وكىنگەنمەن نە پايدا؟ جاسىم قىرىققا كەلگەندە بالالارىمدى تاستاپ، ءبارىن جاڭادان باستاۋ دەگەن مەن ءۇشىن قيىننىڭ قيىنى. كەيبىر تانىستارىمدى كورسەم ۇيالىپ، قاشقاقتايمىن. ورىس قىزى مەنى تۋىستان، دوستان ءتىپتى قازاعىمنىڭ سالتىنان ايىردى.
جاس كەزىمىزدە «ايەل الساڭ ورىستان - كوجە ىشەسىڭ بورشتان» دەپ اندەتىپ ءجۇرىپ، ءوزىم ورىس ۇلتىنان ايەل الامىن دەپ ەش ويلاعان ەمەسپىن. مۇمكىن، تاعدىر بولار. وسكەمەن قالاسىندا تۇرامىن. جاسىم قىرىققا تايادى. ەكى بالام بار. ايەلىم وكسانا تازا ورىس قىزى.
مەن سەمەي قالاسىندا تۋىپ ءوستىم. ۇيدە ءۇش بالامىز. اتا-انام ءبىزدى بەتىمىزدەن قاقپاي، نە كيەم نە ىشەم دەگىزبەدى. مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ، سەمەي قالاسىندا ءبىر باستىقتىڭ جەكە شوفەرى بولدىم. ول كەزدە جوعارعى وقۋ ورنىندا وقىپ، ءبىلىم الۋ دەگەن شارت ەمەس ەدى.
باستىقتىڭ قاسىندا ءجۇرىپ ءبىراز «پروبلەمامدى» شەشىپ، اتا-اناما دا جاقسى كومەكتەسىپ ءجۇردىم. اراسىندا دوستارىممەن قىدىرۋدى دا ۇمىتپادىم. وسىلايشا مەنى اسكەري مىندەتىمدى وتەۋگە ارمياعا شاقىردى. باستىعىمنىڭ ارقاسىندا ءوز وبلىسىمنان ۇزاماي، وسكەمەن قالاسىنداعى احمەر شاعىن اۋدانىندا ورنالاسقان قورعانىس مينيسترلىگىنە قاراستى اسكەري قالاشىقتا بورىشىمدى وتەۋگە الىندىم.
ءوزىم دە ەكى ءتىلدى تازا بىلەتىن، كەز كەلگەن ادامنىڭ ءتىلىن تابۋعا شەبەر پىسىق ەدىم. وسىلايشا ارمياداعى كۇندەر ءوتىپ جاتتى. اندا-ساندا قالادان ءبىر اۆتوبۋس قىزدار كەلىپ، سولداتتارعا ارنالعان ديسكوتەكا بولاتىن ەدى. نەگىزىنەن ديسكوتەكاعا ورىس قىزدارى كەلەتىن ەدى. سول كەزدە قازىرگى ايەلىم وكسانامەن تانىستىم. ول قالانىڭ جەرگىلىكتى قىزى ەكەن. ءتۇرى دە مىنەزى دە مۇلدەم قازاققا جات. ءبىر اۋىز قازاقشا دا بىلمەيتىن. ۇزىن بويلى ارىقشا كەلگەن، سارى شاشتى قىزدىڭ نە ارتىقشىلىعى بار ەكەنىن بىلمەدىم. عاشىق بولدىم دا قالدىم.
وسىلايشا وكسانا ماعان كەلىپ تۇردى. ول كەزدە ۇيالى تەلەفون دەگەن جوق. اراسىندا كومانديردىڭ ءتىلىن تاۋىپ قالاعا وكسانامەن كەزدەسۋگە بارىپ تۇردىم. ءتىپتى كەزەكتى ءبىر ۋۆولنەنيەدە اكە-شەشەسىمەن دە تانىسىپ الدىم. جەر ۇيدە تۇرادى ەكەن. تۋعان اعاسى بار. وكسانا سول جىلى مەكتەپتى ءبىتىرىپ، جوعارى وقۋ ورنىنا تۇسە الماي، ءبىر دۇڭگىرشەكتە ساتۋشى بولىپ جۇمىس ىستەيدى. ول كەزدە «بولاشاق جارىڭنىڭ ماماندىعى كىم؟ وتباسى، تەگى كىم؟» دەگەن سۇراقتارمەن باسىمدى اۋىرتىپ جاتپادىم. ويلاعانىم - ماحاببات.
وسىلايشا اسكەري بورىشىمدى وتەپ سەمەيگە كەلدىم. اتا-اناما ۇيلەنەتىن ويىم بارىن ايتتىم. ورىس قىزى ەكەنىن بىلگەندە ءبىراز قارسىلىق تانىتىپ، اقىلدارىن ايتىپ كوردى. ءوز دەگەنىمدى جاساپ ۇيرەنگەن مەن تىڭدايتىن با ەدىم. مەنىڭ اكەمنىڭ ۇلكەن اعاسى ورىس قىزىنا ۇيلەنگەن. ولار اۋىلدا تۇرادى. ورىس جەڭگەم ءبىر اۋىز قازاقشا بىلمەيدى. مۇسىلمان ءدىنىن قابىلداعان.
«ماڭدايىنا جازعانى بولار» دەپ اتا-انام باتاسىن بەردى. ءسويتىپ مەن ورىس ۇلتىنىڭ كۇيەۋبالاسى بولىپ شىعا كەلدىم. وكسانا بىردەن سەمەي قالاسىندا تۇرعىسى كەلمەيتىنىن ايتتى. وعان دا كوندىم. وسكەمەن قالاسىنا بارىپ «كۇشىك كۇيەۋ» بولىپ، وكسانانىڭ اكە-شەشەسىمەن بىرگە تۇردىق. مەن ءبىر ناۋبايحاناعا نان تاسۋشى بولىپ ورنالاستىم. ورىس حالقىنىڭ سالتىنا، تۇرمىسىنا ۇيرەنە باستاعان سياقتىمىن.
بىردە سەمەي قالاسىنا بارۋعا جينالدىق. ول كەزدە وزىمە ءبىر «جيگۋلي» ماشيناسىن ساتىپ العان ەدىم. اۋىلدان اعامنىڭ ءبىر ءىنىسى كەلىپ، سول كىسىنى دە سەمەيگە الا كەتۋىم كەرەك بولدى. ماشينادان ءتۇسىپ سالەمدەسىپ، ماشيناعا وتىرۋعا بەت الدىق. ايەلىم ەڭ ءبىرىنشى بارىپ الدىڭعى ورىنعا جايعاستى. قازاقتا قايىناعاسىنا ورىن بەرۋشى ەدى عوي، سول قازاق سالتىمەن ايەلىم ارتىنا وتىرار دەپ تۇر ەدىم، مەنىڭ سۇيىكتىم ءوزى بارىپ قۇتتى ورنىنا قونجيدى.
مەن ساسقانىمنان «الدىنا اعام وتىرسىن» دەدىم. وكسانا سەزبەستەن: «بۇل - مەنىڭ ورنىم، ارتىنا وتىرا بەرسىن، ماعان الدىڭعى ورىن جايلى»، - دەدى. ۇيالىپ كەتتىم، اعام ساسقانىنان «مەن الدىڭعى ورىنعا وتىرعاندى ۇناتپايمىن» دەپ ارتىنا وتىرىپ جاتتى. وسىلايشا سەمەيگە كەلدىك. جەكە جەردە «قايىناعالارىن اتىمەن اتامايدى» دەپ وزىمشە ۇيرەتكەن بولامىن. ىشتەي «ۋاقىت وتە كەلە ۇيرەنەر» دەپ قويامىن. ماحاببات اكەتىپ بارادى عوي، بارىنە كەشىرىممەن قاراۋعا تىرىساسىڭ.
اتا-انام دا ىشتەرىنەن قىلىقتارىن جاقتىرماسا دا مەنىڭ كوڭىلىم ءۇشىن، وزدەرىنشە ازىلگە بۇرىپ قويادى. داستارحاننىڭ تورىنە وتىرىپ العان مەنىڭ سۇيىكتىمنىڭ «شاي قۇيۋ» دەگەن ميىنا كەلمەيدى. ءتىپتى تاماقتى اساپ، اۋىز جاپپاي سويلەپ وتىر، كەلىنگە ءتان بيازىلىق دەگەن جوق. ۇيالسام دا بولاشاقتا ۇيرەنەر دەپ قويامىن. اتا- انام ەشتەمە بىلدىرمەدى. كەلەسى بىردە وسكەمەنگە تۋعان اپايىم جانۇياسىمەن كەلەمىز دەدى. قوناقتار كەلەتىنىن ايەلىمە ەسكەرتتىم.
جۇمىستان كەلسەم ايەلىم مەن ەنەم باقشادا ءجۇر. «قوناقتار قايدا دەسەم، ۇيدە ءشاي ءىشىپ وتىر»، - دەپ قويادى. ۇيگە كىرسەم، مەن ويلاعان داستارحان جوق. الدارىندا كرۋجكاعا تولتىرا قۇيىلعان قارا ءشاي مەن كامپيت. وي، ۇيالعانىم-اي! «ءار ەلدىڭ سالتى باسقا، يتتەرى قارا قاسقا» دەگەن وسى -اۋ دەپ قويامىن.
اقىرى ۋاقىت ءوتىپ مەن ورىس حالقىنىڭ جالپى تۇرىمىسىنا ۇيرەنىپ كەتتىم. ءتىپتى توي-تومالاقتا اكە-شەشەسىمەن سوعىستىرىپ اراق ءىشىپ وتىرعان ايەلىمنىڭ قىلىعى مەن ءۇشىن جات بولىپ كورىنبەدى. ەكى بالامىز دۇنيەگە كەلدى. كۇنكورىس قامىمەن ۋاقىت وتە بەردى.
كەيىننەن بايقاسام، تۋىسقانداردان ارامىز الشاقتاپ كەتىپتى. ءتىپتى تۋعانداردىڭ توي-تومالاقتارى، ءولىم-ءجىتىم دەگەنگە بارۋدى دا ۇمىتىپپىن. اتا-اناما دا سيرەك بارامىز. ولار مەنىڭ امان جۇرگەنىمە ريزا. ءسويتىپ جۇرگەندە اكەم اۆارياعا ءتۇسىپ، وسكەمەنگە اكەلدى. رەانيماتسيادا جاتىر. تۋعاندارىم باسى قاتىپ، ەستەرى شىعىپ جۇرسە مەنىڭ ايەلىم ءوز ويى وزىندە.
ويى - وسيەت حات (زاۆەشانيە). سوندا بارى اكەمنىڭ جالعا بەرىپ قوياتىن «كامازى» مەن ەكى بولمەلى ءۇيى. سول كەزدە شىنىن ايتسام ايەلىمدى جەك كورىپ كەتتىم. «كەت، كوزىمە كورىنبەي!» دەدىم. ۇيگە دە بارعىم كەلمەدى. بالا تۇرعاندا قايدا باراسىڭ، قانشا اشۋلانساڭ دا قايتىپ باراسىڭ. ەكى بالانىڭ جازىعى نە؟
اللا تىلەگىمىزدى قابىل ەتىپ، اكەم امان-ەسەن اۋرۋحانادان شىقتى. قازىر ۇنەمى بارىپ تۇرامىن. ءوزىمنىڭ ومىردە وڭباي قاتەلەسكەنىمدى ۇقتىم. ءبىراق، ءبارى كەش ەكەن. وكسانا بۇرىنعىداي تالشىبىقتاي بۇرالعان كەلىنشەك ەمەس، ەت جەڭدى توپ-تولىق ورىس كەلىنشەگى. مىنەزى سول قالپى. ءبارىن ورىس حالقىنىڭ سالتى بويىنشا جاسايدى. ءتىپتى كۇندەلىكتى تاماعىمىز دا ءشوپ-شالام.
كەيدە قازاعىمنىڭ داستارحانىن ساعىناتىن كەزدەرىم دە بولادى. جانىن اسا قيناعىسى دا كەلمەيدى. تۋىستارىمنىڭ كوڭىلىنە قاراماي، بەتتەرىنە بىلش ەتكىزىپ ايتا سالىپ قاراپ وتىرادى. شىنىن ايتسام ءبىر قازاق دوسىم دا قالماپتى. ال بالالارىم تۇرلەرى قازاققا كوپ كەلەدى. ەسىمدەرى - الينا، رۋسلان. وزىمشە قازاقشا ۇيرەتىپ، ادەت-عۇرىپ، سالت-سانا تۋرالى اڭگىمەلەپ قويامىن. قايدام، مەن كۇنى-ءتۇنى وتباسىن اسىراۋدىڭ قامىمەن جۇرگەندە كوپ ۋاقىتتارى قايىن جۇرتىمنىڭ اراسىندا بولعاندىقتان تىلدەرى دە قازقاشاعا شورقاق.
ەكەۋى دە ورىس مەكتەبىنە بارادى. باسقا قازاققا شىعىپ جاتقان بوتەن ۇلت قىزدارىنداي مەن ءۇشىن سالتىمدى، ءدىنىمدى قابىلداۋعا نيەت تە بىلدىرمەدى. كەيدە ءوزىم دە «ورىس» بولىپ كەتكەندەيمىن. كەيبىر ىستەرىم دە قازاق ازاماتتارىنا ءتان ەمەس. ارتىنان ويلانىپ، «سانىمدى سوعاتىن» كەزدەرىم دە بولادى.
«قاتىن الساڭ ورىستان، قۇتىلمايسىڭ بورىشتان» دەيدى قازاق. بۇل ارادا «بورىش» دەگەنىمىز كادىمگى «بورىش»، «پارىز» دەگەن ءسوز بە، الدە، ورىستىڭ «بورش» كوجەسى مە، ول جاعىن بىلمەدىك، ءبىراق ورىستان قاتىن العانداردىڭ قاعىنان جەرىپ، قازاققا جات بولىپ كەتەتىنى شىندىق دەگەندى وقىپ ەدىم، راس ەكەن. ەندى مەنىڭ باسىم قاتۋدا...
اۆتور: ازات حانزادا، وسكەمەن
«الاش ايناسى»