كورمەگە بوكەي ورداسىنداعى «حان ورداسى» تاريحي-مادەني ساۋلەت-ەتنوگرافيالىق مۋزەي-قورىعىنان جۇزدەن استام جادىگەر جەتكىزىلدى.
«وتكەن تاريحىمىزعا كوز جىبەرسەك، وسىدان 220 جىل بۇرىن بوكەي نۇرالىحان ۇلى ەدىل مەن جايىقتىڭ اراسىنا كىشى ءجۇز قازاقتارىنىڭ كوشىن باستاعاندا باستى ماقسات - قازاق حالقىنىڭ ىقىلىم زاماننان جايلاعان قاسيەتتى مەكەنىن قايتارۋ ەدى. ول ۇلى ماقسات جۇزەگە استى دا. وسى ايتىلعان جايىقتىڭ وڭ جاعىندا قازىر باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ 6 اۋدانى، اتىراۋ وبلىسىنىڭ ەكى اۋدانى ورنالاسقان.
«تۇڭعىشتار مەكەنى» دەپ تاريحتا اتى قالعان بوكەي ورداسىنان حان مەن سۇلتان دا، اقىن مەن باتىر دا، كوسەم مەن شەشەن دە شىققان. كۇي اتاسى قۇرمانعازى مەن كۇي اناسى دينا، قول باستاعان يساتاي باتىر مەن داۋىلپاز اقىن ماحامبەت، كەڭەس وداعىنىڭ باتىرلارى مانشۇك پەن حالىق قاھارمانى حيۋاز، عالىمدار اكادەميك اسان تايمانوۆ پەن دارىگەر ءماجيت شومبالوۆ، قازاق اۆتونوميالىق كەڭەس سوتسياليستىك رەسپۋبليكاسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ العاشقى ءتوراعاسى - سەيىتقالي مەڭدەشيەۆ، مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى الما ورازبايەۆا، قازاقتان شىققان تۇڭعىش گەنەرال شاكىر جەكسەنبايەۆ - وسى ولكەنىڭ ورەندەرى.
بۇل ءتىزىمدى جالعاي بەرۋگە دە بولادى. الايدا باستىسى - كيەلى توپىراقتا تۋعان تۇلعالار تەك ەل باسىندا كۇن تۋعاندا، قان مايداندا عانا ەرلىكتىڭ ۇلگىسىن كورسەتىپ قويعان جوق. بەيبىت ومىردە دە ەڭبەكتىڭ كورىگىن قىزدىردى. تەك سوعىستان كەيىنگى 1948-1949-جىلدارى ەكى جىلدا بوكەي ورداسىنىڭ 25 ازاماتىنا سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى اتاعى بەرىلگەن»، - دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى مالىك قۇلشار.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا، تاۋەلسىز ەل بولعالى ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن حان ورداسىنداعى ءبىر عانا عيماراتتا ورنالاسقان مۋزەي ءۇيى قازىر اشىق اسپان استىنداعى مۋزەي-كەشەنگە اينالدى.
«بوكەي ورداسىن «تۇڭعىشتار مەكەنى» دەپ تە اتايدى. ونىڭ دا ءوز سەبەپتەرى بار. مۇندا جاڭگىر حاننىڭ باستاماسىمەن العاشقى ورىس-قازاق مەكتەبى اشىلعان. سونداي-اق، العاشقى ەمحانا، ءدارىحانا اشىلىپ، بانك ءىسى العاش رەت جولعا قويىلعان. قۇم داۋىلىن باسۋ ءۇشىن قاراعايلى ورمان ەككەن. قازىر بوكەي ورداسىنداعى تۋريزمدى دامىتۋعا باسا ءمان بەرىلگەن. جىل باسىنان بەر
ەلوردا مۋزەيىندەگى كورمە 22- قاراشاعا دەيىن جالعاسادى. وندا 50 دەن استام اقپاراتتىق ستەندتەر مەن 70 تەن استام جادىگەرلەر قويىلعان. كورمە زالى 11 تاقىرىپتىق بولىمگە بولىنگەن، كورمەنىڭ ءبىرىنشى جانە ەكىنشى بولىكتەرىندە جاڭگىر حاننىڭ ءومىرى سۋرەتتەلەدى.
كەيىنگى بولىكتەر بوكەي ورداسىنىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋىنا ارنالعان. ودان بولەك، كورمە زالىندا قۋعىن-سۇرگىن جىلدارىنا، ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا، بوكەي ورداسىندا تۋىپ-وسكەن تانىمال تۇلعالارعا ارنالعان ەكسپوزيتسيالار بار.
«ءدال وسى حان ورداسى اۋىلىندا ⅩⅨ عاسىرعا جاتاتىن 45 تەن استام عيمارات جانە 80 نەن استام ءۇي ساقتالعان. ونىڭ ىشىندە 13 عيمارات باتىس قازاقستاننىڭ «حان ورداسى» تاريحي-مادەني ساۋلەت-ەتنوگرافيالىق مۋزەي- قورىعىنىڭ قۇرامىنا ەندى»، - دەدى مۋزەي-قورىق ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى نازىمگۇل ورازگەلديەۆا.
سونىمەن بىرگە، كورمەدە يساتاي تايمانوۆتىڭ ءوز ساربازىنا ەرلىگى مەن ابىرويى ءۇشىن تارتۋ ەتكەن قانجارى، بوكەي زامانىنان قالعان قارۋ-جاراقتار مەن ءمورتاڭبالار، تۇرمىستىق زاتتار قويىلعان. سونداي-اق جاڭگىر حاننىڭ ءمۋنديرى مەن فاتيما حانشانىڭ سانكت-پەتەربۋرگتە نيكولاي I ءتاج تاعۋ راسىمىنە كيگەن كويلەگى رەستاۆراتسيادان كەيىن ۇسىنىلىپ وتىر.
«جاڭگىر حان - دالانىڭ ۇلى رەفورماتورى. ول باسشىلىق ەتكەن جىلدارى بوكەي ورداسى قارىشتاپ دامىدى. مۇندا العاشقى ءدارىحانا اشىلدى، العاشقى جارمەڭكە، العاشقى مەكتەپ، اۋرۋحانا سالىندى، ورمان شارۋاشىلىعى ۇيىمداستىرىلدى. وسىنىڭ بارىنە جاڭگىر حان ىقپال ەتتى. جاڭگىر حاننىڭ نەمەرەسى - قازاقستانداعى العاشقى فوتوگراف. جاڭگىر حان بەس ءتىلدى بىلگەن. جاڭگىردىڭ ءۇشىنشى ايەلى فاتيما - ورىنبور ءمۇفتيى مۇحامەدجان قۇسايىنوۆتىڭ قىزى. جاڭگىر حان فاتيما ءۇشىن ساراي تۇرعىزعان. سول سارايدىڭ شىعىس بولىگى بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ساقتالعان. 2010-جىلى «مادەني مۇرا» باعدارلاماسى بويىنشا حان سارايىنىڭ باتىس جانە نەگىزگى بولىگى قالپىنا كەلتىرىلدى. قازىر مۇراجاي-قورىقتىڭ قۇرامىندا 13 عيمارات جانە ءۇش قورىق بار»، - دەيدى ن. ورازگەلديەۆا.
ماماننىڭ ايتۋىنشا، جاڭگىر حان مەن فاتيمانىڭ قىزدارىنان تاراعان ۇرپاقتارى بار جانە ولار تاتارستاننىڭ قازان قالاسىندا تۇرىپ جاتىر.