ورتالىق ازيا جاھاندىق لوگيستيكاداعى ورنىن نىعايتىپ كەلەدى - ەۋروپالىق ساراپشى
استانا. KAZINFORM - ورتالىق ازيا گەوساياسي جاعدايدىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى جاھاندىق بايلانىس پەن ساۋدا جۇيەسىندەگى ماڭىزدىلىعىن تەز ارتتىرىپ كەلەدى. مۇنداي پىكىردى گەرمانيانىڭ مارشالل قورىنىڭ ساراپشىسى كادري تاستان ءبىلدىردى، دەپ حابارلايدى Kazinform اگەنتتىگىنىڭ لوندونداعى ءتىلشىسى.
سەيسەنبى كۇنى بريتاندىق Chatham House ساراپتامالىق ورتالىعىندا وتكەن «جاڭا ەۋرازيالىق شاحمات تاقتاسى: كۇش، بايلانىس جانە ستراتەگيالىق رەسۋرستار» اتتى ساراپشىلار پانەلىندە سويلەگەن سوزىندە كادري تاستان نەگىزگى وزگەرىستەر سىرتقى فاكتورلارمەن جانە ايماقتىڭ جاھاندىق ارحيتەكتۋراداعى جاڭا رولىمەن بايلانىستى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
- بۇگىندە ورتالىق ازيا الدەقايدا ماڭىزدى - ونىڭ گەوگرافياسى وزگەرگەندىكتەن ەمەس، ايماقتىڭ اينالاسىنداعى گەوساياسي جاعداي تۇبەگەيلى وزگەرگەندىكتەن، - دەپ اتاپ ءوتتى ساراپشى.
ونىڭ ايتۋىنشا، ايماق بىرتىندەپ جاھاندىق ينفراقۇرىلىم مەن لوگيستيكانىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتىنە اينالىپ كەلەدى.
- وعان قىزىعۋشىلىق جاڭالىق ەمەس - ول ۇزاق ۋاقىتتان بەرى بار، اسىرەسە رەسۋرستار تۇرعىسىنانع. ءبىراق جاڭالىق - بۇل ايماق، اسىرەسە باعىتتار، بايلانىس جۇيەلەرى، ينفراقۇرىلىم جانە ت. ب. سالالاردا ستراتەگيالىق حابقا اينالۋدا»، - دەپ ءتۇسىندىردى سپيكەر.
قادري تاستان سونىمەن قاتار ورتالىق ازيانىڭ قازىرگى زامانعى جاھاندىق ساياسات پەن ەكونوميكاداعى رولىندەگى نەگىزگى وزگەرىستەردى كورسەتەتىن ءبىرقاتار ماسەلەلەردى تۇجىرىمدادى.
- بۇگىندە گەوساياسات پەن گەوەكونوميكا تولىعىمەن ءبىر- بىرىمەن تىعىز بايلانىستى. بايلانىس تا، ينفراقۇرىلىم دا، ساۋدا دا - ەندى بەيتاراپ ەمەس. گەوساياسات مۇندا ۇلكەن ءرول اتقارادى. جەتكىزۋ تىزبەكتەرى ەندى جاھاندانۋدىڭ باستاپقى كەزىندەگىدەي ەمەس. ءبىز بۇل تۋرالى سول كەزدە ويلاماعان شىعارمىز، ءبىراق بۇگىندە جەتكىزۋ تىزبەكتەرى قاۋىپسىزدىك، باقىلاۋ جانە ءتىپتى سانكسيالارمەن جاڭارىپ كەلەدى، - دەپ اتاپ ءوتتى ول.
ول سونداي- اق ايماقتىڭ لوگيستيكالىق الەۋەتىنە نازار اۋدارىپ، ونىڭ قۇرلىقتار اراسىنداعى بايلانىستىرۋشى ءرولىن اتاپ ءوتتى. وسىعان بايلانىستى ول قاقتىعىس ايماقتارىن اينالىپ ءوتىپ، كوپتەگەن زاماناۋي قيىندىقتاردى شەشەتىن ورتا ءدالىز دەپ اتالاتىن ترانسكاسپيي حالىقارالىق كولىك باعىتىنىڭ ماڭىزدىلىعىنىڭ ارتىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
- ورتالىق ازيا ەندى ءبىزدى تەك ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستارىمەن عانا قىزىقتىرمايدى. ايماق ماڭىزدى بۋىنعا اينالىپ كەلەدى — ول ەۋروپانى ازيامەن، ال ەۋروپانى وڭتۇستىك كاۆكاز ارقىلى ورتالىق ازيامەن تىكەلەي بايلانىستىرادى. مۇنىڭ ءبارى ءبىز ءومىر ءسۇرىپ جاتقان جاھاندىق جاعدايلارمەن، سونداي- اق جاھاندىق جەتكىزۋ تىزبەكتەرىندەگى ۇزىلىستەرمەن بايلانىستى. بۇل اسىرەسە يرانعا قاتىستى جاقىندا بولعان قاقتىعىس جانە تەڭىزدەگى تۇيىقتالۋ نۇكتەلەرىندە بولىپ جاتقان ۇزىلىستەر اياسىندا قاتتى بايقالادى، - دەپ اتاپ ءوتتى سپيكەر.
كادري تاستان سونىمەن قاتار ورتالىق ازيانىڭ ماڭىزدى شيكىزاتىنا دەگەن قىزىعۋشىلىقتى اتاپ ءوتتى.
- ايماقتا ستراتەگيالىق مينەرالداردىڭ ايتارلىقتاي قورى بار. اتاپ ايتقاندا، ەۋروپالىق وداق جەتكىزىلىمدەردى ءارتاراپتاندىرۋعا جانە بۇل سالادا قىتايعا تاۋەلدىلىكتى ازايتۋعا تىرىسادى. ال ورتالىق ازيا مۇندا ماڭىزدى ءرول اتقاراتىن بولادى، - دەپ قوستى ول.
سونىمەن قاتار، كادري تاستان ازەربايجان مەن ارمەنيا، سونداي-اق ارمەنيا مەن تۇركيا اراسىنداعى قارىم-قاتىناستاردىڭ قالىپقا كەلۋىن قوسا العاندا، وڭ وزگەرىستەرگە قاراماستان، ورتا ءدالىز بويىنداعى تۇراقتى شەكتەۋلەر مەن كەدەرگىلەردى اتاپ ءوتتى.
ول ورتا ءدالىزدى قولدانىستاعى باعىتتاردى الماستىرۋشى ەمەس، تولىقتىرۋشى رەتىندە قاراستىرۋ كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى.
قورىتىندىلاي كەلە، تاستان ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ جاھاندىق ەكونوميكادا بەلسەندى ءرول اتقارۋعا دەگەن ۇمتىلىسىن اتاپ ءوتتى.
- سوڭىندا، ورتالىق ازيا ەلدەرى قىتاي مەن ەۋروپا اراسىنداعى ساۋدا ءۇشىن تەك ترانزيتتىك ءدالىز بولعىسى كەلمەيتىنىن ءتۇسىنۋ ماڭىزدى. ولار الدەقايدا ماڭىزدى ءرول اتقارۋعا - جاھاندىق جەتكىزۋ تىزبەگىنىڭ تولىققاندى بولىگىنە اينالۋعا ۇمتىلادى، - دەپ قورىتىندىلادى ول.
بۇعان دەيىن ورمۋز بۇعازىنىڭ جابىلۋى «ورتا دالىزگە» سۇرانىستى ارتتىرىپ وتىرعانىن حابارلاعان ەدىك.
