حالىقارالىق مۇعالىمدەركۇنى
1994 -جىلدان باستاپ يۋنەسكو شەشىمى بويىنشا اتاپ وتىلەدى. 1966 -جىلى 5 - قازاندا پاريجدە وتكەن يۋنەسكو باس كونفەرەنسياسىندا ءبىلىم بەرۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى تۋرالى العاشقى حالىقارالىق قۇجات قابىلداندى.
بۇكىل الەمدىك ارحيتەكتۋرا كۇنى
حالىقارالىق ساۋلەتشىلەر وداعىنىڭ (ح س و) باستاماسىمەن تويلانادى. باستاپقىدا ح س و- نىڭ 1985 -جىلعى وتىرىسىندا جىل سايىن 1- شىلدە كۇنى بۇكىل الەمدىك ساۋلەت كۇنىن تويلاۋ تۋرالى شەشىم شىعارىلعان بولاتىن. ال 1996 -جىلى حالىقارالىق ساۋلەتشىلەر وداعىنىڭ بارسەلونادا وتكەن ⅹⅹباس اسسامبلەياسىندا بۇكىلالەمدىك ساۋلەت كۇنىن تويلاۋدى قازاننىڭ ءبىرىنشى دۇيسەنبىسىنە اۋىستىرۋ تۋرالى قارار قابىلداندى.
بۇكىل الەمدىك حابيتات كۇنى
بۇل كۇن «ەلدى مەكەندەر جونىندەگى كوميسسيا» ۇسىنىسىنا سايكەس، ب ۇ ۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 40-سەسسياسىندا بەكىتىلگەن بولاتىن. بۇكىل الەمدىك حابيتات كۇنى قازاننىڭ ءبىرىنشى دۇيسەنبىسىندە، 1986 -جىلدان بەرى اتاپ وتىلەدى. ونىڭ باسقا اتاۋى - حالىقارالىق تۇرعىن ءۇي كۇنى. جىل سايىن وسى كۇنى ب ۇ ۇ مەن «ب ۇ ۇ- نىڭ ەلدى مەكەندەر جونىندەگى باعدارلاماسى» الەم قالالارىنىڭ بىرىندە رەسمي شارالار وتكىزەدى.
حالىقارالىق دارىگەركۇنى (international Doctor’s Day)
جىل سايىن قازان ايىنىڭ ءبىرىنشى دۇيسەنبىسى كۇنى الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە حالىقارالىق دارىگەرلەر كۇنى اتاپ وتىلەدى. اتالمىش مەيرامدى ۇيىمداستىرۋ باستاماسىن كوتەرگەن - دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى جانە «شەكاراسىز دارىگەرلەر» حالىقارالىق مەديتسينالىق گۋمانيتارلىق ۇيىمى.
ا ءو س ش ك (ازياداعى ءوزارا ءىس- قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس) كۇنى
ا ءو س ش ك - ايماقتاعى قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋدە ازيالىق مەملەكەتتەردىڭ ىنتىماقتاستىعى مەن ءوزارا ىقپالداستىعىن نىعايتۋدى ماقسات ەتىپ قويعان ازيا قۇرلىعىنداعى مەملەكەتتەردى بىرىكتىرەتىن حالىقارالىق فورۋم. كەڭەستى شاقىرۋ جونىندەگى يدەيانى العاش رەت قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ 1992 -جىلى قازاندا وتكەن ب ۇ ۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 47-سەسسياسىندا ۇسىنعان بولاتىن. العاشقى اءو س ش ك سامميتى 2002 -جىلى ءوتتى.
استرونوميا كۇنى
استرونوميا كۇنىن تويلاۋ يدەياسىن سولتۇستىك كارولينا استرونوميالىق قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى دۋگ بەرگەر ۇسىنعان. ول العاش رەت 1973 -جىلى تويلاندى.
ەستە قالار وقيعالار
1868 -جىلى گاۆريلوۆسكوە قىستاعىنىڭ ورنىندا تالدىقورعان قالاسىنىڭ تاريحى باستالدى. 1920 -جىلى جەتىسۋ وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ ۇيعارۋىمەن گاۆريلوۆكا سەلوسىنىڭ اتاۋى رەسمي تۇردە تالدى- قورعان سەلوسى دەپ وزگەرتىلدى. 30-40 -جىلدارى تالدى- قورعان اۋدانىنىڭ ورتالىعى بولىپ بەكىتىلەدى. 1944 -جىلى تالدى- قورعان سەلوسىنا قالا دارەجەسى بەرىلىپ، الماتى وكرۋگىنەن ءبولىندى. 2001 -جىلدىڭ 22 قىركۇيەگىنەن باستاپ، تالدىقورعان ق ر الماتى وبلىسىنىڭ ورتالىعى بولىپ سانالادى.
1930 -جىلى قازاق اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتى (قازىرگى قازاق مەملەكەتتىك اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتى) اشىلدى.
1992 -جىلى ب ۇ ۇ باس اسسامبلەياسى 47-سەسسياسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ العاش رەت اءو س شك شاقىرىلىمى تۋرالى يدەيانى ايتتى. الەمنىڭ باسقا وڭىرلەرىنەن ءبىر ايىرماشىلىعى، سول كەزدە ازيادا مۇنداي قۇرىلىم جوق ەدى جانە بۇعان دەيىنگى ونى جاساۋ ارەكەتتەرى ساتسىزدىكپەن اياقتالعان بولاتىن. بۇل باستامانى ۋاقىت تالابى دەپ سانايتىن ءبىرقاتار ازيا ەلدەرى قولدادى.
1992 -جىلى باس اسسامبلەيانىڭ پلەنارلىق وتىرىسىندا ق ر پرەزيدەنتى ن. نازاربايەۆ ب ۇ ۇ- دا جاڭا تاۋەلسىز مەملەكەت باسشىسى - ب ۇ ۇ مۇشەسى رەتىندە العاش رەت ءسوز سويلەدى. قازاقستان پرەزيدەنتى مۇشە مەملەكەتتەرگە «1 1» فورمۋلاسى بويىنشا ب ۇ ۇ- نىڭ بىتىمگەرشىلىك كۇش- جىگەر قورىن قۇرۋدى باستاۋدى ۇسىندى. بۇل فورمۋلا ءاربىر مەملەكەت وعان ءوزىنىڭ قورعانىس بيۋدجەتىنەن ءبىر پايىز ءبولىپ، جىل سايىن ونى ءبىر پايىزعا ۇلعايتىپ وتىرۋدى كوزدەيدى.
1993 -جىلى اقىن جۇمەكەن ناجىمەدەنوۆ تۇرعان ۇيگە ەسكەرتكىش ورناتىلدى.
2007 -جىلى دۋشانبەدە ت م د- عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ كوشى- قون ورگاندارى باسشىلارىنىڭ كەڭەسى قۇرىلدى. ونىڭ قۇرامىنا قازاقستان، رەسەي، بەلارۋس، ازەربايجان، ارمەنيا، قىرعىزستان، تاجىكستان جانە وزبەكستاننىڭ كوشى- قون ورگاندارىنىڭ باسشىلارى كىرەدى. كوشى- قون ورگاندارى باسشىلارىنىڭ كەڭەسى - تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنىڭ سالالىق ىنتىماقتاستىق ورگانى. ول كوشى- قون ساياساتى سالاسىنداعى ءوزارا ءىس- قيمىلدى ۇيلەستىرۋدى قامتاماسىز ەتۋگە جانە ماسەلەلەردى شەشۋگە ارنالعان.
2010 -جىلى س. مۇقانوۆ اتىنداعى سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق امبەباپ عىلىمي كىتاپحاناسى ا ق ش فەدەرالدىق مەملەكەتتىك دەپارتامەنت سىيلىعىن الدى.
2011 -جىلى گومەل قالاسىندا قازاق كينوسى كۇندەرى ءوتتى. اشىلۋ ءراسىمىنىڭ فيلمى رەتىندە سەرگەي بودروۆ، يۆان پاسسەر جانە تالعات تەمەنوۆتىڭ «كوشپەندىلەر» تاريحي دراماسى تاڭدالىپ الىندى.
2012 -جىلى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ جارلىعىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى جانىنداعى رەسپۋبليكالىق «ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتى» ر م م قۇرىلدى.
2013 -جىلى «كوكشەتاۋ» مادەنيەت سارايىندا ابىلاي حاننىڭ 300 جىلدىعىنا ارنالعان «ابىلاي حان جانە ونىڭ تاريحي ءداۋىرى» حالىقارالىق عىلىمي- پراكتيكالىق كونفەرەنسياسى ءوتتى.
2013 -جىلى اندرەيەۆ كافەدرالى سوبورىنا بىرەگەي پراۆوسلاۆيەلىك عيباداتحانا - گرەكيانىڭ افون تاۋىنداعى پراۆوسلاۆيەلىك پرەوبراجەنسكيي كۋتلۋمۋش موناستىرىندا ساقتالعان حريستوستىڭ ءومىر بەرەتىن كرەستىنىڭ بولشەگى جەتكىزىلدى.
2015 -جىلى ايتەكە بي اۋدانىندا كىشى ءجۇزدىڭ ۇلى حانى، جوڭعارلاردان ازات ەتۋ كۇرەسىندە بىرىكتىرىلگەن قازاق حالقى جاساقتارىنا قولباسشى بولعان ءابىلقايىر حان جەرلەنگەن «حان مولاسى» ورتاعاسىرلىق قورىمىندا قازاقتىڭ ەڭ اتاقتى حاندارىنىڭ بىرىنە ارنالعان مەموريالدىق كەشەن اشىلدى.
2016 -جىلى قازاقستاندىق رەجيسسەر اقان ساتايەۆتىڭ «اناعا اپارار جول» دراماسى «ەۋرازيا كوپىرى» كينوفەستيۆالىندە «گران- پريدى» جەڭىپ الدى. نەگىزگى جۇلدەدەن بولەك فيلم تاعى ءبىر ماراپاتقا يە بولدى. «ۇزدىك ايەل ادام ءرولى» نوميناتسياسى بويىنشا باستى كەيىپكەردىڭ اناسىنىڭ ءرولىن سومداعان التىناي نوگەربەك ۇزدىك دەپ تانىلدى. بۇعان دەيىن اكتريسا وسى ءرول ءۇشىن ۇلتتىق «تۇلپار» جۇلدەسىن يەلەنگەن بولاتىن.
2018 -جىلى امانگەلدى اۋدانىندا ا. يمانوۆ اتىنداعى مۋزەيگە كەيكى باتىردىڭ ءمۇسىنىن الىپ كەلدى. ونى جاساۋمەن ۆەنگريالىق عالىم- انتروپولگتار اينالىسقان.
2019 -جىلى الماتىدا شىعارمالارى الەمنىڭ كوپتەگەن تىلدەرىنە اۋدارىلعان حالىق جازۋشىسى، قوعام جانە ساياسي قايراتكەر، قازاق ك س ر- ءنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن مادەنيەت قايراتكەرى، قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن مادەنيەت قايراتكەرى، قازاق ك س ر مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى شەرحان مۇرتازا تۇرعان ۇيگە مەموريالدى تاقتا ورناتىلدى.
اۆتور: اياۋلىم التىنبەك