ينتةرنةت سايتتارئنئث بئرئندة «شابئتتان شي شئقتئ» دةگةن ماقالا جارئق كوردئ. «شابئتتان وي شئقپاي، شي شئعاتئنئ، شي شئعاراتئنئ نةسئ ةكةن»، - دةگةن سذراق اركئمدئ ءبئر ويلاندئرئپ تاستادئ.
بذل جايئندا قازئلاردئث ءبئر توبئ باسپاسوزدة: «ءار وثئردةن كةلةتئن قاتئسؤشئلار ءوز وبلئسئندا قاتال ئرئكتةؤدةن وتسة، بذلاي قينالماس ةدئك جانة دة «شابئتتئث» جذلدة قورئ وتة از، قايتا قاراؤ كةرةك شئعار»، - دةپتئ. بذل قازئلار تاراپئنان جئل سايئن ايتئلاتئن ءسوز. ياعني، كونةرگةن ءسوز.
«بذرئنعئ «شابئت» پةن بذگئنگئ «شابئتتئث» ذيئمداستئرئلؤ جايئ سالئستئرؤعا كةلمةيدئ. تولةگةن مذحامةدجانوأ، ةرمةك امانشايةأ قالا باسشئلئعئنئث قذرامئندا قئزمةت اتقارعان تذستا بذل شارانئث ذيئمداستئرئلؤئ وتة جوعارئ دةثگةيدة وتةتئن ةدئ»، - دةيدئ ةل. راسئندا، ءبئر كةزدةگئ قالانئث مادةنيةت باسقارماسئنئث باستئعئ ةرمةك امانشايةأتئث قاراپايئمدئعئن، ئسكةرلئگئن ايتپاعاندا، مادةنيةتقذمارلئعئ سونشالئقتئ كونگرةسس حوللدا وتةتئن «شابئتتئث» اشئلؤ، جابئلؤ سالتاناتئندا قونجيئپ باستئق بولئپ زالدا ةمةس، ساحنانئث ارعئ جاعئندا ذيئمداستئرؤشئ - سةناريست-رةجيسسةر بولئپ، ءبارئن ءوزئ قاداعالاپ جذرةتئن.
ال بذگئن شة؟ شارتاراپقا اتئ جايئلعان شئرايلئ «شابئتتئث» بةدةلئ جئل سايئن قذلدئراپ ءتذسئپ بارادئ. جئل سايئن « شابئت» وتكئزة بةرؤ دة قالا اكئمشئلئگئنة وثاي سوقپاسئ انئق. «شابئت شابئتتئ ةمةس، شابئت اشؤدئ وياتاتئن بولدئ»، - دةپ ءجذر، بذل كذندة جذرةگئندة جالئنئ بار جاس تالاپ. بذل ءسوز مةنئث جانئما باتادئ.
سةبةبئ، مةن 2001 - جئلئ «ادةبيةت» نوميناسياسئ بويئنشا گران-پري سئيلئعئن يةلةنگةن اقئنمئن. «شابئت» ماعان شئنئمةن دة شابئت سئيلادئ. «شابئتتان» سوث، شئعارماشئلئقپةن اينالئسؤئما جول اشئلدئ. بذل دةگةنئث توبةمنةن بئرةؤ ءبئر دوربا اقشا قذيدئ دةگةن ءسوز ةمةس. «شابئتتئث» سالماعئن سةزئنؤدةن تؤعان وي. ويلاثئزشئ، «شابئتتئث» «ادةبيةت» سالاسئ بويئنشا گران-پري سئيلئعئن العانداردئث سانئ بذگئندة ون بةسكة جةتئپ قالئپتئ. ولار كئمدةر؟ قازئر نة جازئپ ءجذر؟ سئيلئق العاندارئنا ءماز بولئپ، ولةثنئث شئثئ وسئ ةكةن دةپ، الدة ولةثنةن الئس كةتتئ مة؟! الدة شاؤ تارتئپ قالدئ ما؟! مذنئث بارئ كوزئقاراقتئ وقئرماننئث كوز الدئندا.
بئرةؤگة جاعار، بئرةؤگة جاقپاس. مةنئث «شابئت» تؤرالئ ايتار ذسئنئسئم بار.
1. «شابئتقا توقسان-ءجذز اقئن كةلدئ، ويباي قايتتئك»، - دةپ كةثئردةكتئ سوزا بةرمةي، بةلگئلئ اقئن-جازؤشئلاردان ةكسپةرت كوميسسيا قذرئلؤئ كةرةك. «ادةبيةت» نوميناسياسئنا تذسكةن قولجازبالاردئ رةتتئك سانمةن شيفرلاپ ، شيفرمةن وقؤ كةرةك.
2. قاتئسؤشئ اقئننئث قولجازباسئنئث استئنا سئن-پئكئرلةر جازئلئپ، قورئتئندئسئن كورسةتؤ كةرةك. باللدئق جذيةمةن. وسئلاي قاتئسؤشئ ئرئكتةلةدئ. ئرئكتةؤدةن «شابئتتئث» فينالئنا 10 اقئن شئقسا - قؤانئش.
3. اپةللياسيا. ئرئكتةؤدةن وتپةي قالعان اقئن تاراپئنان شاعئم ءتذسئرتؤ. بذل جاعداي وتة تيئمدئ. قاتئسؤشئ تالاپكةر ءوزئنئث ولةثئنة ايتئلعان سئنمةن تانئسؤ كةرةك. ةگةر سئن ءادئل بولماسا، سئنمةن كةلئسپةسة، ارئز جازئپ، وزئندئك پئكئرئن ايتئپ، ولةثئن قورعاپ شئعؤعا، باللدئق كورسةتكئشئن جوعارئلاتئپ الؤعا قذقئلئ بولؤئ كةرةك (اؤئزشا، جازباشا). مذنئ ايتئپ وتئرعان سةبةبئم، كلاسسيكالئق مؤزئك، بالةت، حالئق مؤزئكاسئ، سيرك ونةرئمةن شذعئلداناتئن جاستار اپتاسئنا ءذش-ءتورت نةمةسة كذنئنة ءذش-ءتورت ساعاتتئ وسئ ونةرلةرئن شئثداؤعا ارنايدئ. ال ءبئزدئث جاس اقئندار ءوز تالانتتارئن شئثداؤعا، ئزدةنؤگة، وقؤعا، كذنئنة دةمةي-اق قويالئق، اپتاسئنا، ايئنا قانشا ؤاقئتئن بولةدئ ةكةن؟ ايئنا قانشا كئتاپ وقئپ، قانشا ؤاقئت وي-تةثئزئنة باتادئ ةكةن؟! ءبئر جازعان ولةثئن قايتا-قايتا وي-سذزگئسئنةن وتكئزئپ، وزئنة سئن كوزئمةن قاراؤعا شئدامئ جةتة مة ةكةن؟!
4. ةندئ قازئلار ايتقان «شابئتتئث» قارجئلئق ماسةلةسئ جونئندة. «شابئت» حالئقارالئق فةستيأال بولعاندئقتان، ول ونةردئث بارلئق ءتذرئن قامتئعان. سوعان قاراعاندا جذلدةگةرلةرئنئث قارجئلئق قورجئنئ تةث ةسةپتةلگةن بولؤئ كةرةك. مذندايدا «ايتئسقا ماشينا بةرئپ جاتقاندا، نةگة «شابئتتا» اقئندارعا اقشا از بةرئلةدئ»، - دةپ بايبالام سالؤدئث ءوزئ ءبئرتذرلئ. ايتئس دةگةن حالئقارالئق فةستيأال ةمةس قوي، جئل سايئن وتةتئن...
5. ءوزئم تذركيادا وتكةن تذركئ تئلدةس ةلدةر اقئندارئنئث حالئقارالئق پوةزيا فةستيأالدةرئنة بئرنةشة رةت قاتئستئم. سوندا مةنةن ءار ةلدةن كةلگةن جاس قالامگةرلةر: «استانادا جئل سايئن حالئقارالئق ونةر فةستيأالئ وتةدئ ةكةن دةپ ةستيمئز. بذل فةستيأال اياسئندا «ادةبيةت» نوميناسياسئ بار ما، بولسا قالاي قاتئسؤعا بولادئ؟» دةپ سذراپ جاتادئ. اقئندار جالپئ ةلدئ تانئتادئ. ةگةر «شابئتقا» وزگة مةملةكةتتةردئث جاس ادةبيةت وكئلدةرئ قاتئسئپ جاتسا، ول جاقسئ. استانانئ، ةلئمئزدئث باس قالاسئنئث ةرةكشة قارقئنمةن دامئپ جاتقانئن كوزدةرئمةن كورئپ، جذرةكتةرئمةن سةزئنگةن ولار، استانا جايلئ ادةمئ ولةثدةردئ ءوز تئلدةرئندة جازئپ ، ءوز ةلدةرئنئث جاستارئنا تانئستئرار ةدئ. استانا - ادةمئ قالا. ادةمئ قالاعا ادةمئ جئرلار جاراسادئ...
وسئدان ون جئل بذرئن «شابئتقا» تذثعئش رةت وزگة ةلدةن كةلئپ قاتئسقان قئرعئزستاندئق اقئن نذرلان كالئبةكوأ سول جئلئ مذقاعالي ماقاتايةأ اتئنداعئ ارنايئ سئيلئقتئث لاؤرةاتئ اتاندئ. كةيئن نذرلان ماعجان جذمابايةأ، مذقاعالي ماقاتايةأتئث جانة دة باسقا اقئنداردئث جئرلارئن قئرعئز تئلئنة اؤدارئپ، كئتاپ ةتئپ شئعاردئ. ول كئتاپ مةندة بار.
6. تذمانباي مولداعاليةأ كةزئندة: «قادئر سئيلئق السا، مةن دة الام. قادئر ءذي سالسا، مةن دة ءذي سالام. قادئر مةكتةپتئث اتئن السا، مةن دة مةكتةپتئث اتئن الام»، - دةگةن ةكةن ءبئر سذحباتئندا. تذماعاثنئث ازئلئنة ازئلمةن جاؤاپ قاتاتئن قادئر مئرزا ءالي دة: «تذمانباي دوسئم دذرئس ايتادئ. تذمانباي كئتاپ شئعارسا، مةن دة كئتاپ شئعارام»، - دةپتئ ءبئر سذحباتئندا.
«شابئتتا» ةكئ ارناؤلئ جذلدة تاعايئندالئپتئ. ءبئرئ - تذمانباي مولداعاليةأ اتئنداعئ ارنايئ سئيلئق، ةكئنشئسئ - استانا قالالئق مادةنيةت باسقارماسئنئث ارنايئ جذلدةسئ. تئرئسئندة ءبئر-بئرئمةن ازئلدةرئ جاراسقان، ءبئرئن-ءبئرئ سئيلاپ قذرمةت تذتقان قوس تالانتتئث قاتار تذرعانئ جاراسئمدئ ةمةس پة؟! قادئر اعامنئث ارؤاعئنان ذيات بولدئ-اؤ... «شابئتتا» قازئلئق ةتكةن اقئندار نةگة وسئ ماسةلةنئ كوتةرمةگةن؟!
P.S. قازاق قئزئق: بئرةؤئن - كةمپئراؤئز، بئرةؤئن - اتاؤئز دةپ اتاپتئ. مةيلئ عوي، اتاسا اتاي بةرسئن! وندا تذرعان نة بار ةكةن! قالاي اتاسا دا، «كةمپئرمئن»، «شالمئن» دةپ جاتقان ولار جوق. سؤئرعاندا شةگةنئث جةلكةسئن ذزةدئ. قئزاؤئز، جئگئتاؤئز بولسا، قايتةر ةدئ؟!
قادئر مئرزا ءالي
«عيبراتناما» كئتابئنان
ماقالا اأتورئ: مارجان ةرشؤ
دەرەككوز:«حالئق ءسوزئ» گازەتى