قازاقتىڭ ءان ونەرى ءداستۇرلى ورىنداۋشىلىقتان باستاۋ الىپ، ⅩⅩ عاسىردا كاسىبي مۋزىكالىق تەاترمەن جاڭا ارنادا دامىدى. 1930 -جىلداردان باستاپ ۇلتتىق وپەرا قالىپتاسىپ، حالىق اندەرى مەن ءداستۇرلى مۋزىكالىق مۇرا ساحنالىق جانردىڭ مۇمكىندىكتەرىمەن ۇشتاسا باستادى. «قىز جىبەك»، «اباي»، «ءبىرجان - سارا» سەكىلدى وپەرالاردىڭ دۇنيەگە كەلۋىمەن بىرگە كاسىبي ۆوكالدىق ورىنداۋشىلىق مەكتەبى دە قالىپتاستى. كۇلاش بايسەيىتوۆا باستاعان وسى مەكتەپتىڭ كەيىنگى بۋىنىندا قازاق جانە الەمدىك وپەرا رەپەرتۋارىن قاتار الىپ جۇرگەن انشىلەردىڭ ءبىرى - روزا جامانوۆا بولدى.
بالالار ۇيىنەن الماتىعا دەيىن
روزا جامانوۆا 1928 -جىلى 16-ساۋىردە اقتوبەدە دۇنيەگە كەلگەن. ونىڭ بالالىق شاعى تۋرالى دەرەكتەردە اتا-اناسىنان ەرتە ايىرىلىپ، بالالار ۇيىندە تاربيەلەنگەنى كورسەتىلەدى. جامانوۆانىڭ ءوزى ءبىر سۇحباتىندا اكەسىنىڭ ورال وڭىرىنەن، اناسىنىڭ تايپاقتان بولعانىن ايتىپ، «بالالار ۇيىندە ءوستىم» دەپ ەسكە العان. تۋىسى جانتەمىر تاسقاليەۆتىڭ ەستەلىگى بويىنشا، اكەسى ۇمبەت جامانوۆ كەڭەستىك قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراپ، ايدالىپ كەتكەننەن كەيىن قايتىس بولعان. روزا بالالار ۇيىنە، ونىڭ بولات ەسىمدى باۋىرى باسقا بالالار ۇيىنە جىبەرىلگەن. ۋاقىت وتە مۋزىكالىق ءبىلىم الا باستايدى. العاشىندا گوبوي اسپابىن مەڭگەرگەن، كەيىن ۆوكالعا دەن قويعان. ورال مۋزىكالىق ۋچيليشەسىندە ونىڭ داۋىس مۇمكىندىگىن سولفەدجيو ءپانىنىڭ وقىتۋشىسى ا. مۋراۆيەۆا بايقاپ، كەيىن ن. دميتريەۆا- لەشەنكو مەن ب. گورسكيدەن ۆوكالدىق دايىندىقتان وتكەن.
روزا جامانوۆا ورالداعى مۋزىكالىق ۋچيليشەدەن كەيىن الماتىداعى قۇرمانعازى اتىنداعى كونسەرۆاتوريادا جەكە ءان سالۋ ماماندىعى بويىنشا ءبىلىم الدى. ونىڭ ۆوكالداعى نەگىزگى ۇستازى پروفەسسور الەكساندر كۋرگانوۆ بولعان. ر. جامانوۆا كونسەرۆاتوريادا احمەت جۇبانوۆتىڭ دارىستەرىنە دە قاتىسقان. كەيىن ول جۇبانوۆ تۋرالى ەستەلىگىندە ءوزىن «احمەت اعانىڭ ستۋدەنتى» دەپ اتاپ، ونىڭ دارىستەرىن ەرەكشە ىقىلاسپەن تىڭداعاندارىن ايتقان. كونسەرۆاتوريانى 1950 -جىلدار ورتاسىندا ءتامامداپ، ۇلكەن ساحناعا جولى اشىلادى.
ديريجەر يسيدور زاكتىڭ كەڭەسىمەن روزا جامانوۆا اۋەلى الماتى وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ دايىندىق توبىنا قابىلدانىپ، كەيىن سوليستىك قۇرامعا وتكەن. ۇلكەن ساحنادا العاشقى پارتيالارى دەپ «ەر تارعىن» وپەراسىنداعى اق ءجۇنىس جانە اقجەلەڭ پارتيالارى ايتىلادى.
جالپى ايتقاندا، ءانشى رەپەرتۋارىنىڭ ءبىر بولىگى قازاق وپەرالارىنداعى جەتەكشى ايەل پارتيالارىنان تۇردى. ول ەۆگەني برۋسيلوۆسكيدىڭ «قىز جىبەگىندە» جىبەكتى، مۇقان تولەبايەۆتىڭ «ءبىرجان- ساراسىندا» سارانى، احمەت جۇبانوۆ پەن لاتيف حاميديدىڭ «ابايىندا» اجاردى ورىندادى. سونداي-اق «جالبىرداعى» قاديشا، «امانگەلدىدەگى» بانۋ، ەركەعالي راحماديەۆتىڭ «قامار سۇلۋىنداعى» قامار مەن «الپامىسىنداعى» گۇلبارشىن سياقتى پارتيالار ونىڭ رەپەرتۋارىندا بولعان.
ارينە، ول قازاق وپەرالارىمەن شەكتەلمەدى. جامانوۆا دجۋزەپپە ۆەرديدىڭ «ايداسىندا» ايدا، «بال-ماسكارادتا» امەليا، «دون كارلوستا» ەليزاۆەتا، «ترۋبادۋردا» لەونورا پارتيالارىن ورىنداعان. دجاكومو پۋچچينيدىڭ «چيو- چيو- سان» وپەراسىندا مادام باتتەرفليايدى سومدادى. جانە دە پەتر چايكوۆسكيدىڭ «ەۆگەني ونەگينىندەگى» تاتيانا مەن «يولانتاداعى» يولانتانى دا ورىنداعانىن جازادى.
ونىڭ ورىنداۋشىلىق ءتاسىلى تۋرالى زامانداسى بازارعالي جامانبايەۆ ناقتى سيپاتتاما قالدىرعان. ول جامانوۆانىڭ ءار قويىلىمعا الدىن الا دايىندالىپ، پارتياعا مۋزىكالىق جانە درامالىق تۇرعىدان تەرەڭ كىرىسەتىنىن جازادى. جامانبايەۆ انشىمەن 1966 -جىلدان باستاپ شامامەن 30 جىل بىرگە جۇمىس ىستەگەن. سوندىقتان بۇل باعا كەيىنگى جالپى سيپاتتامادان گورى ارىپتەسىنىڭ تىكەلەي باقىلاۋىنا نەگىزدەلگەن.
روزا جامانوۆا ونەرناماسىندا 1958 -جىلعى ماسكەۋدەگى قازاق مادەنيەتىنىڭ ونكۇندىگى ەرەكشە اتالادى. ول احمەت جۇبانوۆ پەن لاتيف حاميديدىڭ «اباي» وپەراسىنداعى اجار پارتياسىن ورىنداعان ەكەن. ول وسى ساپاردى ءوزىنىڭ شىعارماشىلىق جولىنداعى ماڭىزدى كەزەڭ رەتىندە ەسكە الىپ، سول بۋىنداعى انشىلەر مەن مۋزىكانتتاردىڭ قالىپتاسۋىندا احمەت جۇبانوۆتىڭ ەڭبەگىن ەرەكشە اتاعان.
بيبىگۇل تولەگەنوۆانىڭ ەستەلىكتەرىندە روزا جامانوۆا ستۋدەنتتىك كەزەڭنەن باستاپ كەزدەسەدى. بيبىگۇل احمەت قىزى كونسەرۆاتوريانى اياقتايتىن جىلى لەنينگرادتاعى بايقاۋعا روزا ۇمبەت قىزىمەن بىرگە بارعانىن ايتادى. ونىڭ ەستەلىگىندە ەكى جاس ءانشىنىڭ كونسەرتتىك اياقكيىم ىزدەپ، سۋىق كۇنى دۇكەن ارالاعانى، سودان كەيىن لەنينگراد كونسەرۆاتورياسىنىڭ ۇلكەن زالىنا اسىعىپ جەتكەنى باياندالادى. كەيىن ەكەۋى قازاق وپەراسىنىڭ باستى پارتيالارىنىڭ ءبىرى - جىبەك بەينەسى ارقىلى دا بايلانىستى بولدى. ب. تولەگەنوۆانىڭ ەستەلىگىندە كۇلاش بايسەيىتوۆادان كەيىن جىبەك پارتياسىن روزا جامانوۆانىڭ دا ورىنداعانى ايتادى.
روزا جامانوۆا ساحناداعى جۇمىسىمەن قاتار قۇرمانعازى اتىنداعى كونسەرۆاتوريادا پەداگوگيكالىق قىزمەت اتقاردى. ءومىرباياندىق دەرەكتەردە ونىڭ 1977 -جىلدان كونسەرۆاتوريادا ساباق بەرگەنى، 1987 -جىلى پروفەسسور بولعانى كورسەتىلەدى. سونىمەن بىرگە ول قازاقستانداعى مۋزىكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنا ارنالعان جەكە ءان سالۋ باعدارلاماسىن ازىرلەۋگە قاتىسقان. كەيىن ۆوكال فاكۋلتەتىندە كەڭەسشى رەتىندە جۇمىس ىستەدى. ونىڭ قوعامدىق قىزمەتىنىڭ ەڭ ۇزاق باعىتتارىنىڭ ءبىرى قازاق تەاتر قوعامىمەن بايلانىستى. ونەر يەسى 1962-1979 -جىلدارى قازاق تەاتر قوعامىنىڭ ءتورايىمى بولعانى كورسەتىلگەن. 1968 -جىلدان حالىقارالىق تەاتر ينستيتۋتىنىڭ مۇشەسى بولدى. وسىلايشا، ونىڭ كاسىبي قىزمەتى تەك وپەرا ساحناسىمەن شەكتەلمەي، ۆوكال ماماندارىن دايارلاۋ جانە تەاتر سالاسىنىڭ قوعامدىق ۇيىمدارىنا قاتىسۋ باعىتتارىن دا قامتىدى.
روزا جامانوۆا 1957 -جىلى قازاق ك س ر-ىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى، ال 1959 -جىلى ك س ر و حالىق ءارتىسى اتاندى. 1972 -جىلى قازاق ك س ر مەملەكەتتىك سىيلىعىنا يە بولدى. ءار جىلدارى لەنين، ەڭبەك قىزىل تۋ، حالىقتار دوستىعى وردەندەرىمەن، تاۋەلسىزدىك كەزەڭىندە «پاراسات» وردەنىمەن ماراپاتتالدى. سونداي-اق «تارلان» تاۋەلسىز سىيلىعىنىڭ يەگەرى بولدى. روزا جامانوۆا 2013 -جىلعى 27-جەلتوقساندا الماتىدا 85 جاسىندا قايتىس بولدى.
«ايقىن» گازەتى