بذعئنئث بذزاؤقاسئ - بولعان ؤاقيعا

استانا. 18 - شئلدة. قازاقپارات - جاز ورتاسئندا اتاقتئ كولساي كولدةرئنة بارعانئم بار ةدئ. «ةل ءئشئ - التئن كةنئش» ةمةس پة؟ بئرةؤلةردةن ءبئر تاثعاجايئپ ؤاقيعانئث شةت-جاعاسئن ةستئپ قالدئم. ول مةنئ قاتتئ قئزئقتئردئ دا، سول تؤرالئ جازعئم كةلدئ.

    كول باسئندا قئزمةت ةتئپ جذرگةن جةرگئلئكتئ جئگئتتةردةن بذل وقيعانئ بذگة-شئگةسئنة دةيئن بئلةتئن ادام «مايبذلاق» شارؤا قوجالئعئنداعئ سالئمبايةأ بةردئبةك دةپ ةستئدئم. ول ءوزئ دة، اكةسئ لةمئس قاريا دا ءساتئ اؤئلئندا تذرادئ ةكةن. مةكةن-جايلارئن انئقتاپ جازئپ الدئم.

    ةرتةسئندة بةردئبةكتئ ئزدةپ ذيئنة باردئم. ذيدة ةشكئم جوق ةكةن، ةسئك قذلئپتاؤلئ تذردئ. سودان كوشةدة كةزئككةن جانداردان سذراپ، لةمئس قاريانئث ءذيئن تاپتئم.

ذقساستئعئ اكة مةن بالاداي كورئنگةن ةكئ ادام اؤلادا كةزدةسئپ، قول بةرئپ امانداستئ. اتئ-جوندةرئمئزدئ ايتئپ، ذلكةندةر جاعئ ةلئمئزدئ دة سذراسئپ دةگةندةي، تانئستئق. جاس جئگئت ءوزئم ئزدةگةن بةردئبةك تة، ذزئن بويلئ، ءوزئم قذرالپئ كئسئ لةمئس قاريا ةكةن. قارعا تامئرلئ قازاق ةمةسپئز بة، سذراسا كةلة جةكجات تا بولئپ شئقتئق.

    ولار مةنئ قذرمةتتةپ، ةسئك اشئپ ذيگة كئرگئزدئ. جايعاسئپ وتئرعان سوث مذندا كةلگةندةگئ بذيئمتايئمدئ ايتتئم:

    - لةكة، الماتئدان مئنا كولسايعا كةلئپ دةمالئپ ءجذر ةدئم. ةل اؤزئنان بذعئنئث بذزاؤقاسئ تؤرالئ ءبئر اثگئمةنئ قذلاعئم شالئپ، سونئ سئزدةر جاقسئ بئلةدئ دةگةن سوث، ءوز اؤئزدارئثئزدان ةستئپ بئلةيئنشئ دةپ كةلئپ ةدئم.

    - ة-ة، ول ءوزئ ادام تاثعالارلئق قئزئق-اق نارسة ةدئ. ءبئراق ويدا جوق جةردةن كذتپةگةن جاعداي بوپ كةتتئ... ونئ دا ةستئگةن شئعارسئز؟ - دةدئ لةمئس زامانداسئم ماعان قاراپ.

    - ءيا، ءبارئن دة ةستئدئم، لةكة. ءبئراق سوعان قاراماستان بذل ءوزئ باستالؤئ دا، اياقتالؤئ دا جذمباققا تولئ، قئزئقتئ نارسة ةكةن. سونئ ءسئز بولئپ، ءبئز بولئپ دةگةندةي، قاز-قالپئندا جذرتقا جةتكئزسةك دةپ ةدئم.

     ةندئگئ ءسوز وزئنة تئرةلگةندةي بولعان سوث بةردئبةك:

    - ول ءوزئ بئلاي بولعان ةدئ، اعا، - دةپ اثگئمةسئن باستادئ: - مئنا شةلةك وزةنئنئث بويئنداعئ سارئكةر دةگةن جةر كوكتةؤئمئز بولاتئن. ول ءوزئ - ءالئ دة بذعئ-مارال، ةلئك سياقتئ اثدارئ قالئث، نؤلئ جةر. جازعاسالئم سول كوكتةؤئمئزگة كوشئپ بارعانبئز. ءبئر ذلكةن قوثئر سيئرئمئز بؤاز بولاتئن. ول جاقئندا تؤاتئنداي بولئپ جةلئندةپ جذرگةن. ءبئر كذنئ كةشكئلئكءورئستةن باسقا مالدئث ءبارئ كةلدئ دة، جالعئز سول قوثئر سيئر كةلمةي قالدئ. قاس قارايئپ، كوز بايلانعانشا ءبئراز جةرگة ئزدةپ بارئپ، تاپپاي كةلدئم. «ءبئر جةردة تؤئپ قالدئ عوي جانؤار، ءيت-قذستان امان بولسا ةكةن ةندئ!» دةپ، ءبئر قذدايعا تاپسئردئم دا قويدئم. ةرتةسئندة، قوراداعئ مالدئ ورگئزگةن سوث، تاعئ دا اتئما ءمئنئپ، قوثئر سيئردئ ئزدةؤگة كةتتئم. مالئمنئث ءورئسئ وزئمة مالئم. سونئث ءبارئن شارلاپ، اينالامداعئ مالشئلاردان دا سذراپ شئقتئم. تابئلمادئ. «امان بولسا قوراعا بذزاؤئن ةرتئپ ءوزئ-اق كةپ قالار» دةپ ءذمئت ذزبةي، ءوزئمدئ-ءوزئم جذباتئپ ذيگة قايتتئم. ءسويتئپ، ةكئنشئ ءتذن ءوتتئ. «بذل جانؤار بوشالاپ، وثاشا ءبئر جاققا بارئپ تؤعان بولار» دةگةن وي كةلئپ، ءذشئنشئ كذنئ ونداي دامةلئ جةرلةردئ دة شارلاپ، تاعئ دا تاپپاي كةلدئم. ةندئ باسئما: «ءاي، بذل سيئر ءبئر پالةگة ذشئرادئ-اؤ!» دةگةن جامان وي كةلة باستادئ. اتئمدئ ماما اعاشقا بايلاپ، ذيگة كئردئم دة، ءبئراز قيسايئپ كوز شئرئمئن الدئم. ءبئر ؤاقئتتا ذيقئمنان ويانئپ، سئرتقا شئقسام، كةش كئرئپ، مالدئث الدئ قوراعا كةلئپ جاتئر ةكةن. ةرتة-جارئقتا تذگةندةپ، باس-اياعئن جيئپ تذسةيئن دةپ اتقا ءمئندئم. ذيدةن بئلاي شئعا بةرگةنئمدة، اناداي جةردة كةلة جاتقان قوثئر سيئرئم كوزئمة وتتاي باسئلدئ! قاسئندا بذزاؤئ دا بار سياقتئ. «امان بولسا، بذزاؤئن ةرتئپ ءوزئ-اق كةلةدئ دةگةن ةدئم، ايتقانئم ايداي كةلدئ عوي!» دةپ، قؤانئپ-اق كةتتئم! بذزاؤئن كورؤگة اسئعئپ، قاسئنا شاؤئپ باردئم دا، اثئرئپ تذردئم دا قالدئم! قوثئر سيئردئث سوثئنان ةرتئپ كةلگةنئ ءوز بذزاؤئ ةمةس، قذلاقتارئ ذزئنداؤ، كوزدةرئ ءموپ-ءمولدئر، ارقاسئندا قاتار-قاتار اق تةثبئل شذبارئ بار بذعئنئث بذزاؤقاسئ ةكةن! سيراقتارئ سةرةيئپ، قوثئر سيئردئث باؤئرئندا تذر انشةيئن! «وي، ءتاؤبا! مذنداي دا بولادئ ةكةن-اؤ، ءا؟!» دةپ تاثعالئپ، بذلاردئ جايلاپ ءذي جاققا ايدادئم. نةشة ءتذرلئ ويدا كةلةمئن: «قوثئر سيئردئث ءوز بذزاؤئ قايدا؟! الدة ونئ مئناؤ سياقتئ بذعئ ةرتئپ كةتتئ مة ةكةن؟!» دةيمئن ئشئمنةن. ذيگة تاياعاندا جابايئ اثنئث بالاسئن كورگةن ءيتئمئز جاتقان جةرئنةن ذرة تذرةگةلئپ، جاقئنداپ ةدئ، قوثئر سيئر ونئ بذزاؤقاعا جؤئتپاي، تاپ بةرئپ قؤئپ تاستادئ. قوراعا كةلگةن سيئرلار دا كوزدةرئن الايتئپ، بذزاؤقانئ وكئرة قورشادئ. بئرةؤلةرئ ءتئپتئ سذزبةك بولئپ ذمتئلدئ دا، ءبئراق قوثئر سيئر ولاردئث وزدةرئن مذيئزدةپ، بذزاؤقانئ جانئن سالا قورعادئ. مذنئ باسقا بذزاؤلار سياقتئ موينئنا ءجئپ تاعئپ بايلاعامئز جوق. اعاشتان ارنايئ قورشاؤ جاساپ، سونئث ئشئنة بوس ذستادئق. قوثئر سيئر بذعان ةرةكشة مةيئرئمدئ بولدئ. ورئستةن ازان-قازان موثئرةپ، باسقا سيئرلاردان بذرئن جةتةدئ. ونئث داؤئسئن تانئعان بذزاؤقا دا تئپئرشئپ، ةلئكتئث لاعئنشا شيقئلداپ كةتةدئ. قوثئر سيئر ةمئرةنة موثئرةپ قورشاؤ قورانئث الدئنا كةلةدئ. بذزاؤقانئ ةسئك اشئپ قورادان شئعارامئن. ول جذگئرئپ بارئپ «ةنةسئن» ةمؤگة كئرئسةدئ. قوثئر سيئر ونئث قذيئرشئعئن يئسكةپ قويئپ، مةيئرلةنة ءيئپ ةمئزةدئ. اث بالاسئنئث تاثدايئ قاتتئ بولؤ كةرةك، ول ةمگةندة سيئر ارتقئ ةكئ اياعئن كةزةكپة-كةزةك كوتةرگئشتةپ كةتةدئ. سوندا دا بذزاؤقاسئ اؤئزئ كوپئرئپ، ابدةن ةمئپ بولعانشا شئدايدئ جانؤار. سذتكة تويئپ، كوثئلئ جايلانعان بذزاؤقا ةندئ ءبئر ءسات سةكئرة جذگئرئپ ويناقتايدئ كةپ. يتتةن ذرئكسة نةمةسة باسقا سيئرلار قؤسا، دةرةؤ ةنةسئنئث باؤئرئنا بارئپ تئعئلادئ. مئنة، وسئلايشا ول كوكتةؤدة جيئرما شاقتئ كذن بولدئ. كادئمگئدةي شيراپ، ذلكةيئپ قالدئ. ءبئز دة ونئ قئزئقتاپ، جاقسئ كورئپ كةتتئك. ءبئراق باسقا سيئرلار ونئ كذندة كورئپ جذرسة دة جاتسئنؤئن قويمادئ. سولاردئث ءبئرئ سذزگةن بولؤ كةرةك، ءبئر كذنئ بذزاؤقا كادئمگئدةي اقساپ قالدئ. ذلكةن جايلاؤعا كوشةتئن كةزئمئز ةدئ، ول ةندئ الئس جةرگة ءوز اياعئمةن جةتة المايتئن بولدئ. سوندئقتان ةنةسئ ةكةؤئن ساؤئنعا قالدئراتئن سيئرلارمةن بئرگة، اؤئلعا تاستاپ كةتكةندئ ءجون كوردئك. ءسويتئپ، ولاردئ كوكتةؤدةن وسئندا اكةلئپ قويدئق تا، ذلكةن جايلاؤعا كوشئپ كةتتئك. ةندئ ونئث اؤئلداعئ جاعدايئن جايلاؤداعئ مةنةن گورئ وسئندا بولعان اكةم جاقسئ بئلةدئ، - دةپ، بةردئبةك اثگئمة تئزگئنئن لةمئس قارياعا ذسئنعانداي بولدئ.

      مةن وسئ كةزدة بةردئبةككة:

     - ايتپاقشئ، قوثئر سيئردئث ءوز بذزاؤئ تابئلدئ ما؟ - دةدئم.

     - ة، ونئ قوثئر سيئر قوراعا كةلگةن كذننئث ةرتةسئندة-اق تاپتئق. ارئستاي كوك بذزاؤ ةكةن. قوسكئندئك بولئپ، ئشتةن ءولئ تؤئپتئ.

    ويئمدا تذرعان تاعئ بئر جذمباق جايتتئ ورتاعا سالئپ، ول تؤرالئ مال يةلةرئنئث ويئن بئلگئم كةلدئ:

     - سوندا بذل قوثئر سيئر بذعئنئث بذزاؤقاسئنا قالاي كةزئگئپ، قالاي ونئ ءوز بذزاؤئنداي ةمئزئپ كةتتئ ةكةن، ءا؟!

     ول تؤرالئ لةكةث ءوز ويئن بئلاي ءبئلدئردئ:

     - باياعئدا مةن ورمانشئ بولئپ جذرگةن كةزئمدة ءبئر بذعئنئث جاثا تؤعان بذزاؤقاسئن تاؤئپ الدئم. ونئث شيقئلداعان داؤئسئن سالئپ ةنةسئن شاقئرئپ ةدئم، ول كورئنبةدئ. ةنةسئ جةرئپ كةتتئ مة ةكةن، الدة باسقا بئردةثةگة ذشئرادئ ما دةپ وعان جانئم اشئپ، ذيگة الئپ كةلدئم. ءدال سول كذنئ ءبئر سيئرئمئز تؤئپ، الگئ بذزاؤقانئ سوعان تةلئپ جئبةرگئم كةلدئ. جاي عانا الا سالمايتئنئن بئلگةن سوث، بذزاؤقانئث ءذستئ-باسئنا سيئردئث ءوز بذزاؤئنئث شاراناسئن جاعئپ، ءيئسئن ءسئثئرئپ بارئپ تةلئپ كورئپ ةدئم، پالة سيئر سوندا دا تةپكئلةنئپ الماي قويدئ. ال مئنا قوثئر سيئردئث بذعئنئث بذزاؤقاسئن وزدئگئنةن قالاي الئپ، ةمئزئپ كةتكةنئ ماعان تئپتةن تذسئنئكسئز. دةگةنمةن، ءار مالدئث مئنةزئ، مةيئرئمئ ءارتذرلئ بولادئ عوي. ءبئزدئث قوثئر سيئر وتة بالاجان ةدئ. ءوزئ ون ءذش جاسار ذلكةن سيئر بولاتئن. ءذش رةت ةگئز تؤئپ، بارلئق بذزاؤلارئن امان وسئرگةن. ماعان: «مارال مةن سيئر ءبئر جةردة قاتار بذزاؤلادئ ما ةكةن؟! مارال بئردةثةدةن ذركئپ كةتئپ، جاس بذزاؤقا سيئرعا كةپ جاناستئ ما ةكةن؟! سول كةزدة جاثا عانا بذزاؤئ ءولئ تؤعان بالاجان سيئر ونئ ءوز بذزاؤئم ةكةن دةپ ةمئزئپ كةتتئ مة ةكةن؟!» دةگةن سياقتئ جورامال ويلار كةلةدئ. ول شئنئمةن سولاي ما، الدة باسقاشا ما؟ ونئ ءبئر قذدايدان باسقا ةشكئم دة بئلمةيدئ.

     لةكةثنئث بذل بولجامئنا بةردئبةك ةكةؤئمئزدئث پالةندةي الئپ-قوسارئمئز بولا قويعان جوق.

    بذدان كةيئن و كئسئ قوثئر سيئر مةن بذعئ بذزاؤقاسئنئث اؤئلداعئ باستان كةشكةن جاعدايلارئن باياندادئ:

    - بةردئبةك ولاردئ اؤئلعا اكةپ تاستاعاننان كةيئن ءبئز دة بذزاؤقانئ بايلاماي، قورادا بوس ذستادئق. «ةل قذلاعئ ةلؤ» ةمةس پة. ونئ بئرئنةن-ءبئرئ ةستئپ، بذكئل ساتئ اؤئلئنئث بالالارئ تذگةل ءبئلدئ. ولار «بذعئنئث بالاسئن كورةمئز» دةپ ءبئزدئث قوراعا توپ-توبئمةن كةلةتئن بولدئ. بالالار عانا ةمةس، ايةلدةر دة كةلئپ: «سذيكئمدئسئن قاراشئ! كوزئ دة بوتانئث كوزئندةي ادةمئ ةكةن!» دةسئپ سذقتانا كورئپ ءجذردئ. ءتئپتئ اؤةلئ مئنا كولساي كولدةرئنة بارعان تؤريستةر دة ةستئپ، قورا-قورا بولئپ اأتوبؤستارئمةن كةلگةن كذندةرئ بولدئ. «ذستاؤعا بولا ما؟» دةپ ذستاپ كورئپ، ءذستئ-باسئن سيپاپ، قذشاقتاپ سؤرةتكة ءتذسئپ، بةينةكامةرالارئنا ءتذسئرئپ ءماز بولئستئ. «قانداي سذيكئمدئ ءوزئ! كوزئنئث ادةمئسئن قاراشئ! سيراقتارئ ذزئن ةكةن!» دةسئپ، تاثداي قاعئستئ. بذعئنئث بذزاؤقاسئ، مئنة، وسئلايشا جذرتتئ قؤانئشقا بولةپ، قوثئر سيئردئ ةركئن ةمئپ، امان-ساؤ ءوسئپ جاتقان. اياعئنئث اقساعانئ دا ابدةن جازئلعان. بذل ءوزئ قولداعئ مال ةمةس، اث بالاسئ بولعان سوث، ونئث ةرتةثگئ كذنئن دة ويلايتئنبئز. «بذل شئركئن، ذلكةيگةندة ارپا ئشئندةگئ ءبئر ءبيدايداي بولئپ مالمةن بئرگة جذرة بةرةر مة ةكةن، الدة تاؤداعئ تاعئ تؤئستارئن تابار ما ةكةن؟» دةيتئنبئز. ءبئراق تا ويلاماعان جةردةن ونئث ةكةؤئ دة بولماي قالدئ. ءبئر كذنئ تاثةرتةث ول ةنةسئن ةمبةي قويدئ. اؤئرئپ، كذنئ بويئ سذلئق جاتتئ دا، امال قانشا، كةشكة قاراي ءولئپ قالدئ! «قاپ-اي، ءا! وبال بولدئ-اؤ جانؤارعا! ءسذپ-سذيكئمدئ ةدئ! قوثئر سيئر بايعذس جوقتايدئ-اؤ ةندئ!» دةپ، ءذي-ئشئمئزبةن ءبئز دة كادئمگئدةي قينالدئق. باياعئدا ذلكةندةر «قولدئث دا ؤئ بولادئ» دةپ جاثا تؤعان جاس ءتولدئ بةي-بةرةكةت ذستاتا بةرمةؤشئ ةدئ. ءبئز مذنئ بالاعا دا، شاعاعا دا ذستاتئپ، قذشاقتاتا بةردئك. جاثا تؤعان بوتا سياقتئلاردئ «كوز تيةدئ، ءتئل تيةدئ» دةپ جذرتقا كورسةتپةؤشئ ةدئ، ءبئز مذنئ كئم كورئنگةنگة كورسةتئپ، سذقتاندئرا بةردئك. ءتئل-كوزدةن بولدئ-اؤ شاماسئ» دةپ وكئنئپ قالدئق. ءبئراق وكئنگةننةن نة پايدا، بولار ءئس بولدئ. بذل كذنئ قوثئر سيئر دا ورئستةن وزانداتئپ، جةلئنئ سئزداپ ةرتة كةلدئ. ادةتتة، ةلئكتئث لاعئنشا شيقئلداپ قارسئ الاتئن بذزاؤقانئث دئبئسئ شئقپادئ. قوثئر سيئر ونئث قوراسئنئث اؤزئنا كةلئپ، اؤئلدئ باسئنا كوتةرة «مو-و-و، مو-و-و-و!» دةپ داؤسئن سوزا موثئرةپ تذرئپ الدئ! ءتذنئ بويئ بذزاؤقانئ جوقتاپ، اؤئق-اؤئق موثئرةپ شئقتئ! ةرتةسئندة جانؤار ورئسكة بارماي، جايئلماي قويدئ. ةثسةسئ ءتذسئپ، ةكئ كوزئنةن جاسئ اعئپ اؤئرئپ قالدئ. مال دارئگةرئن شاقئرئپ كورسةتتئك. دارئگةر ةشبئر اؤرؤدئث بةلگئسئن تاپپادئ. ؤكول سالدئ. ودان دا ةش كومةك بولمادئ. ءسويتئپ، بذزاؤقادان كةيئن ءبئر اپتاعا جةتپةي، قايران قوثئر سيئر دا ءولدئ! ءبئز ونئ بار مةيئرئمةن بذزاؤ ةتئپ العان بذعئ بذزاؤقاسئنئث كذيئگئنةن بولدئ-اؤ شاماسئ دةپ ويلادئق.

تذرداقئن جةكسةنباي، جازؤشئ