ويتكەنى جالعىز سيىردىڭ قويۋ سۇتىمەن بالالارىن اققا جارىتىپ، بۇزاۋىن قىسقا قاراي سوعىم ەتىپتى.
كۇندەردىڭ كۇنىندە سيىرى امان بۇزاۋلاپ، الگى كىسى جىلداعىداي بالالارىنان ارتىلعان سۇتكە سۋ قوسىپ، بازارعا ساتىپ التىن دينار جينايدى.
وسىلاي، ارادان ءۇش جىل وتكەندە مە، ءتورت جىل وتكەندە مە، ايتەۋىر قاراجاتتىڭ باسى قۇرالعاندا التىن دينار سالىنعان بەلبەۋىن بەلىنە بايلاپ ۇلكەن شاھارداعى بازارعا بارماققا كەمەگە ءمىنىپ ساپارعا اتتانادى.
جەلكەندى كەمە سۋدا ۇزاق جۇزەدى. تولقىن تۋدىرعان تەربەلىس، توبەدەن تۇسكەن كۇننىڭ شۋاعى ماۋجىراتىپ ۇيقىنى كەلتىرەدى. كەيبىرى باسىنا قابىن جاستاپ، كەيبىرەۋلەرى بىرىنە-ءبىرى باسىن سۇيەنگەن جولاۋشىلار ۇيىقتاي باستايدى.
كەدەي دە جەلكەننىڭ دىڭگەگىنە سۇيەنىپ وتىرعان كۇيى مىزعىپ كەتىپ، قايتا ويانىپ، جامباسىن سيپاسا، بەلىنە بايلاپ العان ءاميان-قالتاسى جوق! ول جالما-جان ۇشىپ تۇرعاندا بايقاعانى، بىرەۋ بايلاعان قالتانى شەشىپ الىپ كەتىپتى.
نەشە جىلدار بويى جيناعان قازىناسىنان لەزدە ايىرىلىپ قالعانىنا سەنەر-سەنبەسىن بىلمەي باسىن قوس قولىمەن ۇستاي الىپ جەرگە وتىرا كەتەدى. ونىڭ ءدال وسى قيمىلىن كۇتىپ تۇرعانداي، قاسىنا ءبىر دينار توبەدەن سىڭعىر ەتىپ قۇلايدى.
جالعىز ديناردى كەمە پالۋباسىنان جالما-جان الىپ «بۇل قايدان ءتۇستى» دەپ جوعارى قاراسا، كەمەنىڭ جەلكەن كەرىلگەن ۇشار باسىڭدا ءبىر كىشكەنە مايمىل وتىر، قولىندا -كەدەيدىڭ دينار سالعان ءاميان قالتاسى. مۇنى كورگەن كەدەيدىڭ جانى شىعىپ كەتە جازدايدى.
كەمە تولقىنىمەن قوزعالعان سايىن بەينە سۋعا قۇلاپ كەتەردەي بولىپ وتىرعان مايمىل كەدەيدىڭ «ءامياندى تاستا» دەگەن ىمىنا جاۋاپ رەتىندە قالتاعا قولىن سۇعىپ ءبىر دينار تاستايدى. ال ەكىنشى ديناردى تەڭىزگە لاقتىردى. مايمىل وسىلايشا، قاشان ءاميانداعى دينارى تاۋسىلعانشا كەدەي بايعۇستىڭ ءبىر دينارىن كەدەيگە، ەكىنشىسىن تەڭىزگە لاقتىرا بەردى. ەڭ سوڭىندا بوس قالعان ءاميان قالتانى قولىنا كيىپ ءبىراز تۇرادى دا ىشكى تىسىن سىرتىنا اينالدىرىپ كەدەيگە تاستايدى. بارلىق جيناعان قازىناسىنىڭ تەڭ جارىمىنان ايرىلعان كەدەي جىلاپ جىبەرەدى.
سول كەزدە قاسىنا اق ساقالى تەڭىزدەن سوققان جەلگە جەلبىرەگەن اپپاق كيىمدى ءبىر قاريا پايدا بولىپ:
- ەي، ءمۇساپىرىم شىنىڭدى ايتشى، بۇل دۇنيەنى قالاي تاۋىپ ەدىڭ؟ - دەپ ءتىل قاتادى.
كەدەي جالعىز سيىرىنىڭ سۇتىنە سۋ قوسىپ ساتىپ، ءۇش جىل جيناعان اقشاسى ەكەنىن جاسىرماي ايتادى.
- اللانىڭ سۇيگەن قۇلى، جۇرەگىڭ تازا ەكەن - شىندىقتى جاسىرمادىڭ. بۇل شىعىنعا وكىنبە، شىعىن ورنىنا كەلەر، شىبىن جان كەۋدەدەن ۇشسا قايتا قونباس. كۇناڭدى جاراتۋشى جەڭىلدەتىپتى، - دەپتى تىمسىلداپ.
سوسىن اڭگىمەسىن ارى جالعاپ:
- ىلگەرى زاماندا جەر باسىپ جۇرگەن اۋليەلەر كوپ بولسا كەرەك. سونداي ءبىر ادام قۇدايمەن تىلدەسىپ «قۇستاردىڭ، جان-جانۋارلاردىڭ ءتىلىن تۇسىنەتىن قاسيەت دارىت» دەپ جالىنادى. «ول نەگە كەرەك؟» دەپ جاراتۋشى كونبەيدى.
اڭعىرت ادام «قىزىق كورەم» دەپ جالىنىپ بولماعان سوڭ جاراتۋشى يە امالسىز تىلەگىن قاناعاتتاندىرادى. ءسويتىپ الگى جان اينالاسىنداعى جاراتىلىستىڭ ءتىلىن تۇسىنەتىن بولىپتى.
ءبىر كۇنى ەسىك الدىنداعى داراقتا قوناقتاپ وتىرعان ەكى شىمشىقتىڭ سوزىنە قۇلاق تۇرسە:
- ەرتەڭ قوجايىننىڭ سيىرى ولەدى. بۇزاۋى جەتىم قالاتىن بولدى. ناۋاسىنا سالعان جەمىنەن ءناپاقا تاۋىپ ءجۇر ەدىك، ەندى قايتتىك؟ - دەپ جاتىر ەكەن.
مۇنى ەستىگەن ءۇي يەسى لەزدە سيىرىن بازارعا شىعارىپ ساتىپ جىبەرەدى.
ارادا ءبىراز كۇن وتكەندە ءۇيىنىڭ اشىلعان ەسىگىنە قوس قارلىعاش قوناقتاپ وتىرىپ:
- جاقىندا قاتتى نوسەر بولادى. مىناۋ ۇيگە نايزاعاي ءتۇسىپ، ورتەنەدى، قابىرعاعا سالعان ۇيامىزدى قايتتىك؟ - دەپ شىرىلدايدى.
مىناۋ جامانات حاباردان ۇرەيى ۇشقان الگى جان جالما-جان ءۇيىن ساتىپ، باسقا جەرگە قونىس اۋىستىرادى.
جاڭا قونىسى كوڭىلىنەن شىعىپ، اينالاسىنا، اۋلاسىنا كۇتىپ باپتاي قارايدى. بازاردان سيىر ساتىپ اكەلىپ جەمدەپ، بايلاپ باعا باستايدى.
ءبىر كۇنى اۋلاسىنا قايدان ۇشىپ كەلگەنى بەلگىسىز ءبىر ساۋىسقان قوناقتاپ وتىرىپ:
- ۇزاماي وسى ءۇيدىڭ قوجايىنى ولەدى، جەمدەپ باعىپ جاتقان سيىرىن جانازاسىنا سويادى. قان-جىنعا ءبىر توياتىن بولدىق، - دەپ شىقىلىقتاپ جار سالادى.
الگى ادام مىناۋ سۇمدىق حاباردى ەستىپ، جانۇشىرا قۇدايعا جەتەدى.
- و، قۇدىرەت، جان-جانۋار مەن قۇستاردىڭ ءتىلىن بىلەتىن قاسيەتتى بەكەر سۇراعان ەكەنمىن! كەلەتىن اجالدى كۇنى بۇرىن ەستىپ قينالۋدامىن! - دەپ جىلايدى.
سوندا ۇلى جاراتۋشى:
- ىستەگەن كۇناڭا وراي باسىڭا اۋىرتپالىق تۇسكەندە ونى سيىرىڭا اۋدارىپ كۇناڭدى جەڭىلدەتپەك ەدىم، سەن سيىردى ساتىپ جىبەردىڭ. سوسىن ءۇيىڭدى ورتەپ كۇنادان قۇتقارماق بولعانىمدا قونىس اۋدارىپ، تاعى دا ءوزىڭدى اجال اۋزىنا توستىڭ. ەگەر ءاۋ باستا سيىرىڭدى ساتپاعاندا بارلىق اۋىرتپالىق سول قارامالمەن كەتەر ەدى دە ءىسىڭ العا باسار ەدى، - دەپتى.
ەي، ءمۇساپىر كەدەيىم، سەن بۇل حيكمەتكە وكپەلەمە. مايمىل سۋدان كەلگەن پايدانى سۋعا، تازا ەڭبەگىڭمەن تاپقان اقشاڭدى وزىڭە قايتاردى. كۇناڭ اۋىر ەدى - جەڭىلدەدى. قولىڭا تيگەن قازىناڭا بەرەكە بەرسىن، - دەيدى.
بۇل اڭگىمەنى تومەن قاراپ تىڭداعان كەدەي باسىن كوتەرىپ جەلكەننىڭ ۇشار باسىنداعى مايمىلعا قاراسا، قايدا كەتكەنى بەلگىسىز، جوق ەكەن.
كۇناسىن مويىنداپ، كوڭىلىنە سابىر كەلگەن كەدەي ۇلاعاتتى سوزىنە العىس ايتقالى الگى قاريا تۇرعان تۇسقا قاراسا، ول دا كوزدەن عايىپ بولىپتى.
تەك ءبىر جاس ءسابي پالۋبادا ەڭبەكتەپ ويناپ ءجۇرىپتى. ال جولاۋشىلار قالىڭ ۇيقىدا مىناۋ وقيعادان ەشقانداي حابارسىز.
ءاميان-قالتاسىنىڭ تىسىن وڭعارىپ، قولىنا تيگەن التىن دينارىن وعان سالىپ بولعان سوڭ، بۇل ءمۇعانيزا - سىردى تەرەڭ تۇسىنگەن كەدەي دۇعا وقىپ، جاراتۋشىعا ءتاۋبا ايتىپتى.
قابدىل-ۋاھاپ ماعاۋيا ۇلى، زەينەتكەر، ق ر ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى
«الاش ايناسى»