسى ك س ر و- نىڭ شاتقاياقتاپ تۇرعان كەزى ەكەن. كومپارتيانىڭ دا باسىنا كۇن تۋىپ، باياعى جان- تانىمەن قان بەرەمىز دەگەن كوممۋنيستەر، ول انتتارىنان اينىپ كەتىپتى. ماسكەۋدە بوريس ەلتسين باس بولىپ، سودان قورلىق كورىپ جۇرگەندەي پارت بيلەتتەرىن قوقىسقا اتىپ ۇرىپ، وعان باعىنىشتى ەرمەلەر قۇلاشتاپ تۇرىپ لاقتىرىپ جىبەرىپتى.
باياعى دا ءبىر اكەمىز «ورىستىڭ انت ىشكەنىنە سەنبە» دەگەن ەكەن. ۇلى حالىق ءۇشىن انت دەگەنىڭ، قىزىپ وتىرىپ اۋىزدان شىعىپ كەتكەن اجالى جەتكەن ءسوز بولعانى عوي.
كەيبىرى «قانداي زامان بولىپ كەتەدى» دەپ قورقاقتاپ، ساندىقتىڭ تۇبىنە تاستاي سالىپ، ەندى ءبىرى «كوپپەن كورگەن ۇلى توي» دەگەن ءبىزدىڭ قازاق كوممۋنيستەرى دە، بيلەتتەرىن العان جەرلەرىنە اپارىپ تاستاپ قويلارىن باعىپ جۇرە بەرىپتى.
كىم كورىنگەندى ساناسىنا ءۇڭىلىپ قاراماي قابىلداي بەرىپ، اقىرى ءوز باستارىڭا جاۋ قىلىپ العان كومپارتيانىڭ كوسەمدەرى- اي، بار پالە وزدەرىڭنەن!
سول ايتقان قىزىل بيلەتتەرىن تاپسىرۋعا جۇرت قۇنجاڭداپ قويىن قالتالارىنا قولدارىن سالىپ ىزدەپ جاتسا، تولەش اعامىز پارتيا قاتارىنا وتپەك بولىپ جۇرگەن كورىنەدى.
ەل ىشىندە اقىلگويلەر قايدا كەتسىن، «قاشقان جاۋعا- قاتىن باتىر» دەگەن كەزىندە كومپارتيانىڭ اجەتحاناسىنىڭ ەسىگىن اشۋعا دارمەندەرى جەتپەي جۇرگەن كەيبىرەۋلەر «تولەش، سەن جىندى ەكەنسىڭ عوي، كەڭەستەر وداعى پارتيادان تەۋىپ- تىستەپ ىرگەسىن اۋلاق سالىپ جاتقاندا مۇنىڭ نە؟» دەپتى.
سوندا تولەش اعامىز «مەنىكى قۇلاپ بارا جاتىرعان پارتياعا تىرەۋ بولۋ» دەپ ەكى قولىن باسىنان اسىرا كوتەرىپ، اسپاندى تىرەگەندەي كورنىس جاساپ كورسەتىپتى.
ايتۋىن ايتسا دا «ويپىرم- اي، مەن جالعىز پارتيانى ساتقان وردالى قوساي ما دەسەم، ون سەگىز ميلليون كوممۋنيست ىڭ- شىڭسىز تاراپ جۇرە بەردى- اۋ» دەپ باسىن شايقاعان ەكەن.
قارۋ- جاراققا تاپسىرىس
بۇل اڭگىمە ەندى ميحايل گورباچيەۆتىڭ پاتشالىق قۇرىپ تۇرعان داۋىرىندە بولعان وقيعانى باياندايدى. ميحايل گورباچيەۆ ۇكىمەت باسىنا كەلىپ ورنىققان سوڭ، 85- جىلدارى اتا- باباسىنان، ءبىزدىڭ قازاقتاردىڭ ايرانىنداي بولىپ كەتكەن اراقپەن ارازداسىپ، ءبىرجولا ات قۇيرىعىن شورت كەسىپ جويىپ جىبەرمەك بولدى. ءبىراق ءوزىنىڭ ورىسىنىڭ نە پالەنىڭ ءبارىن اراق قىلىپ ءىشىپ، اياعىندا كەبىستەرىنە جاعاتىن قارا كىرەمدى جالاپ قىرلاتىنىن ويلاماپتى. بۇتكىل ك س ر و- نىڭ ايماعىندا «سۋحوي زاكون» ورناتىپ، ون بەس رەسپۋبليكانى ءوزىنىڭ ورىسىمەن قوسا كەپتىرىپ تاستادى.
سول جىلدارى اقجىگىتتىڭ شەت جاعىنان قونىس تەپكەن تولەش اعامىزدىڭ ۇيىنە وردالى قوساي قوناق بولىپ ءتۇسىپتى. ۇيدە باسقا ءدامىڭ ءبارى بار «ءيتتىڭ بوعى ءدارى بولسا، دارياعا تىشادى» دەگەن اراق جاعى ەمگە جوق ەكەن.
«سۇيگەن ەرىن سۇيگىسى كەلە بەرەر» دەگەن مۇقاعاليدىڭ ءبىر ولەڭ جولدارى بولۋشى ەدى- اۋ، سول ايتقان ىشكەن اۋىزدىڭ دا اراقتان اجىراي سالۋى قيىن. ول كەزدە وردالى قوساي جەزدەم جاس، الدىنا مولدىرەپ كەلىپ تۇرسا «كەت ءارى» ەمەس ەكەن. ال ەندى تولەشتىڭ ءۇيىنىڭ داستارحانىندا ودان ءنار تاتپاي كەتۋ كۇنا، ونى كورسەتپەي جىبەرسە توكەڭنىڭ سۇيەگىنە تاڭبا.
بەينەۋدەگى تانىسىنا اراق- شاراپ جىبەرۋىن سۇراپ تۇسپالداعان، تەلەفون ارقىلى ءوتىنىشى « ەل شەتىنە جاۋ ءتيدى، قارۋ- جاراق پەن وق- ءدارىنى مولىراق جىبەرمەسەڭ، جاۋدىڭ بەت الىسى جامان، قايتار ءتۇرى جوق» دەگەن ەكەن.
قويدىڭ باسى
اقجىگىتتە قوساي تىنەي رۋىنان جۇماجان دەگەن ەمشى، قۇمالاقشى، كورىپكەل كىسى بولدى. ءبىر ۇيدە قوناقتىقتا داستارحانعا كەلگەن قويدىڭ باسىن «كوزىم كورمەيدى» دەپ ۇستاماپتى. سوندا ناعاشى قىلىپ وينايتىن تولەش جۇمەكەڭە «نەمەنە كۇندە اشىپ جۇرگەن قۇمالاعىڭ وسى قويدىڭ باسىنان ۇلكەن بە، ولاردى كورەسىڭ عوي» دەپتى.
كۇيىمىز كەتتى عوي!
1990- جىلداردىڭ باس كەزىندە دۇكەندەگى تاماقتى تالونمەن ساتاتىن بولدى. سول كەزدەردە اقجىگىتتەگى مەكتەپكە وبلىستان كوميسسيا كەلەتىن بولىپتى. كوميسسيا كەلە جاتقاندا مەكتەپتىڭ وقۋ ءىسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ ىستەيتىن تولەش ەسىك الدىنا كۇيى بار تولىقتاۋ ءوزى باس بولىپ، بايبول، سايىن، شۇعا، سايلاۋحان سياقتى مۇعالىمدەردى شىعارىپ قويىپتى.
ولاردى كورگەن كوميسسيا باستىعى « نەمەنە، سىزدەردە تاماققا تالون جوق پا؟» دەپ سۇراق قويىپتى.
سوندا تولەش جىميعان كۇيى «ويباي وسى تالون كەلگەن سوڭ كۇيىمىز كەتتى عوي، ايتپەسە بۇرىن جاقسى ەدىك» دەپتى. ماڭىنداعىلار دۋ كۇلىپتى.
بالەڭنەن اۋلاق!
بىردە تولەش جۇمىستارىمەن بەينەۋەگە كەلىپ، تۇسكە تامان شاي ىشۋگە ءبىر ءىنىسىنىڭ ۇيىنە ءتۇسىپتى. شاي الدىندا اجەتحاناعا بارۋعا تىسقا شىقسا، ونىسى قۇلىپتاۋلى بولىپ شىعىپتى.
دالادا كوپ تۇرماستان ءبىر تاسالاۋ جەرگە جەڭىلدەۋ شارۋاسىن ءبىتىرىپ ۇيگە كىرسە تولەشتىڭ جاعدايىن تۇسىنگەن كەلىنى «اعا اجەتحانانىڭ كىلتى مىنە، جولشىباي جۇرگىنشى كوپ بولعان سوڭ ەسىگىن قۇلىپتاپ قويامىز» دەپتى.
اجەتحانا تۇگىلى وتىرعان شاڭىراعىنا قۇلىپ سالمايتىن قازاقتىڭ مىنا تىرلىگىن ەرسى كورگەن تولەش « قوي شىراعىم بالەڭنەن اۋلاق، ىشىندەگى بىردەڭەسى جوعالىپ كەتىپ بالەگە قالار جايىم جوق» دەپ كۇلىپتى. قىپ- قىزىل بولىپ ۇياتى بەتىنە شىققان كەلىن ۇندەي الماپتى.
ورىستە ولەمىز عوي!
1990 -جىلداردىڭ باس جاعىندا تولەش قاراقالپاقستانعا قۇدالىققا بارىپتى، ءبىر قىزدارى سول جاققا تۇرمىس قۇرسا كەرەك. تەرەزەسى جوق شۇرىق تەسىك ۆاگوندارعا ادامدارمەن بىرگە سىقاي تيەلگەن تاۋار، اعىپ- تامعان كوكونىس، ولەرمەننىڭ كۇنىندە شارۋاڭ شىعىپ تۇرعان سوڭ امالسىز ساپار شەگەسىڭ. ادامعا ارتىڭدى باسىپ وتىرۋدىڭ ءوزى مۇڭ. ايتەۋىر وسى قالاي دەگەن تەسىكتىڭ ءبارى، ءتىپتى اجەتحاناعا دەيىن جۇك سالىنعان. وسىنداي كورنىستەن كەيىن بۇل پويىزداعى جۇرگىنشى بايعۇستىڭ كورەر كۇنىن ايتپاي- اق تۇسىنۋگە بولادى. سوناۋ حوجەلى، قوڭىراتتان مىنگەندەر نە اقجىگىتتەن، نە بەينەۋدەن ءبىر- اق تۇسەتىن. جولاي ءمىنىپ- تۇسۋگە ءولىپ كەتسەڭدە مۇمكىن ەمەس. سوناۋ ەرتە كەزدەگى «تاشكەنت توق قالا» فيلمىن ەرىكسىز تاعى ءبىر ەسكە الاسىڭ. ءمىنىپ- تۇسەتىن ەسىكتەن تامعى بولماعان سوڭ، ءوزى ءىرى، تولىق ەتجەڭدى تولەشتى قاجارلى ءتورت جىگىت ۆاگوننىڭ ىشىنە تەرەزەدەن اتىپ جىبەرىپتى. جۇك تولى، ىشكە قالاي تۇسسەڭدە قاۋىپسىز، توكەڭنىڭ ەش جەرىنە سىزات تا تۇسپەپتى. پويىز ورنىنان قوزعالىپ، ادامدار ءوزدى- وزدەرىنە كەلىپ، ماڭىنداعىلار ءبىر- بىرىنەن ءجون سۇراسا باستايدى.
قايدان كەلە جاتىرعاندىعىن سۇراسا كەلە ءبىر شال تولەشكە « دۇرىس! «قىز ءورىس» دەگەن وسى. مىنەكي كورمەگەن- بىلمەگەن جەرگە بارىپ كەلەسىڭ، قۇدالارىڭ قۇتتى بولسىن!» دەپ جۇرەك- جاردى تىلەگىن ايتىپتى.
ءۇنسىز تىڭداپ وتىرعان تولەش الگى شالعا « دۇرىس قوي، ءبىر كۇنى سول ورىستە ءولىپ قالماساق بولادى دا» دەگەن ەكەن. ەلگە امان- ەسەن جەتكەن سوڭ قىزدارىنا «الىسقا كەتە كورمەڭدەر» دەپ جالىنىپتى دەگەن سىبىس بار. ءبىراق ونى تىڭدايتىن بالا بولسا جاقسى، ءدام تارتسا ايعا دا كەتە بەرەدى عوي.
ەرەكەن قورابايەۆ