عالىمدار «الەۋمەتتىك دجەتلاگ» دەپ اتايتىن بۇل قۇبىلىس مازاسىزدىق بەلگىلەرىنىڭ كۇشەيۋىمەن بايلانىستى ەكەنىن انىقتادى، دەپ حابارلايدى turkystan.kz sciencedirect.com-عا سىلتەمە جاساپ.
ساۋتگەمپتون ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زەرتتەۋشىلەرى 12-18 جاستاعى جاسوسپىرىمدەردىڭ ۇيقى ءتارتىبى مەن مازاسىزدىعى تۋرالى بۇرىن جاريالانعان ەڭبەكتەردى تالداعان. جۇيەلى شولۋعا 18 زەرتتەۋ ەنگىزىلىپ، ونىڭ 12 ءسىنىڭ دەرەكتەرى مەتاتالداۋدا بىرىكتىرىلگەن. جالپى قاتىسۋشىلار سانى 235526 ادامدى قۇرادى.
ناتيجەسىندە وقۋ جانە دەمالىس كۇندەرىندەگى ۇيقى ۋاقىتىنىڭ ايىرماسى ۇلعايعان سايىن جاسوسپىرىمدەر مازاسىزدىق بەلگىلەرىن جيىرەك حابارلاعان. بايلانىس كولەمى شاعىن بولعانىمەن، ول بىرنەشە زەرتتەۋدە تۇراقتى بايقالعان. جۇمىس Sleep Medicine Reviews جۋرنالىندا جاريالاندى.
الەۋمەتتىك دجەتلاگ - ادامنىڭ بيولوگيالىق ىرعاعى مەن كۇندەلىكتى مىندەتتەر بەلگىلەيتىن كەستەنىڭ سايكەس كەلمەۋى. مىسالى، جاسءوسپىرىم ساباق كۇندەرى ساعات 23:00 دە ۇيىقتاپ، 6:30 دا تۇرادى، ال دەمالىستا تۇنگى 2:00 دە جاتىپ، 11:00 دە ويانۋى مۇمكىن. ۇيقىنىڭ ورتاسىنداعى بىرنەشە ساعاتتىق ايىرما اعزا ءۇشىن ءار اپتا سايىن ۋاقىت بەلدەۋىن اۋىستىرعانداي اسەر ەتەدى.
جىنىستىق جەتىلۋ كەزىندە جاسوسپىرىمدەردىڭ ىشكى ساعاتى تابيعي تۇردە كەشىرەك ۋاقىتقا ىعىسادى. ولار كەشكە بىردەن ۇيىقتاي المايدى جانە تاڭەرتەڭ كەشىرەك ويانۋعا بەيىم بولادى. بۇل جالقاۋلىقتىڭ بەلگىسى ەمەس، جاسقا بايلانىستى بيولوگيالىق وزگەرىس.
سونىمەن بىرگە مەكتەپتىڭ ەرتە باستالۋى، ءۇي تاپسىرماسى، قوسىمشا ساباقتار مەن كەشكى ۋاقىتتا تەلەفون پايدالانۋ ۇيقى ۋاقىتىن قىسقارتادى. سونىڭ سالدارىنان جاسوسپىرىمدەر اپتا ىشىندە جينالعان ۇيقى تاپشىلىعىن دەمالىس كۇندەرى وتەۋگە تىرىسادى. ءبىراق كەستەنىڭ كۇرت وزگەرۋى دۇيسەنبىدە ەرتە تۇرۋدى قايتادان قيىنداتادى.
زەرتتەۋ الەۋمەتتىك دجەتلاگتىڭ مازاسىزدىقتى تىكەلەي تۋدىراتىنىن دالەلدەمەيدى. كەرىسىنشە بايلانىس تا بولۋى ىقتيمال: مازاسىز جاس ءوسپىرىم ۇزاق ۋاقىت ۇيىقتاي الماي، ونىڭ كۇن ءتارتىبى تۇراقسىزدانۋى مۇمكىن. شولۋعا ەنگەن زەرتتەۋلەردىڭ باسىم بولىگى قاتىسۋشىلاردىڭ جاعدايىن ءبىر ۋاقىت ارالىعىندا عانا باعالاعان جانە ۇيقى تۋرالى وزدەرى بەرگەن مالىمەتتەرگە سۇيەنگەن. زەرتتەۋلەردىڭ كوپشىلىگى تابىسى جوعارى ەلدەردە جۇرگىزىلگەن. سوندىقتان اۆتورلار ناتيجەنى الدىن الا قورىتىندى رەتىندە قاراستىرىپ، سەبەپ-سالداردى انىقتاۋ ءۇشىن ۇزاق مەرزىمدى جانە تاجىريبەلىك زەرتتەۋلەر قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل جۇمىس مازاسىزدىق دياگنوزىن ەمەس، نەگىزىنەن ونىڭ بەلگىلەرىن باعالاعان. سوندىقتان دەمالىستا كەش وياناتىن ءار جاسوسپىرىمدە پسيحيكالىق اۋىتقۋ بار دەپ قورىتىندى جاساۋعا بولمايدى.
ماماندار وقۋ جانە دەمالىس كۇندەرىندەگى جاتۋ مەن ويانۋ ۋاقىتىنىڭ ايىرماسىن بارىنشا ازايتۋعا كەڭەس بەرەدى. ءبىراق تۇراقتى كەستە جەتكىلىكتى ۇيقىنىڭ ورنىن باسپايدى. امەريكالىق ۇيقى مەديتسيناسى اكادەمياسىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا، 13-18 جاستاعى ءجاسوسپىرىم تاۋلىگىنە 8-10 ساعات ۇيىقتاۋى كەرەك. دەمالىس كۇندەرى ءبىراز ۇزاعىراق ۇيىقتاۋ اپتا بويى جينالعان تاپشىلىقتى ءىشىنارا ازايتۋى مۇمكىن. دەگەنمەن تۇسكە دەيىن ۇيىقتاۋ مەن تۇندە وتە كەش جاتۋدى ادەتكە اينالدىرۋ بيولوگيالىق ىرعاقتى قايتا بۇزادى.
ۇيقى ءتارتىبىن جاقسارتۋ ءۇشىن:
كۇن سايىن شامالاس ۋاقىتتا جاتىپ، ءبىر ۋاقىتتا ويانۋ؛
كەشكى ۋاقىتتا تەلەفون مەن باسقا ەكرانداردى پايدالانۋدى ازايتۋ؛
تۇستەن كەيىن كوفەيندى سۋسىن ىشپەۋ؛
دەمالىس كۇندەرى كەستەنى كۇرت وزگەرتپەۋ؛
جاسوسپىرىمگە كۇن سايىن 8-10 ساعات ۇيىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرۋ ماڭىزدى.
زەرتتەۋ اۆتورلارى ماسەلەنى تەك ءجاسوسپىرىمنىڭ وزىنە جۇكتەمەۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدى. ولاردىڭ پىكىرىنشە، مەكتەپتەردىڭ باستالۋ ۋاقىتىن قايتا قاراۋ دا بالالاردىڭ بيولوگيالىق قاجەتتىلىگىنە ساي ۇيىقتاۋىنا كومەكتەسۋى مۇمكىن. امەريكالىق پەدياتريا اكادەمياسى ورتا جانە جوعارى سىنىپتارداعى ساباقتى تاڭعى 8:30 دان ەرتە باستاماۋدى ۇسىنادى.
دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ سوڭعى مالىمەتى بويىنشا، مازاسىزدىق بۇزىلىسى 10-14 جاستاعى بالالاردىڭ 4,1 پايىزىندا جانە 15-19 جاستاعىلاردىڭ 5,3 پايىزىندا كەزدەسەدى. سوندىقتان ۇيقى ءتارتىبىن تۇراقتاندىرۋ ماسەلەنى تولىق شەشپەسە دە، جاسوسپىرىمدەردىڭ پسيحيكالىق ساۋلىعىن قولداۋدىڭ قولجەتىمدى تاسىلدەرىنىڭ ءبىرى بولۋى مۇمكىن.