التايدا تالايدى تاڭعالدىرعان دارىن ءمالعاجدار سەكسەن ۇلى

«عالىمنان حات قالادى» دەگەندەي، بۇل كۇندە ءور التايدىڭ كوكتوعايىنا قاراستى تۇرعىن دەگەن جەردە «باسولكە» اتاناتىن ەلدى مەكەن بار. ۇيلەرى ەكى جاققا جارىلىپ ورنالاسقان، تەڭ ورتادان جول ءتۇسىپ، جولدىڭ ەكى جاعى ورمانمەن كومكەرىلگەن.

Фото: Bayakhmet Jumabay

عاجابى سول - جول تۇپ-تۋرا ۋشا تاۋىنا تىرەلىپ، ارى قاراي كوكتوعاي اۋدانى مەن كوكتوعاي كەنىنە ءوتىپ، ايىرىلىپ جاتقان جولعا قوسىلادى. مىنە، وسى ەلدى مەكەندى دە، جولدى دا سوناۋ ەلۋىنشى جىلداردىڭ ىشىندە ءمالعاجدار مارقۇم جوبالاپ، جوسپارىن جاساپ، سالدىرعان ەكەن. ماكەڭ سول كەزدەردىڭ وزىندە كيلومەتر ەسەپتەپ، اۋا رايىن بولجاپ، دۇنيە جاعرافياسىن سويلەپ وتىراتىن ادام ەكەن.

- مارقۇم وتە سۇڭعىلا ادام ەدى، بۇ دۇنيەدە ونىڭ بىلمەيتىنى جوق ەدى- اۋ!

- دۇنيە جايىن قاتپارلاي سويلەگەندە، ءوزى سول دۇنيەنى ارالاپ جۇرگەندەي بولاتىن ەدى، جارىقتىق.

- ول كەزدە بۇل ەل كوپ نارسەنى قايدان بىلە بەرسىن. يماندى بولعىر مارقۇم شىڭگىل، كوكتوعايدىڭ جەر ارالىقتارىن «بالەن كيلومەتر ەكەن» دەپ وتىرعاندا، مۇنداعى ەل «وسى نە دەپ وتىر؟» دەپ تاڭىرقايتىن ەدى.

- اۋا رايىن بولجاپ، مىنا كوكتوعاي، بايتىك، قۇبىنىڭ قۇمى ماڭىنداعى جەرلەردىڭ قاي تۇسىنا قار قالىڭ تۇسەتىنىن، قاي جەردە بوران قاتتى سوعاتىنىن ايتىپ وتىراتىن.

- قۇرىلىس جوبالاپ، توعان تارتتىرۋعا قانداي شەبەر ەدى، مارقۇم.

- بارىنەن دە ادامگەرشىلىگىن ايتساڭشى! ۇلكەنگە دە، كىشىگە دە «ءسىز» دەپ تۇراتىن مەيىربان، يبالى، يمانجۇزدى ادام ەدى. قازاق تاريحىن قانداي سويلەيتىن! - دەگەن سوزدەردى مەن ەستىگەلى قاشان.

ەل اراسىندا وسىنداي ابىروي-اتاعى بار قازاقتىڭ قاراپايىم ءبىر ادامى مەنىڭ ويىمدى سان- ساققا جۇگىرتكەلى تالاي جىل بولدى.

بىرەسە وڭىنان، بىرەسە سولىنان سوققان بوران سىندى قۇبىلمالى ءداۋىر مارقۇمنىڭ ءوزىن دە، باسقان ءىزىن دە وشىرۋگە شاق قالىپ، كەزىندە مال-مۇلىكتىڭ ورنىنا ساندىق-ساندىق كىتاپ جيىپ وتىراتىن ماكەڭنىڭ جازعان-سىزعانىنا دەيىن الاساپىران زامان سۋ تۇبىنە، قۇردىمعا جىبەرگەن ەكەن. سولاي دەسەك تە، تالاي جىلدار بويى وسى ادامنىڭ ىزىنە ءتۇسىپ، ماتەريال جيناپ، مارقۇمنىڭ ءومىرىن زەرتتەپ باقتىم. سوندىقتان بۇگىن ول كىسى جايىندا از-كەم ەستىپ- بىلگەنىمدى ورتاعا سالۋدى ءجون كوردىم.

قاراپايىم مالشى سەكسەن قارتتىڭ وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن بالاعا ازان شاقىرىپ قويعان ەسىمى - ءمالعاجدار. زەردەلى دە زەرەك بولىپ وسكەن ول اكەسىنە ىلەسىپ بەس ۋاقىت ناماز وقىپ، قۇران جاتتاۋمەن بىرگە، ۇيلەرىنە كەلىپ-كەتىپ تۇراتىن ەل ىشىندەگى كارىقۇلاق قاريالاردىڭ، ەل بيلەۋشىلەردىڭ كەڭەسىنە قۇلاق ءتۇرىپ، بەرىلە تىڭداپ ەرجەتەدى. بۇل قىلىعى تەك اكە-شەشەسىنىڭ عانا ەمەس، ەل يگى جاقسىلارىنىڭ دا نازارىن اۋداردى.

وسىلايشا سۇڭعىلالىعىمەن كورىنە باستاعان بالاسىنان ءۇمىتى زور اكە ونىڭ جەتى-سەگىز جاسىندا وزدىگىنەن قارا تانىعانىن بايقاپ، مال باقتىرۋدان گورى ءبىلىم الۋىنا جاعداي جاسايدى. ءسويتىپ، 1915 -جىلى اۋىلدىڭ ءدىندارى ءماسالي مولدانىڭ قولىنا تابىس ەتەدى.

ءماسالي ساباعىن تۇرىكشە بەرۋدەن باستايدى. زەيىندى بالانىڭ شىرىنعا قۇمار بال اراسىنداي قايدا ءبىلىم، قايدا كىتاپ بولسا، سوعان ۇمتىلاتىنىن بايقاعان ۇستازى ءوز قولىنداعى بار كىتابىن شاكىرتىنە بەرەدى.

ءمالعاجدار 1921 -جىلى كوكتوعاي وڭىرىندە ابىروي-اتاعى بار، تانىمال اقىت ءۇلىمجى ۇلىنىڭ الدىنا بارىپ، ارابشا باستاۋىش جانە ورتالاۋ دارەجەدەگى التى ءبولىمدى كىتاپتى التى جىل وقىعانىمەن، بۇل بىلىمىنە دە مىسە تۇتپايدى. بالاسىنىڭ بىلىمگە مۇنشالىقتى ىنتىقتىعىن بايقاعان اكەسى وتباسى جاعدايىنا بايلانىستى ونى امالسىزدان وقۋدان قايتارىپ اكەلەدى.

دەگەنمەن، ماكەڭ 1927 -جىلى ەسىمى قازاق ىشىنە بەلگىلى شونجىداعى ۇيعىر قاپەز مولدانى ىزدەپ بارىپ، ءبىر جىل ارابتىڭ انا ءتىلى كىتابىن وقيدى دا، 1928 -جىلى كوكتوعايدا وزدىگىنەن «مۇقتاسار» كىتابىن وقىپ بىتىرەدى.

جاتسا-تۇرسا ەسىل-دەرتى ءبىلىم الۋعا اۋعان ءمالعاجدار بالەن جەردە مول ءبىلىمدى ادام بار دەسە، سوندا ات ارىتىپ بارۋعا دايار ەدى. ءبىراق ءبىزدىڭ قولىمىزدا بۇل كەزەڭگە قاتىستى تولىق دەرەك جوق.

ەلدىڭ ايتۋى بويىنشا، 1930 -جىلى ءبىر جىل تۇرعىنعا بارىپ، بىرنەشە حازىرەتتەن ءبىلىم العان سىڭايلى. بۇل دەرەك جاڭساق ەمەس سياقتى كورىنەدى. ويتكەنى 1930-1931 -جىلدارى ماكەڭنىڭ جوعالىپ كەتكەن جايى بار. بىرەۋلەر سول جولى اكەسى سەكسەن ىزدەۋ سالا ءجۇرىپ، ۇلىن تۇرعىننان تاۋىپ اكەلگەنىن راستايدى.

ءيا، نە بولسا دا، مارقۇم دۇنيە-مۇلىك، ابىروي-اتاق دەگەندى مۇلدەم ەستەن شىعارىپ، تەك ءبىلىم الۋدى عانا مۇرات تۇتقانى راس.

1933 -جىلى كوكتوعاي وڭىرىنە كەن بارلاۋشىلار كەلىپ، ءبىر جارىم جىل بويى تاۋ-تاس ءىشىن تۇگەل ارالاپ شىقتى. سوۆەت ەلىنەن كەلگەن بۇل گەولوگتار شىڭ شىساي ۇكىمەتىنىڭ قاعازىمەن جۇرگەندىكتەن، جەرگىلىكتى ۇكىمەت پەن حالىق ولارعا بارلىق مۇمكىندىكتى جاساۋعا ءتيىستى بولدى. اۋىل ادامدارى ولاردى ات-كولىكپەن قامتاماسىز ەتۋمەن بىرگە، جەر سىرىن جاقسى بىلەتىن جولباسشى قاجەت بولعاندا، ءمالعاجدار «مەن ىلەسەم» دەپ سۇرانىپ شىعاتىن.

ءور التايدىڭ تاۋ-تاسىن، وزەن-سۋىن، قۇمدى القابى مەن تاقىر دالاسىنا دەيىن تەكسەرگەن كەن بارلاۋشىلارعا جول باستاۋ ماكەڭ ءۇشىن ومىرىندە بۇرىن العان ساباقتاردىڭ بارىنەن دە ارتىق ۇلكەن مەكتەپ بولدى. زەرەك ءمالعاجدار ولاردىڭ ءار قيمىلىنا، ءىس-ارەكەتىنە، سويلەگەن سوزدەرىنە زەر سالا ءجۇرىپ، مۇنداعى جەرلەردىڭ تەڭىز دەڭگەيىنەن قانشا بيىكتىگىن، ءشول، تاۋ، ادىرلى جەرلەر مەن سۋلى وڭىرلەردىڭ كولەمىن، جەر استىنداعى كەن مەن مۇنايدىڭ بار-جوعىن، ءتىپتى، بۇل وڭىردەگى تاريحي وقيعالاردان باستاپ، جەر بەدەرىنىڭ كارتاسىنا دەيىن تانىسىپ ۇلگەردى.

وسى سەگىز ايلىق جۇمىس كەزىندە جالپى دۇنيە تۋرالى تەرەڭ تۇسىنىك قالىپتاستىرعان ماكەڭنىڭ زەرەكتىگى ەكسپەديتسيا قۇرامىنداعى جاعرافيا (گەوگرافيا) ماماندارىن دا تاڭعالدىرادى. مۇنداي زەردەلىلىگى ءۇشىن ولار ماكەڭە وزدەرىمەن بىرگە سوۆەت ەلىنە بارىپ، وقىپ قايتۋدى ۇسىنادى. ماكەڭنىڭ تالايدان اڭساعان ارمانى دا وسى ەدى.

ءبىراق ەتەگىنە ورالعى بولعان تاعى دا سول ناداندىق. «سوۆەت ۇكىمەتى دەگەن جەر تۇبىندە، وعان بارعان ادام ءولىپ كەلمەسە، ءتىرى كەلە المايدى، وندا بارعاندار شوقىنىپ كەتەدى» دەگەن سەكىلدى ۇرەيلى سوزدەرگە سەنگەن اتا- اناسى رۇقسات ەتپەي، ماكەڭ امالسىزدان ەلدە قالىپ قويادى.

ماكەڭ ءبىلىم جولىنا بۇرىنعىدان دا قۇلشىنا تۇسەدى. كەن بارلاۋشىلار بەرىپ كەتكەن كارتالارعا قاراپ، وسىناۋ دۇنيەنىڭ ءبارىن ءوز كوزىمەن كورىپ وتىرعانداي سويلەگەندە، حالىق ونى «جىنداندى» دەگەنگە دەيىن بارعان.

ماكەڭ وسى كەزدەن باستاپ ءبىلىمنىڭ جالعىز عانا ءدىني وقۋمەن شەكتەلمەيتىنىن، جاعرافيا، تاريح، ادەبيەت سياقتى سان-سالالى بولاتىنىن اڭعارىپ، ەل ىشىنەن كىتاپ جيناپ، زىر جۇگىرەدى.

ەرجەتىپ، قولعانات بولار دەپ جۇرگەن ۇلىنىڭ كىتاپ ىزدەپ، ءبىلىم قۋىپ، كارىقۇلاق قاريالاردىڭ كەڭەسىنە قۇنىعا قۇلاق تۇرەتىنىن بايقاعان اكەسى ەل اعالارىمەن اقىلداسا كەلە، شەرۋشى اۋىلىنان بىرنەشە بالانىڭ باسىن قۇراپ، ولارعا وقۋ وقىتۋدى جۇكتەيدى.

الدىنا كەلگەن بالالارعا ءوز ءبىلىمىن بەرە باستاعان ماكەڭ ۇستاز بولعانىن ماقتانىش تۇتىپ، بويىنداعى بار ءبىلىمىن شاكىرتتەرىنەن اياماي ۇيرەتە باستايدى. امال نە، ءبىر كۇنى كەشكە اكەسى سەگىز وتباسىنىڭ بايتىك وڭىرىنە كوشەتىنىن ايتادى.

اكە بۇيرىعى قاشاندا بۇيرىق. ەل ەرتەسىنە، ياعني، 1935 -جىلى «بايتىك قايداسىڭ» دەپ جونەپ بەرەدى. بايتىككە بارعان سوڭ ءمالعاجداردى ۇيلەندىرەدى. ءارى مۇنداعى جەتپىس-سەكسەن ۇيگە جەرگىلىكتى ۇكىمەت ماكەڭدى شاڭيا (اۋىل باسى) ەتىپ سايلايدى.

سول كەزدە شىڭ شىساي ۇكىمەتىنىڭ كۇن سايىن قۇبىلىپ، قارا حالىقتى قان قاقساتىپ جاتقان سۇرقيا ساياساتى بۇل وڭىردەگى ۇركەردەي عانا ەلدى دە قاعاجۋ قالدىرمادى. ۇكىمەتتەن مەزى بولعان ءمالعاجدار ءوز ءومىرىنىڭ «شاڭيا» دەگەن شىرعالاڭعا ءتۇسىپ، قور بولعانىنا اشىنىپ، ودان قۇتىلۋدىڭ امالىن ىزدەيدى. وسىنداي الاساپىران شاقتا، ياعني 1939 -جىلى ۇرىمجىگە موڭعول، قازاق، قىرعىز ءۇش ۇلت وكىلدەرىنىڭ جيىنىنا شاقىرىلعانىن ماكەڭ قۋانا قارسى الادى.

ۇرىمجىدە ءمالعاجدار اتاقتى بايموللا، ءشارىپقان سياقتى زيالىلاردان كەڭەس الىپ، ءبىلىمىن تولىقتىرىپ وتىرادى. بۇدان كەيىن ماكەڭ 1941 -جىلى بايتىككە قايتىپ كەلگەن. وسى ارالىقتاعى ەكى جىلدا ماكەڭ ۇرىمجىدە وقىدى ما، جوق الدە بىرەۋلەردىڭ ايتىپ جۇرگەنىندەي، تۇرعىنعا نەمەسە سوۆەت ەلىنە بارىپ وقىپ كەلگەن بە - ول جاعى بىزگە بەلگىسىز.

دەسە دە، ماكەڭنىڭ 1940 -جىلى جازعان ءبىر ەستەلىگىنە قاراعاندا، ونىڭ سول كەزدە اباي، لەرمونتوۆ، پۋشكيندەردىڭ ءومىرباياندارىن قاعازعا ءتۇسىرۋى، فيلوسوفيا جايىندا تولعانۋى، قازاقستان عالىمدارىنىڭ قازاق تاريحىنا قاتىستى زەرتتەۋلەرىنە ءۇڭىلىپ، ءوز كوزقاراستارىن جازۋى، سونداي-اق دۇنيە جاعرافياسى جونىندە تۇسىنىكتەر قالدىرۋى - قانداي دا ءبىر عۇلاما ۇستازدان ساباق العانىن نەمەسە وزدىگىنەن تەرەڭ ءبىلىم جيناعانىن اڭعارتادى.

ۇرىمجىدەن ورالعان سوڭ ول ءۇيىن كوكتوعاي جۇرتىنا كوشىرگەن. وسى كەزدە شىڭ شىساي ۇكىمەتى «التى ۇلى ساياساتىنان» باس تارتىپ، كوممۋنيستىك پارتيامەن بايلانىسى بارلاردى «قىزىلداردىڭ ىقپالىندا بولدى» دەگەن وتىرىك جالامەن قۋدالاپ، بەلسەندى ازاماتتاردى قولعا تۇسىرە باستاعان ەدى. سوندىقتان ءمالعاجدار التايعا كەلگەن تۇستا «مالشىلار كوتەرىلىسى» بۇرق ەتە ءتۇستى. ۇكىمەت پەن حالىق اراسىندا قيان-كەسكى سوعىس باستالىپ، ەل قان كەشىپ، قايعى جۇتتى.

ءمالعاجدار بىردەن شىڭ شىساي ۇكىمەتىنە قارسى كوتەرىلگەن قازاقتاردىڭ قوسىنىنا قوسىلادى. اۋەلى ەل ىشىندەگى ازعىنداردى، ياعني تىڭشىلاردى قۇرتۋ كەرەك دەپ شەشكەن كوتەرىلىسشىلەر الدىمەن مۇقاجاندى قاراعايعا اسىپ ولتىرەدى. بۇل ءولىم كوپ ازعىنعا تۇساۋ بولعانىمەن، رۋلىق قاقتىعىستى دا تۋعىزادى. مۇنىڭ اياعى سىباي-سالتاڭ، يەسىز جۇرگەن ءمالعاجدارعا جالا بولىپ جابىلىپ، ۇكىمەتكە ونىڭ ۇستىنەن بىرنەشە ارىز تۇسەدى.

وسىنى پايدالانعان ۇكىمەت «شاڭيالىق» مانسابىن اياقاستى ەتكەن ءمالعاجداردى قۋدالاي باستايدى. سودان ول لاجسىزدان قاشىپ شىعىپ، قۇمدا بەكىنىس جاساپ جاتقان كوتەرىلىسشىلەردى پانالايدى.

ءمالعاجدار مۇندا 1942 -جىلدىڭ 1-ايىنىڭ 15-كۇنىنەن 11-ايىنىڭ 28-كۇنىنە دەيىن قۇبىنىڭ قۇمىندا تۇرادى. ءبىراق ولاردىڭ ەلدىڭ مالىن ءجون-جوسىقسىز ۇستاپ جەيتىنىنە نارازى بولىپ، كەيىن ولاردان دا ىرگەسىن بولەدى. ءسويتىپ، ەل ىشىنە قايتا ورالىپ، سىماعۇلدىڭ ءۇيىن پانالايدى. الايدا 1942 -جىلى قايتا جاساقتالعان توڭكەرىستىك قوسىنعا كەلىپ قوسىلادى.

ءمالعاجدار وسى كەزدەن باستاپ ءوزىنىڭ اسقان زەرەكتىگى مەن كورەگەندىگىنىڭ ارقاسىندا حالىققا قادىرلى ازامات رەتىندە قوعامدىق جۇمىستارعا ارالاسادى. سونىمەن بىرگە ءوزىنىڭ اتا قونىسى - تۇرعىننىڭ قوزىكە ءوڭىرىنىڭ بولاشاعىنا ۇلكەن ۇمىتپەن قاراپ، وندا تۇڭعىش رەت تام سوقتىرىپ، قۇرىلىس جۇرگىزەدى، ەلدى وتىرىقتاندىرىپ، ەگىن ەكتىرەدى.

بۇرىن تاس ءۇي سالىپ، كوپ تۇراقتاماي كوشىپ-قونىپ جۇرە بەرەتىن حالىق اۋەلدە ماكەڭنىڭ وتىرىقشى ەل بولۋعا شاقىرعانىنا نارازى ەدى. كەيىن بۇل ءوڭىر جاسىل جەلەك جامىلىپ، ساپ تۇزەگەن اق شاڭقان ۇيلەر بوي كوتەرگەندە، جۇرت ەرىكسىز مويىنداپ، وسىندا قونىستانۋعا ىنتىعا تۇسەدى.

سوندا ماكەڭ:

- كوشەنى كەڭ الماساق، كەيىن ات-اربا جۇرگەندە تارلىق ەتەدى، مىنا ەڭبەگىمىز ەش كەتەدى، - دەپ، جولدى كەڭ الدىرعان ەكەن.

ال قىستاقتىڭ باتىس جاعىنداعى قۇرىلىستاردى ىرگەدەگى اعاردان نەعۇرلىم وڭاشا سالدىرادى. مۇنىڭ سەبەبىن:

- كەيىن وسىنىڭ باسىنان توسپا الاتىن جاعداي تۋسا، وندايدا ۇيلەر ءبىر-بىرىنەن اۋلاعىراق تۇرماسا، سۋ الىپ كەتۋ قاۋپى بولادى، - دەپ تۇسىندىرەتىن.

ماكەڭنىڭ وسى سوزدەرىن سول كەزدەگى ادامدار «ىلعي قۇر قيالعا بەرىلەدى» دەپ كۇلىسەتىن- ءدى. ءبىراق ماكەڭ سالدىرعان كوشەلەردىڭ دۇرىستىعىن بۇگىنگى ۇرپاقتارى كورىپ-ءبىلىپ وتىر. قوزىكەنىڭ جوعارعى شىعىس بولىگىنەن تارتقىزعان توعانىنداعى سۋ ءالى ەرنەۋلەپ اعىپ جاتسا، ءوزى ءاربىر ۇيگە مولشەرلەپ ءبولىپ بەرگەن اتىزدارى دا كۇنى بۇگىنگە دەيىن ەلگە قىزمەت ەتىپ كەلەدى.

ءمالعاجدار مەشىتكە يمام بولىپ، تالاي شاكىرت تاربيەلەگەن. ولار ۇستازدارىنىڭ بيازى مىنەزدى، جارقىن ءجۇزدى، تەرەڭ ويلى، مول ءبىلىمدى، اسقان زەرەك ادام بولعانىن، سوعىس جىلدارىندا ۇيعىر، ءسىلام سياقتى بالالاردى اجالدان اراشالاپ قالعانىن جانە باسقا دا ادامي قاسيەتتەرىن كوزى تىرىسىندە اۋىلداستارى اڭگىمەلەپ وتىراتىن.

كەيىن جاڭا ۇكىمەتتىڭ سەنىمىنە يە بولعان ماكەڭ 1951 -جىلدارى تۇرعىن اۋدانىنىڭ ەگىن ەگۋ جۇمىستارىنا بەلسەنە اتسالىستى. 1950 -جىلى احمەت بايتۇرسىن ۇلى الىپبيىمەن الىپپە، ەسەپ جانە باسقا دا وقۋلىقتار قۇراستىرىپ، ۇيىندە بالا وقىتادى. ال 1951 -جىلى ولكەدە مەكتەپ اشىلعاندا، بالالاردىڭ وقۋعا بارۋىن ءوزى تىكەلەي قاداعالايدى.

وسىنداي يگىلىكتى ىستەرىمەن ماكەڭ ۇكىمەت نازارىنا ايرىقشا ىلىنەدى. وعان دالەل رەتىندە 1951 -جىلى 6-ايدا التاي ايماعىندا وتكەن «ەگىنجاي» جيىنىنا، 1953 -جىلى 9-ايدا اۆتونوميالىق اۋداننىڭ مادەنيەت قۇرىلتايىنا، 1953 -جىلى 10-ايدا ولكەدەگى «وكتيابر مەرەكەسىنە»، 1954 -جىلى اۋداننىڭ «ەگىن- مال» جيىنىنا، 1956 -جىلى 6-ايدا ءوندىرىس جيىنىنا، 1956 -جىلى 11-ايدا ءوندىرقارا وڭىرىندەگى ءدىن ماجىلىسىنە شاقىرىلعانىن ايتۋعا بولادى.

وسىنداي وزىق ويلى ادام كوپ ۇزاماي ءداۋىردىڭ تەرىس بورانىنا ۇشىراپ، اسىرا سىلتەنگەن سولشىل ساياساتتىڭ كەسىرىنەن ناقاق جازالانادى. العاش قابا اۋدانىنىڭ اقشيىنە، كەيىن بۋىرىلتوعايداعى ەڭبەكپەن وزگەرتۋ مايدانىنا اكەلىنىپ، ەڭبەكپەن تۇزەۋگە جىبەرىلەدى.

ءوزىنىڭ نە قىلمىس ىستەگەنىن ءوزى دە بىلمەدى. ءومىر بويى ءبىلىم قۋىپ، ەلىنە، ەرتەڭگى ۇرپاعىنا عانا قىزمەت ەتىپ عۇمىر كەشكەن سياقتى ەدى. ۇكىمەتتەگىلەر قىسپاققا الا بەرگەن سوڭ، اقىرى جاساماعان «قىلمىسىن» مويىنداۋعا ءماجبۇر بولادى.

اۋىر ەڭبەك، كەتەۋى كەتكەن تۇرمىس، جاسى ورتاسىنان اسقان ءمالعاجداردى وسىلاي اجال القىمىنا الدى. بار بولعانى بىرنەشە كۇن ءىش اۋرۋىنان ارسى-كۇرسى بولىپ جاتتى دا، 1960 -جىلى 12-ايدىڭ 12-كۇنى بۇ دۇنيەمەن ماڭگى قوشتاستى.

مارقۇم قازا بولعاننان ەكى كۇن كەيىن جوعارىدان، ۇكىمەت ورىندارىنان ىزدەپ كەلگەن ادامدار ونىڭ جاڭا عانا ۇيىلگەن كور توپىراعىن كورىپ، قاپىدا بارماقتارىن تىستەگەن ەكەن.

ءمالعاجدار بۋىرىلتوعايداعى ەڭبەكپەن وزگەرتۋ مايدانىندا دۇنيە سالدى. ايتۋشىلاردىڭ سوزىنە قاراعاندا، مالعاجدارمەن كەزىندە سويلەسىپ، ودان ەستەلىك الىپ كەتكەن بەيجىڭنەن كەلگەن ەكى مامان كەيىن قايتا ىزدەپ كەلگەندە، ماكەڭنىڭ قازا بولعانىن ەستىپ، قاتتى وكىنگەن ەكەن. ويتكەنى ولار مالعاجدارمەن العاش كەزدەسكەندە، كوكتوعاي، التاي وڭىرىندەگى جايىلىمدارعا قانشا مال جايۋعا بولاتىنىن، قانداي ءشوپ تۇرلەرى وسەتىنىن، قوڭىر اڭداردىڭ مولشەرىن، ءار ءوڭىردىڭ مالعا جايلى-جايسىز جەرلەرىن قولمەن قويعانداي ەتىپ ايتىپ بەرگەنىن ەسكە الىپ: «بىلەرى كوپ، ناعىز عالىم ادام ەدى، امال نە...» - دەپ وكىنىپتى.

ەلىن سۇيگەن ەردى ەلى دە ماڭگى كوڭىل تورىنەن وشىرمەيدى!

اۆتورى باياحمەت جۇماباي ۇلى

ماقالا اۆتوردىڭ  facebook  پاراقشاسىنان الىندى