جازۋشى ميحايلوۆ
ورىس اقىنى، جازۋشى ءارى اۋدارماشى ميحايل لاريونوۆيچ ميحايلوۆ 1826 -جىلى دۇنيەگە كەلگەن. ميحايل يلەتسكيي دەگەن پسيەۆدونيممەن تانىمال. اكەسى يللاريون شەنەۋنىك، اناسى - قازاق سۇلتانىنىڭ قىزى.
دەرەكتەردە ولگا ۆاسيليەۆنا وراقوۆا دەپ كورسەتىلەدى. العاشىندا ۋفا گيمنازياسىندا وقىپ، كەيىن 1844-جىلى پەتەربۋرگ ۋنيۆەرسيتەتىنە وقۋعا تۇسكەن. 1845-جىلدان باستاپ العاشقى شىعارمالارى «يلليۋستراتسيا» جۋرنالىندا جاريالانادى.
كەيىن نيجنيي نوۆگورودتا اسكەري قىزمەتتە بولىپ، تۋىندىلارى «موسكۆيتيانين» جۋرنالىندا شىقتى. ال 1852-جىلى پەتەربۋرگقا كوشىپ كەلىپ، «سوۆرەمەننيك»، «وتەچەستۆەننىە زاپيسكيدە» قىزمەت ىستەيدى.
1856-1857-جىلى تەڭىز مينيسترلىگىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ورالدان اتىراۋعا دەيىنگى جەرلەرگە ساياحات جاساپ، ادەبي-ەتنوگرافيالىق ماتەريالدار جينادى، جەرگىلىكتى بالىق شارۋاشىلىعى مەن تەڭىز ءىسىن زەرتتەدى.
سول كەزدەگى جيناعان ادەبي-ەتنوگرافيالىق ماتەريالدارى «مورسكوي سبورنيك» (1859, 8№) جۋرنالىندا «جايىق وچەركتەرى» دەگەن اتپەن جارىق كورىپتى. 1861-جىلى شەتەلدەن ورالعان سوڭ ساياسي قىزمەت بابىندا ۇستالىپ، سىبىرگە جەر اۋدارىلدى.
ونىڭ كوپتەگەن رومان-پوۆەستەرى، اۋدارمالارى بار.
گەنەرال مويسەيەۆسكي
بەلگىلى جازۋشى جايىق بەكتۇروۆ «ەنەدەن ەرتە ايىرىلعان ءتول سەكىلدى» اتتى كىتابىندا «كەنەنىڭ ورىس وفيتسەرلەرى قولىندا قالعان ءبىر قىزىنىڭ نەمەرەسى، فاميلياسى مويسەەنكو مە ەكەن، ءبىر گەنەرال كەشەگى وتان سوعىسىندا تانك اسكەرلەرى شتابىنىڭ باستىعى دا بولدى»، - دەپ جازادى.
تەگىنىڭ مويسەەنكو دەپ قاتە جازعانى بولماسا، حان كەنەنىڭ قىزىنان تۋعان كوگەنشارى (3-ۇرپاق) گەنەرال مويسەيەۆسكي تۋرالى دەرەكتەر از. 1902-جىلى 18- قازاندا الماتى قالاسىندا تۋعان. الەكساندردىڭ اناسى تۋرالى ناپۋسا ءازىمحان قىزى كەنەسارينا: «ارعى اجەلەرىمىزدىڭ ءبىرى، بالا كەزىندە اناسى جانە باۋىرىمەن كازاك جاساقتارىنىڭ قولىنا تۇتقىنعا ءتۇسىپ، سول بويى رەسەي جەرىندە قالىپ قويعان. ونى تۇرمىسقا بەرىپ، كەيىننەن ول ۇل تۋعان، ول بالاسى ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسقان. ول - گەنەرال مويسەيەۆسكي. ولەر الدىندا اناسى ۇلىنا ونىڭ شىققان تەگى تۋرالى ايتىپ كەتكەن»، - دەيدى.
جاس الەكساندر ازامات سوعىسى جىلدارىندا 30-اتقىشتار ديۆيزياسىندا، كەيىن 21-اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ قۇرامىندا بولدى. 1922-جىلى توپتىق قۇرامدى جەتىلدىرۋدىڭ كۋرسىن بىتىرگەن. 1934-جىلى ۆ. لەنين اتىنداعى اسەري-ساياسي اكادەميانى ءتامامداسا، سونىمەن بىرگە م. فرۋنزە اتىنداعى اسكەري اكادەميانىڭ ەكى كۋرسىن بىتىرگەن. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا باستان-اياق قاتىسقان.
1941-جىلدىڭ كۇزىندە 303-اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ كومانديرى، 1942-جىلدىڭ قاڭتارىندا 160-اتقىشتار ديۆيزياسى كومانديرىنىڭ ورىنباسارى، 1943-جىلدىڭ تامىز ايىنان باستاپ 312- اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ كومانديرى بولدى. سمولەنسك شايقاسى، ەلنينسك، ۆيسلو-ودەرسكىنى الۋ وپەراتسيالارىنا قاتىستى. مويسەيەۆسكي باسقارعان اسكەري قۇرام جاۋعا قاتتى سوققى بەردى. 1943-جىلدىڭ اياعىندا گەنەرال-مايور اتاعى بەرىلدى. س س ر و جوعارعى سوۆەتى پرەزيدۋمىنىڭ جارلىعىمەن 1945-جىلدىڭ 6- ساۋىرىندە گۆارديا گەنەرال-مايورى وستاشەنكو اسكەري تاپسىرمالاردى ۇلگىلى ورىنداۋداعى ەرلىگى مەن جۇرەكتىلىگى ءۇشىن سوۆەت وداعىنىڭ باتىرى اتاعىمەن ماراپاتتادى.
بەرلينگە شابۋىل وپەرتسياسىنا قاتىسقان ول جەڭىستى تيرگارتەن باعىندا قارسى الدى. سوعىستان كەيىن س س ر و ق ك قاتارىندا ەڭبەك ەتتى، باس شتابتىڭ اكادەمياسى جانىنداعى كۋرستى تامامدادى. 1954-جىلى زەينەتكە شىقتى.
1971-جىلدىڭ 18- مامىرىندا قايتىس بولدى. ۆاگانكوۆ زيراتىنا جەرلەندى. باتىردىڭ رەسمي ءومىربايانى وسىنداي. سوعىستان كەيىن ول قانداسى، كەنەسارىنىڭ احمەتىنەن تاراعان عالىم ناتاي كەنەساريندى ىزدەپ تاۋىپ، وعان حات جازىپتى. سول حات بەلگىلى ساۋلەتشى شوتا ءۋاليحاننىڭ قولىندا ەكەن.
e-history.kz