ءالى وڭ- سولىن باعامداي قويماعان جاستار عانا ەمەس، ءتىپتى ومىرلىك تاجىريبەسى مول ەس توقتاتقان ازاماتتار دا وسىنداي اعىمداردىڭ قارماعىنا ءىلىنىپ كەتتى. ويتكەنى، اتەيزمدى جالاۋ ەتكەن كەڭەستىك قوعامنان كەيىن، رۋحاني بوستاندىققا قول جەتكىزگەن، ءدىني ءبىلىمى جوق جاندار ءۇشىن اق- قارانى اجىراتۋ قيىن ەدى. «ۋاقىت- تورەشى» دەمەكشى، بۇگىندە كەتكەن كەمشىلىكتى تۇزەتۋگە باعىتتالعان ءبىرقاتار شارالار جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. سولاردىڭ ءبىرى جانە بىرەگەيى «جۋسان» وپەراتسياسى. سيرياعا اداسىپ بارعان وتانداستارىمىزدى قايتارۋعا مۇمكىندىك تۋدىردى. قازىر ساناسى ابدەن ۋلانعان جەرلەستەرىمىزبەن ارنايى ماماندار وڭالتۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋدە. وسى ورايدا قازاقپارات تىلشىسىنە كارانتين لاگەرىندە ونداعان اداممەن اڭگىمەلەسىپ، ولاردىڭ وي- ءورىسىن وزگەرتۋگە اتسالىسىپ جۇرگەن تەولوگ داۋلەت قازىكەنوۆپەن سۇحباتتاسۋدىڭ ورايى كەلدى.
- ءسىز ءبىر سۇحباتىڭىزدا ءدىندى - دىنسىزدەر ەمەس، دىڭگەگىندە ءدىنى بار اللانىڭ قۇرانىمەن جۇرگەندەر قورعايدى. ءداستۇرلى دىننەن حابارى بار ادام ەشقاشان راديكال بولمايدى دەپسىز. وندا سيرياعا كەتىپ جاتقانداردىڭ ءبارى ءدىني ساۋاتى جوق ادامدار ما؟
- ارينە. ەگەر ول ادام اتا- بابامىزدان كەلە جاتقان ءداستۇرلى ءدىندى بىلەتىن بولسا، استارىنا ۇڭىلەتىن بولسا وندا شام ەلىنە بارمايتىن ەدى. ەلىمىزدە 2011 -جىلى قابىلدانعان « ءدىني قىزمەت جانە ءدىني بىرلەستىكتەر تۋرالى» زاڭ كۇشىنە ەنگەننەن سوڭ ءىس- ارەكەتى زاڭسىزدىققا ساياتىن 600 گە جۋىق ءدىني اعىمدار مەن توپتاردىڭ جۇمىسى توقتاتىلعانى ءمالىم، وعان قوسا حالىققا ۇسىنىلاتىن ءدىني ادەبيەتتەر دە قاتاڭ سۇزگىدەن وتكىزىلىپ، كوشەدە، قوعامدىق ورىنداردا دىنگە قاتىستى ۇگىت- ءناسيحات جۇرگىزۋگە قاتاڭ تىيىم سالىندى. بۇل دۇرىس شەشىم. ايتپەسە، سيرياعا كەتكەندەردىڭ سانى بۇگىندە ەكى- ءۇش ەسە ارتىپ، جاعداي ودان سايىن ۋشىعاتىن ەدى.
- جات اعىمداعىلار قاراپايىم ادامدى قالاي ءوز دەگەندەرىنە كوندىرەدى؟
- الەۋمەتتىك جەلى.. . راديكالدى توپ وكىلدەرى ادامدى باۋراپ الۋدى پسيحولوگتاردان كەم بىلمەيدى. اسىرەسە، ايەلدەردى الداۋ ولارعا وڭاي. نازىك جاندىلارعا كەرەگى تەك جىلۋلىق. الدىمەن تانىسادى. سويلەسەدى، ءىش باۋىرىنا كىرەدى. ءبىراز ۋاقىتتان سوڭ الەمدەگى سۇلۋىم سەنسىڭ. عاشىق بولدىم، وتباسىن قۇرايىق، دەگەن سەكىلدى جىلى سوزدەرىن ايتىپ، ۋادەنى ءۇيىپ- توگەدى. مۇندايدى كوپ ەستىمەگەن جابىرقاۋ جاندار ولارعا سەنىپ، ويلانباستان شەتەل اسىپ، كەتە بارادى.
- ەستۋىمىزشە سيرياعا كەتكەن قازاق ايەلدەرى بىرنەشە رەت تۇرمىسقا شىعادى ەكەن؟
- وكىنىشكە وراي، سيرياعا كەتكەن قاراكوز قىزدارىمىز سودىرلاردىڭ وڭاي ولجاسىنا اينالدى. بۇل ءداستۇرلى دىنگە قايشى نارسە. دىندە ولاي ەمەس. ول جاقتا بالالاردىڭ ورتاسىندا، جاسوسپىرىمدەردىڭ ورتاسىندا گوموسەكسۋاليزمدى ناسسيحاتتايدى. بۇل سول ەلدىڭ قوعامىندا ورىن العان دۇنيە. بۇنىڭ بارلىعى ءداستۇرلى دىنگە ءۇش قايناسا دا سورپاسى قوسىلمايدى. ەلگە قايتارىلعان ازاماتتاردىڭ اراسىندا كامەلەتكە تولماعان قىزداردىڭ ىشىندە ءبىر ەمەس بىرنەشە ازاماتقا كۇيەۋگە تيگەنى كەزدەسەدى.
- مۇمكىن سيرياداعى ايەلدەردىڭ قايتا- قايتا تۇرمىس قۇرعاننان باسقا امالى جوق شىعار؟
- ارينە كورىنگەننىڭ ويىنشىعىنا اينالعانشا ءبىر ەركەكتىڭ جەتەگىندە جۇرگەندى ءجون كورەدى ولار. ءبىراق سول تۇرمىس قۇرعان ازاماتىمەن دە ۇزاق تۇرا المايدى. ايەلدەر كەيدە اپتا سايىن نەكەلەسىپ قولدان قولعا وتەدى. ويتكەنى ەركەكتەر سوعىستا قىرىلدى. ب ۇ ۇ دەرەگىنە سەنسەك، شام ەلىندە 30 رەت تۇرمىسقا شىققان ايەلدەر بار. ءتىپتى توعىز جاسىندا لاڭكەستەردىڭ كۇڭىنە اينالعان جاسوسپىرىمدەر كەزدەسەدى.
- «جۋسان» وپەراتسياسى ارقىلى ەلگە ورالعان جەرلەستەرىمىزبەن وڭالتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىرسىزدار. ولار نە ءۇشىن بارعاندارىن ايتاتىن دا بولار؟
- جات اعىمداعىلاردىڭ العاشقى ۇندەۋلەرى قۇرانمەن باسقارىلاتىن، پايعامبارىمىزدىڭ جولىمەن باسقارىلاتىن يسلامي مەملەكەت قۇرۋ جايلى بولدى. قازىرگى كونستيتۋتسيامەن باسقارۋ كاپىرلەردىڭ مەملەكەتى دەگەن كوزقاراس قالىپتاستىردى. سونداي وي تۋعىزدى. شاقىردى. ءبىراق ول جەردە كوزبەن كورگەن نارسە مۇلدەم بولەك. قايتىپ كەلگەندەر ول جاقتا ەشقانداي حاليفاتتىڭ جوق ەكەنىن ايتادى. سيريادا ءدىن ەمەس، ساياساتتىڭ سويىلى سوعىلىپ جاتقانىن ءسوز ەتەدى.
- قازىر قوعام حاليفات، جيھات دەگەن سوزدەردى ەستىسە شوشيتىن بولدى؟
- جەر جۇزىندە جارىلعان بومبالار مەن قاتىگەز ارەكەتتىڭ ءبارىن جيھاتپەن بايلانىستىراتىن بولدىق. بۇل ءسوز قاسيەتتى قۇراندا 35 جەردە كەزدەسكەنىمەن تەك 4 جەردە سوعىس دەگەندى بىلدىرەدى. ءدىن تانۋشىلار نەگىزى جيھات ءسوزى ءوز كەمشىلىگىڭمەن كۇرەسۋ، جۇرەگىڭدى تازارتۋ دەگەندى بىلدىرەتىنىن ايتادى. يسلامعا كۇيە جاققىشتار مەن اسىرە دىنشىلدەر بۇل ءسوزدى تەك سوعىسپەن بايلانىستىرادى. تەرىس باعىتتا اقپارات تاراتىپ، كاپىرلەرمەن كۇرەسۋگە سوعىسۋعا شاقىرادى. كەڭ ويلاماي، كەم ويلايتىندار تار تۇسىنىكتىڭ شىرماۋىنان شىعا الماي قارا جالاۋ كوتەرگەن قارا نيەت ءدايشتىڭ داقپىرتىنا ەرىپ كەتە بارادى.
- ءدىن ءبىلىمدى قاجەت ەتەدى، الايدا ەكى ءۇش سۇرەنى جاتتاپ الىپ ءوزىن ءدىندار سانايتىندار دا بارشىلىق؟
- دىنگە جاڭادان كەلگەن ادام ايات پەن حاديستىڭ بايىبىنا بارا بەرمەيدى. ول ادامدا يمان بولۋى مۇمكىن. ءبىراق، اياتتى تۇسىنەتىندەي ءبىلىم بولمايدى. ءدال وسى كەزدە جات اعىم وكىلدەرى سالافيتتەر وزىنە باۋراپ اكەتۋگە تىرىسادى. قاندايدا ءبىر ۇكىمگە قاتىستى بولعان ماسەلەنى ايات جانە حاديسپەن ايتادى. مىنە ادامداردىڭ اداسۋى سودان باستالادى. يسلامدا ەكى ۇلكەن قاينار كوز بار. قۇران جانە حاديس. ول اياتتارمەن ۇكىم شىعاراردا ءبىز ويلانۋىمىز كەرەك، كىمگە قاراتا ايتىلدى. قانداي جاعدايدا ايتىلدى. بۇگىنگى كۇنى ونىڭ ۇكىمى جۇرە مە، جۇرمەي مە؟ كوپ ادام سونىڭ بايىبىنا بارا بەرمەيدى. سودان ساناسى شەكتەلەدى.
- «جۋسان» ايتۋعا وڭاي بولعانىمەن اۋقىمدا شارا. بۇل باستامانىڭ شاپاعاتى سيرياعا كەتكەن ادامدارعا ءتيىپ جاتىر دەپ ويلايمىن؟
- بۇل وڭاي شارۋا ەمەس. بيلىك ءبىرقاتار ەلدەرمەن كەلىسسوز جۇرگىزىپ، ءتيىستى ورگاندار جىلداپ جۇمىس ىستەدى. ەلگە كەلگەن ازاماتتارعا تەولوگ، پسيحولوگتار ءالى بىرنەشە جىل كومەكتەسپەك. جالپى وسى «جۋسان» وپەراتسياسى تۋرالى حالىقتىڭ پىكىرى ءبىر جاقتى ەمەس. كەزىندە تۋعان ەلىن تارك ەتكەن ازاماتتاردى اكەلۋدىڭ ەش قاجەتى جوق. ولار ەل ءۇشىن قاۋىپتى دەيتىندەر دە بار. كەزىندە وتانىن تارك ەتىپ كەتكەندەردى وزگە تۇگىلى ءوز جاقىندارى قابىلداماي جاتىر. ولار وتانىن ساتسا دا، وتانى ولاردى قيىندىقتا قالدىرعان جوق. جەرلەستەرىمىزدى سيريادان شىعارۋ قيىن، ال ولاردى سوقىر سەنىمنەن شىعارۋ ودان دا قيىن بوپ تۇر. ول ءۇشىن ايلار ەمەس جىلدار كەتەدى. ساناسىنا ابدەن ءسىڭىپ كەتكەن. ۇلكەندەر تۇگىلى تال شىبىقتاي يىلگىش بالالاردىڭ ءوزى وڭالا الماي ءجۇر.
- اڭگىمەڭىزگە راحمەت!
اۆتور: الما مۇقانوۆا