تىلدە، پىكىردە، ىستە - بىرلىك: تۇركى الەمىنىڭ نازارى بۇگىن انكاراعا اۋادى

 انكارا تۇركى الەمى كوشباسشىلارىن قابىلداۋعا دايىن. 30 -قازاندا تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنىڭ 13- سامميتى وتەدى. بۇل جولى ۇيىمعا ءتوراعالىقتى ازەربايجاننان تۇركيا قابىلداپ الادى. «تۇركى عاسىرى: تىلدە، پىكىردە، ىستە - بىرلىك» تاقىرىبىمەن وتەتىن باسقوسۋدا باۋىرلاس ەلدەردىڭ ىنتىماقتاستىعىن تەرەڭدەتۋ ماسەلەلەرى تالقىلانباق.

اۋقىمدى جيىندا ساياسي ديالوگپەن قاتار، ورتاق باستامالاردى ناقتى ىسكە اسىرۋ جولدارىن بەكىتۋ كوزدەلىپ وتىر. تۇركيا ءۇشىن بۇل سامميتتىڭ تاريحي ءھام سيمۆولدىق ءمانى زور. ويتكەنى كەلەلى كەزدەسۋ ەلدىڭ رەسپۋبليكا رەتىندە قۇرىلعان ايتۋلى كۇنىمەن تۇسپا-تۇس كەلىپ وتىر. ونىڭ ۇستىنە وسىدان 34 جىل بۇرىن ءدال وسى شاھاردا تۇركى مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ العاشقى كەزدەسۋى ۇيىمداستىرىلعان ەدى. جىلدار وتە ىنتىماقتاستىقتىڭ مازمۇنى دا وزگەردى. باستاپقىدا باۋىرلاس ەلدەردىڭ ءبىر-ءبىرىن تانۋىنا باسىمدىق بەرىلسە، بۇگىندە ورتاق مۇرا مەن مۇددەنى ناقتى جوبالار ارقىلى ۇشتاستىرۋعا نازار اۋدارىلىپ وتىر. 

مۇسا كازىم ارىجان، انكارا الەۋمەتتىك عىلىمدار ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى:

 - مەنىڭشە، سامميتتىڭ تۇركيانىڭ رەسپۋبليكا كۇنىمەن سايكەس كەلۋى تۇركى مەملەكەتتەرى اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ جاڭا كەزەڭگە قادام باسقانىن بىلدىرەدى. تۇركيا بيىل ءۇشىنشى رەت تۇركى ەلدەرىنىڭ كوشباسشىلارىن قابىلداعالى وتىر. بۇل جولى ورتاق تاريحي مۇرا مەن وركەنيەتتىك سانانى ناقتى جوبالار ارقىلى نىعايتۋعا باسىمدىق بەرىلىپ جاتىر. ءبىلىم، عىلىم جانە مادەنيەت باعىتىنداعى بىرلەسكەن باستامالار دا وسى سەرىكتەستىكتىڭ تۇراقتى دامۋىنا نەگىز بولادى دەپ ويلايمىن. بۇدان بولەك، ەكونوميكالىق بايلانىستى كەڭەيتىپ، كولىك-لوگيستيكا باعىتتارىن دامىتۋعا جانە سيفرلىق ساۋدانى جانداندىرۋعا باسىمدىق بەرىلمەك.

 رەسمي دەرەككە سۇيەنسەك، ۇيىمعا مۇشە ەلدەردىڭ جالپى ىشكى ءونىمى 2002 -جىلى 359 ميلليارد دوللار بولسا، بىلتىر بۇل كورسەتكىش 2,5 تريلليون دوللاردان اسىپ جىعىلدى. ال بيىل 2,64 تريلليون دوللارعا جەتەدى دەگەن بولجام بار.

 كۇرشاد زورلۋ، تۇركيانىڭ ادىلەت جانە دامۋ پارتياسى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى:

 - 23 جىل ىشىندە جالپى ىشكى ءونىم شامامەن 7 ەسە ارتتى. ەكونوميكالىق دامۋ قارقىنى بويىنشا دا الەمدەگى ماڭىزدى بىرلەستىكتەردىڭ قاتارىندامىز. وتكەن جىلدىڭ العاشقى توعىز ايىندا ت م ۇ ەكونوميكاسىنىڭ ورتاشا ءوسىمى شامامەن 6 پايىزدى قۇرادى. بۇل - الەمدىك كورسەتكىش قارقىنىنان ەكى ەسە جوعارى. ورتا ءدالىز ارقىلى تاسىمالدانعان جۇك كولەمى 2022 -جىلى 1,7 ميلليون توننادان بىلتىر 4,1 ميلليون تونناعا جەتتى.

ماڭىزدى جيىندا مەملەكەتارالىق كەلىسىممەن قاتار، بۇقارانىڭ ءوزارا قاتىناسىن جەڭىلدەتەتىن ورتاق باستامالار دا قارالادى. سيفرلاندىرۋدان بولەك، كەدەندىك باقىلاۋ، تۋريزم، مادەنيەت باعىتىنداعى تىڭ جوبالار جۇزەگە اسۋى مۇمكىن.

كەمال كۋرماز، تۇركى الەمى ازاماتتىق قوعام ۇيىمىنىڭ ءتوراعاسى:

 - انكارادا سامميتكە دايىندىق جۇمىستارى جوعارى دەڭگەيدە جۇرگىزىلىپ جاتىر. كەزدەسۋدە ەڭ الدىمەن سيفرلاندىرۋ، لوگيستيكا، جاھاندىق ساۋدا جانە ەكونوميكالىق دامۋ ماسەلەلەرى قارالادى. سامميت قورىتىندىسى بويىنشا «انكارا دەكلاراتسياسى» جاريالانۋى مۇمكىن. بارلىق مەملەكەت باسشىلارى وسى قۇجاتتى ماقۇلدايدى دەپ ۇمىتتەنەمىز. سونداي-اق بۇكىل تۇركى الەمىندە ورتاق ءتولقۇجات نەمەسە جەكە كۋالىكپەن قاتىناپ، ءتىپتى ورتاق كارتا ارقىلى مۋزەيلەردى جەڭىلدىكپەن تاماشالاۋ مۇمكىندىگى دە قارالعالى وتىر.

ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، انكاراداعى باسقوسۋدىڭ ناتيجەسى قابىلداناتىن قۇجاتتارمەن عانا ەمەس، ورتاق كەلىسىمنىڭ ءىس جۇزىندە ورىندالۋىمەن ولشەنبەك. تۇركيانىڭ ءتوراعالىعى كەزەڭىندە تۇركى مەملەكەتتەرى اراسىنداعى ساياسي، ەكونوميكالىق ءھام گۋمانيتارلىق بايلانىس ودان ءارى بەكي تۇسەدى دەگەن پىكىردە. 

24.kz