1921 -جىلى ۇيلەرى اتا قونىستارىنا ورالعان قازاقتارمەن بىرگە قوبدا بەتكە قايتا كەلىپ، تۇلبا اۋىلىن مەكەندەدى.
1926 -جىلى موڭعوليا قازاقتارىنىڭ التايدىڭ كۇنگەيىنەن قوبدا بەتىنە اسىپ كەلىپ قونىستانعانىنىڭ 60 جىلدىق مەرەيتويى دەلۋىن اۋىلىنىڭ دالاكول جازىعىنداعى كوكتوبەدە وتەدى. سوندا قوبدا ايماعىنىڭ اكىمى «مەملەكەتتىڭ ءپىل بالۋانى» اتاعىنا يە گالسانحۇۇگين ۆانداندى بەدەلىن سالىپ ءجۇرىپ، ارحانگاي ايماعىنان ارنايى الدىرىپ، ماشيناسى جوق تۇماندى ەلگە ايبار قىلىپ، ونى جايلاۋ ءتۇستى «زيس-5» جۇك كولىگىنىڭ قورابىنا، استىنا اق كيىز توسەپ قۇرمەتتەپ اكەلگەن.
ۆاندانمەن 15-كە ىلىنە قويماعان شىمىر جۇرەكتى ايداۋباي كۇرەسىپ، وزىنەن 23 جاس كىشى ايداۋبايدى الا الماعان سوڭ كوزىنە توپىراق شاشىپ تاپ بەرسە دە، ايداۋباي ونى وتىرا قالىپ، اياقتان ۇستاپ الىپ ۇرعان. سوندا ۆاندان «توپىراقتى سەنى ءسۇرىندىرۋ ءۇشىن ەمەس، ەكى جاعىمنان تاپ بەرگەن قوس بورىڭە شاشىپ ەدىم» دەپ اقتالىپتى.
1940 -جىلى تۇلبا، بايكول، قۇجىرتى، اقسۋ، اقكول، قىزىلقايىڭ، دەلۋىن سىندى 7 قازاق اۋىلدىق وكرۋگى مەن التىنشوقى، سەڭگەل، ساقساي سىندى 3 تىۆا اۋىلدىق وكرۋگى قوبدا ايماعىنان ءبولىنىپ، ءوز الدىنا بايان-ولگەي ايماعى بولىپ ورناۋى تويلانىپ، ايداۋباي وسى جولى بايان-ولگەيدىڭ جانە قوبدا، ۋۆس ايماقتارىنان كەلىپ قاتىسقان بۋرا ساندىلاردىڭ ايقاسقانىن الىپ ۇرىپ، وعان كۇرەستەگى «ايماق ارىستانى» اتاعى بەرىلەدى.
1941 -جىلى بايان-ولگەي ايماعىنىڭ «ايماق ارىستانى» بولدى. 1943 -جىلدان كەيىن الامانعا تۇسۋدە بەلسەندى بولمادى.
قىزىلقايىڭعا كەلگەن ورىس ساۋداگەرى مەنشيكوۆتىڭ مەيلىنشە اۋىر جۇك ارتقان وگىزى جىعىلىپ تۇرا الماي قالعاندا، ايداۋباي ونى جۇگىمەن قوسا تىك كوتەرىپ تۇرعىزعان ەكەن. جۋان دوڭبەك قاراعايدى كەۋدەسىنە دەيىن كوتەرىپ الىپ، الدىنان شىققان ايۋدى ۇرىپ الىسقانى تاعى بار. ءبىراق، كوز تيگەن بە، بالا كەزىندە الىپتاردى العان بالۋاننىڭ ارىستا 1941 -جىلدان كەيىن جولى بولا بەرمەگەن.
اتاجۇرتقا ورالعان ارداقتى بالۋان 1993 -جىلى اقمولا وبلىسىنىڭ اقكول اۋدانى چەرنياكوۆ اۋىلىندا دۇنيەدەن ءوتتى. التايدا تۋىپ، توپىراعى ارقاعا سىڭگەن بالۋاننىڭ كونسال ۇلى قانات دەگەن نەمەرەسى موڭعول ۇلتتىق كۇرەسىنەن «ايماق ارىستانى» بولدى ءارى ەركىن كۇرەستەن «سپورت شەبەرى» اتاعىنا يە.
جادىكتەن شىققان جويقىن بالۋان
نۇرقادىل بالۋان توقتارباي ۇلى - 1925 -جىلى قازىرگى بايان-ولگەي ايماعىنىڭ قىزىلقايىڭ وڭىرىندە تۋعان. جادىك رۋىنان بولادى.
1951 -جىلى ۇلانباتىردا وتكەن حالىق توڭكەرىسىنىڭ 30 جىلدىق تويىنداعى 1024 بالۋان تاڭدالعان الامان ارىستا، 5 بۋرا ساندىنى جىعىپ، كۇرەستەگى «مەملەكەت لاشىنى» اتاعىن الادى. وسى جىلى ۇلانباتىرداعى كەلەسى ءبىر كۇرەستە قۋىسكول ايماعىنىڭ «مەملەكەت لاشىنى» بولعان بالۋانى شاراۆىن ۆانچيندى جىعادى.
1951~1955 -جىلدارى ءۇرتىس بەس جىل بويى بايان- ولگەي ايماعىنىڭ ەڭ جويقىن بالۋانى بولىپ، ايماق جەڭىمپازدىعىنان تۇسپەدى.
1969 -جىلى بايان- ولگەي ايماعىنىڭ كۇرەسىندە بۇلعىن ايماعىنداعى مەملەكەتتىك چەمپيون بادامدوري تۋۆدەندورجدى جىققان ەكەن.
نۇرقادىل بالۋان 1989 -جىلى ومىردەن ءوتتى. ونىڭ قۇرمەتىنە جىل سايىن بايان-ولگەي ايماعىندا «نۇرقادىل اتىنداعى موڭعول كۇرەسىنەن ايماقتىق چەمپيونات» ءوتىپ تۇرادى.
كوكبورى مۇباراك قيزات ۇلى