جاھاندىق جۇيە تۇبەگەيلى ترانسفورماتسيا كەزەڭىن باستان كەشىرۋدە، ال بۇل ۇدەرىس ءوز كەزەگىندە دەرجاۆالار مەن ايماقتىق ويىنشىلاردىڭ قارىم-قاتىناسىنا تىكەلەي اسەر ەتىپ جاتىر.
250 جىلدىق: ا ق ش الەمگە جالعىز ءامىر جۇرگىزگىسى كەلەدى
امەريكا قۇراما شتاتتارى ءوزىنىڭ تاريحىنداعى ەلەۋلى بەلەس - 250 جىلدىق مەرەيتويىنا جاقىنداپ قالدى. وسى تۇستا «The National Interest» باسىلىمى ماڭىزدى تالداۋ جاريالاپ، ۆاشينگتوننىڭ سىرتقى ساياساتىن تۇبەگەيلى قايتا قاراۋى قاجەتتىگىن العا تارتادى.
بۇرىنعىداي ۆاشينگتوننىڭ الەمدىك ەرەجەلەردى جالعىز ءوزى بەلگىلەيتىن جانە «قاۋىپسىزدىكتىڭ كەپىلى» ءرولىن اتقاراتىن كەزەڭى اياقتالىپ بارادى. ماماندار مۇنى جاھاندىق دەڭگەيدەگى ۇلتشىلدىقتىڭ وسۋىمەن، ورتا دەرجاۆالاردىڭ ءوز ءرولىن ارتتىرۋىمەن جانە ا ق ش- تىڭ ەكونوميكالىق باسىمدىعىنىڭ وبەكتيۆتى تۇردە باسەڭدەۋىمەن بايلانىستىرادى.
بۇگىنگى تاڭدا ءۇندىستان، تۇركيا، برازيليا سىندى جاھاندىق وڭتۇستىك ەلدەرى مەن تاياۋ شىعىس، وڭتۇستىك-شىعىس ازيا مەملەكەتتەرى وزدەرىنىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرىنە باسىمدىق بەرە وتىرىپ، تولىعىمەن دەربەس ساياسات جۇرگىزۋگە كوشتى. ولار باتىس ۇسىنعان ەرەجەلەرگە باعىنباي، وزدەرىنىڭ جەكە ىقپال ورتالىقتارىن قالىپتاستىرۋدا.
ا ق ش ءۇشىن قىتاي تاراپىنان ءتونىپ تۇرعان قاۋىپ-قاتەر ەرەكشە ماڭىزدى بولىپ تۇر. سەبەبى بەيجىڭ تەحنولوگيا، جاساندى ينتەللەكت، ونەركاسىپتىك ءوندىرىس جانە سيرەك جەر مەتالدارى نارىعىندا كوشباسشىلىققا ەدەل-جەدەل ۇمتىلۋدا. ۆاشينگتون ءوز پوزيتسياسىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن وسى كوپۆەكتورلى جانە كۇردەلى الەمدىك شىنايىلىققا جەدەل بەيىمدەلۋى ءتيىس.
ا ق ش پەن يران كەلىستى: جەڭگەن كىم، جەڭىلگەن كىم؟
وسى جاھاندىق وزگەرىستەر اياسىندا ا ق ش پەن يران اراسىنداعى قارىم-قاتىناستار دا جاڭا سيپاتقا يە بولدى. ا ق ش باسشىسى دونالد ترامپ يرانمەن قول قويىلعان مەموراندۋمعا قاتىستى ءوز پىكىرىن ءبىلدىردى. ترامپ بۇل كەلىسىمدى «ا ق ش- تىڭ كاپيتۋلياتسياسى» دەپ باعالايتىن پىكىرلەرمەن مۇلدە كەلىسپەيتىنىن ايتتى.
ول بۇل مامىلەنى - «سوعىستىڭ الەمدىك اۋقىمداعى ەكونوميكالىق اپاتقا ۇلاسۋىن بولدىرماۋ ءۇشىن جاسالعان قادام» دەپ تۇسىندىرەدى.
ترامپ يرانمەن اراداعى قاقتىعىستىڭ بيلىكتى جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىندىگىن شەكتەگەنىن جوققا شىعارىپ، ءوز بيلىگىنىڭ ەشقانداي شەكاراسى جوق ەكەنىن ايتتى. ول مامىلە جاساماعان جاعدايدا بولۋى مۇمكىن قاۋىپ-قاتەرلەردى اتاپ ءوتتى. اتاپ ايتقاندا، «يرانعا قارسى قاتاڭ اسكەري شارالاردى قولدانۋ نەمەسە بومبالاۋدى جالعاستىرۋ ورمۋز بۇعازىنىڭ جابىلۋىنا، مۇناي تاسىمالىنىڭ توقتاۋىنا جانە سايىپ كەلگەندە دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق داعدارىسقا اكەلىپ سوقتىرار ەدى» دەپ ەسەپتەيدى.
يزرايل: ءبىز بىتىمگە كەلمەيمىز، ليۆاندى بومبالايمىز!
تاياۋ شىعىستاعى جاعدايعا كەلسەك، 24-ماۋسىمدا يزرايل مەن ليۆان اراسىندا كەلىسسوزدەردىڭ جاڭا راۋندى ءوتۋى جوسپارلانعان. الداعى كەزدەسۋدىڭ نەگىزگى تاقىرىبى «ەكسپەريمەنتالدى ايماقتار» بولادى، ولار قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ جانە شەكارانى باسقارۋدىڭ بولاشاق ۇلگىسى رەتىندە قاراستىرىلۋدا.
سونداي-اق ەكى ەلدىڭ شەكارالاس اۋداندارىنداعى قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى تالقىلانادى. بۇل كەلىسسوزدەردى تاراپتار اراسىنداعى نازىك بىتىمگەرشىلىكتەن تۇراقتى بەيبىتشىلىككە ءوتۋدىڭ ماڭىزدى كەزەڭى دەپ باعالايدى.
الايدا، بۇل ۇدەرىس ا ق ش پەن يراننىڭ ءوزارا قول قويعان مەموراندۋمىنداعى اتىستى توقتاتۋ تۋرالى كەلىسىمدەرىمەن تىعىز بايلانىستى، بۇل ماسەلە ءالى دە بولسا تالاستى بولىپ وتىر. يزرايل اسكەرى مەن «حەزبوللا» اراسىنداعى مەزگىل-مەزگىل ورىن الاتىن اتىستار وسى كەلىسىمدەردىڭ ورىندالۋىنا كەدەرگى كەلتىرۋدە.
يزرايلدىڭ پرەمەر-ءمينيسترى بينيامين نەتانياحۋ ا ق ش پەن يران تاراپىنان بولعان قىسىمدارعا قاراماستان، يزرايل اسكەرى ليۆاننىڭ وڭتۇستىگىندە قالا بەرەتىنىن اشىق مالىمدەدى. نەتانياحۋدىڭ سوزىنشە، تساحال سول اۋماقتا «قاۋىپسىزدىك ايماعىن» ۇستاپ تۇرۋدى ماقسات ەتەدى.
يزرايلدىڭ جوعارى لاۋازىمدى تۇلعالارى مەن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ءمينيسترى يتامار بەن گۆير دە ءوز كەزەگىندە ۆاشينگتون مەن تەگەران اراسىنداعى كەلىسىمدەر يزرايلگە مىندەتتەمە جۇكتەمەيتىنىن، ال «حەزبوللا» تولىعىمەن جويىلمايىنشا، باسىپ الىنعان اۋماقتاردان شىعۋ قاراستىرىلمايتىنىن ايتتى.
وسى جاعدايعا بايلانىستى، اقش باسشىسى دونالد ترامپتىڭ ءيزرايلدىڭ ليۆانداعى اسكەري قيمىلدارىنا قاتىستى نەتانياحۋعا قاتتى پىكىر بىلدىرگەنى تۋرالى دا اقپاراتتار بار. بۇل پىكىر ا ق ش پەن يران اراسىنداعى كەلىسسوزدەرگە كەدەرگى كەلتىرۋى مۇمكىن دەپ باعالانعانىمەن، يزرايل بيلىگى ءوز ۇستانىمىنىڭ وزگەرمەيتىنىن رەسمي تۇردە جاريالاپ وتىر.
بۇل ۇدەرىستەردىڭ بارلىعى الەمدىك دەرجاۆالاردىڭ مۇددەلەرى توعىسقان جەردە ساياسي تەپە-تەڭدىكتىڭ قانشالىقتى نازىك ەكەنىن جانە حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك جۇيەسىنىڭ قالاي وزگەرىپ جاتقانىن كورسەتەدى.
Mezgil.kz