سيفرلىق تەڭگە: قازاقستاننىڭ اقشا جۇيەسىندە نە وزگەرەدى

كادىمگى اقشادان ايىرماشىلىعى نەدە؟

بۇگىندە قازاقستاندىقتار تەڭگەنى ەكى تۇردە پايدالانادى. ول - قولما-قول اقشا مەن بانكتەگى قولما-قول اقشاسىز قاراجات. ءبىرىنشىسى - ۇلتتىق بانك شىعاراتىن بانكنوتتار مەن مونەتالار بولسا، ەكىنشىسى - كوممەرتسيالىق بانكتەردەگى شوت پەن كارتالاردا ساقتالاتىن اقشا.

ەندى وسى قاتارعا سيفرلىق تەڭگە قوسىلىپ وتىر. ونىڭ باستى ەرەكشەلىگى - سيفرلىق تەڭگەنى كوممەرتسيالىق بانك ەمەس، تىكەلەي قازاقستان ۇلتتىق بانكى شىعارادى. ول - ۇلتتىق بانكتىڭ مىندەتتەمەسى. سوندىقتان سيفرلىق تەڭگەنىڭ بولەك باعامى جوق، 1 سيفرلىق تەڭگە ءاردايىم 1 تەڭگەگە تەڭ.

بۇل ونى كريپتوۆاليۋتالاردان دا تۇبەگەيلى اجىراتادى. بيتكوين نەمەسە Ethereum سياقتى اكتيۆتەردىڭ قۇنى نارىقتاعى سۇرانىس پەن ۇسىنىسقا قاراي وزگەرۋى مۇمكىن جانە ولاردى ورتالىق بانك شىعارمايدى. ال سيفرلىق تەڭگە - ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ جاڭا نىسانى، ونىڭ قۇنى تەڭگەنىڭ ءوز قۇنىنا بايلانعان. سوندىقتان ينۆەستيتسيالىق اكتيۆ رەتىندە قاراستىرۋعا بولمايدى.

وسىعان بايلانىستى سيفرلىق تەڭگەنىڭ قىمباتتاۋىنان پايدا تابۋدى نەمەسە ودان كەپىلدى تابىس الۋدى ۇسىناتىن جارنامالارعا ساق بولعان ءجون. ۇلتتىق بانك مۇنداي ۇسىنىستاردى الاياقتىق سحەما رەتىندە باعالاپ، ازاماتتاردى ساق بولۋعا شاقىرادى.

اقشانى باعدارلامالاۋعا بولادى

سيفرلىق تەڭگەنىڭ باستى ەرەكشەلىكتەرىنىڭ ءبىرى - اقشانى باعدارلامالاۋ مۇمكىندىگى. ياعني قاراجاتتى قانداي ماقساتقا، قانداي تاۋار مەن قىزمەتكە جانە قانداي جاعدايدا جۇمساۋعا بولاتىنىن الدىن الا بەلگىلەۋگە بولادى.

بۇل مۇمكىندىك ەڭ الدىمەن مەملەكەتتىك قارجى ءۇشىن ماڭىزدى. مىسالى، جول سالۋعا بولىنگەن بيۋدجەت قاراجاتىن تەك سول جوباعا قاجەتتى تاۋارلار مەن قىزمەتتەرگە جۇمساۋعا تەحنيكالىق شەكتەۋ قويۋعا بولادى. قاراجاتتىڭ قوزعالىسىن باس مەردىگەردەن سوڭعى ورىنداۋشىعا دەيىن باقىلاپ، بەلگىلەنگەن شارتتارعا سايكەس كەلمەيتىن وپەراتسيالارعا جول بەرمەۋگە مۇمكىندىك بار.

ەكونوميست باۋىرجان ىسقاقوۆتىڭ پىكىرىنشە، مۇنداي تولەمدەر بيۋدجەت قاراجاتىن باقىلاۋدىڭ قوسىمشا تەتىگى بولا الادى.

- ەلىمىزدە قولما-قول اقشاسىز تولەم ينفراقۇرىلىمى قازىردىڭ وزىندە جاقسى دامىعان. سوندىقتان سيفرلىق تەڭگەنىڭ حالىققا بەرەتىن پايداسى جاي عانا تاعى ءبىر تولەم قۇرالى بولۋمەن شەكتەلمەۋى كەرەك. ونىڭ ارتىقشىلىعى الەۋمەتتىك تولەمدەردى ءتيىمدى جەتكىزۋ، سۋبسيديالاردى ماقساتتى باعىتتاۋ، بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ قوزعالىسىن باقىلاۋ جانە تولەمدەردى اۆتوماتتاندىرۋ سياقتى مۇمكىندىكتەردەن كورىنۋى ءتيىس، - دەدى قارجى ساراپشىسى.

قاي سالالاردا قولدانىلادى؟

سيفرلىق تەڭگەنىڭ مۇمكىندىكتەرى بىردەن تولىق كولەمدە ەنگىزىلگەن جوق. جوبا 2021 -جىلى زەرتتەلە باستاپ، 2022 -جىلى ەكونوميكالىق جانە تەحنولوگيالىق سىناقتاردان ءوتتى. ال 2023 -جىلعى 15 -قاراشادا ناقتى پايدالانۋشىلار قاتىسقان العاشقى پيلوتتىق جوبا ىسكە قوسىلدى. سول كەزەڭدە بانك كارتالارى مەن تولەم جۇيەلەرىمەن ينتەگراتسيا، سونداي-اق الماتى مەكتەپتەرىندەگى تەگىن تاماقتانۋعا ارنالعان سيفرلىق ۆاۋچەر سەكىلدى جوبالار سىنالدى.

كەيىن سيفرلىق تەڭگەنى قولدانۋ اياسى كەڭەيىپ، نەگىزگى نازار مەملەكەتتىك قارجىعا اۋىستى. وتكەن جىلى اۋىل شارۋاشىلىعى، ينفراقۇرىلىم، سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋ جانە مەملەكەتتىك قولداۋ باعىتتارىندا پيلوتتىق جوبالار ىسكە استى. قازىر مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلار، بيۋدجەتتىك كرەديتتەر، سۋبسيديالار مەن گرانتتاردى قارجىلاندىرۋ سياقتى باعىتتاردا تەحنولوگيانىڭ مۇمكىندىكتەرى سىناقتان ءوتىپ جاتىر.

جۇيەنىڭ اۋقىمى دا بىرتىندەپ ءوسىپ كەلەدى. ۇلتتىق تولەم كورپوراتسياسىنىڭ مالىمەتىنشە، جوبا باستالعالى بەرى 336,6 ميلليارد سيفرلىق تەڭگە شىعارىلىپ، 265 سيفرلىق شوت اشىلعان. وسى ۋاقىت ىشىندە 61 مىڭنان استام ترانزاكسيا جۇرگىزىلگەن.

بيىل تامىزدان باستاپ سيفرلىق تەڭگەنى ءدارى-دارمەك، جانار-جاعارماي جانە باسقا دا تاۋارلاردى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدا قولدانۋ جوسپارلانعان. سونداي-اق قۇنى 100 ميلليون تەڭگەدەن اساتىن جوبالار بويىنشا بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرىندە سيفرلىق تەڭگەنى مىندەتتى پايدالانۋ قاراستىرىلعان.

الايدا تەحنولوگيانى كەڭىنەن قولدانۋ ءۇشىن تەك جۇيەنىڭ ءوزى جەتكىلىكسىز. بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ قوزعالىسىن تولىق باقىلاۋ ءۇشىن تولەم تىزبەگىندەگى بارلىق قاتىسۋشى سيفرلىق تەڭگەمەن جۇمىس ىستەۋگە دايىن بولۋى قاجەت. قارجى مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، كەيبىر قوسالقى مەردىگەرلەر سمارت-كەلىسىمشارتتاردى پايدالانۋعا ازىرگە دايىن ەمەس. وسىعان بايلانىستى قۇقىقتىق تەتىكتەر جەتىلدىرىلۋدە.

ەلگە قانداي پايداسى بار؟

سيفرلىق تەڭگەنىڭ بولاشاعى ونىڭ كۇندەلىكتى ومىردە ازاماتتارعا قانشالىقتى قولايلى بولاتىنىنا دا بايلانىستى.

ەلىمىزدە موبيلدى بانكينگ، QR- تولەمدەر مەن جەدەل اۋدارىمدار كەڭ تاراعان. سوندىقتان سيفرلىق تەڭگەنىڭ حالىق ءۇشىن ءمانى تاعى ءبىر تولەم قۇرالى بولۋمەن شەكتەلمەۋى ءتيىس. وسى تۇرعىدان العاندا، ونىڭ ينتەرنەتسىز تولەم جاساۋ مۇمكىندىگى ماڭىزدى.

ۇلتتىق بانك ينتەرنەتكە قوسىلماي تولەم جاساۋ سسەناريلەرىن سىناقتان وتكىزگەن. بۇل فۋنكسيا بايلانىسى تۇراقسىز شالعاي ەلدى مەكەندەردە نەمەسە ينتەرنەت ۋاقىتشا ىستەمەي قالعان جاعدايدا قولدانىسقا ىڭعايلى بولۋى مۇمكىن.

قارجىگەر، Qazaq Expert Club ساراپشىسى سايدا تىلەۋلەنوۆا سيفرلىق تەڭگەنىڭ ازاماتتارعا بەرەتىن پەرسپەكتيۆالى مۇمكىندىكتەرىنىڭ ءبىرى وسى ەكەنىن ايتتى.

- بولاشاقتا ينتەرنەتسىز تولەم جاساۋ مۇمكىندىگى سيفرلىق تەڭگەنىڭ باستى ەرەكشەلىكتەرىنىڭ بىرىنە اينالۋى مۇمكىن. ونىڭ تيىمدىلىگى مەملەكەتتىك قارجىمەن شەكتەلمەي، كۇندەلىكتى تولەمدەردە دە كورىنۋى ىقتيمال، - دەدى سايدا تىلەۋلەنوۆا.

قاۋىپسىزدىك قالاي ساقتالادى؟

سيفرلىق تەڭگە كەڭ قولدانىسقا ەنگەن سايىن قاۋىپسىزدىك پەن قۇپيالىلىق ماسەلەسى دە وزەكتى بولا تۇسەدى. سەبەبى سيفرلىق وپەراتسيالار قولما-قول اقشاعا قاراعاندا كوبىرەك دەرەك قالدىرادى. سوندىقتان جەكە اقپاراتتى قورعاۋ - جۇيەنىڭ ماڭىزدى تالاپتارىنىڭ ءبىرى.

ۇلتتىق بانك بانكتىك قۇپيا قاعيدالارى قولدانىلاتىنىن مالىمدەدى. بۇل رەتتە مەملەكەتتىك قاراجات پەن ازاماتتىڭ جەكە اقشاسىن اجىراتۋ ماڭىزدى. مىسالى، سۋبسيديا نەمەسە بيۋدجەت قاراجاتىنا بەلگىلى ءبىر شارتتار قويىلۋى مۇمكىن. الايدا بۇل ازاماتتىڭ وزگە قاراجاتىن اۆتوماتتى تۇردە شەكتەۋدى بىلدىرمەيدى.

كيبەرقاۋىپسىزدىك مامانى ابىلاي يسيننىڭ ايتۋىنشا، سيفرلىق تەڭگە ينفراقۇرىلىمىندا اپپاراتتىق قاۋىپسىزدىك مودۋلدەرى، رەزەرۆتىك جۇيەلەر، تاۋەلسىز تەستىلەۋ جانە انتيفرود- تەتىكتەر قاراستىرىلعان. دەگەنمەن سيفرلىق جۇيەلەردەگى تاۋەكەلدى تولىق جويۋ مۇمكىن ەمەس، سوندىقتان قاۋىپسىزدىك شارالارىن تۇراقتى جاڭارتىپ وتىرۋ قاجەت.

- سيفرلىق تەڭگەدە تولىق انونيمدىلىك بولمايدى. سوندىقتان تەحنولوگيالىق مۇمكىندىكتەر مەن مەملەكەتتىك باقىلاۋدىڭ شەكاراسىن، سونداي- اق جەكە دەرەكتەردى قورعاۋ تالاپتارىن ناقتى بەلگىلەۋ ماڭىزدى، - دەدى ابىلاي يسين.

بۇل تالاپتار قازاقستانعا عانا ءتان ەمەس. سيفرلىق ۆاليۋتالاردى ازىرلەۋ الەمنىڭ جۇزدەن استام ەلىندە زەرتتەلىپ، سىناقتان ءوتىپ نەمەسە ەنگىزىلىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا، قىتاي سيفرلىق يۋاندى، باگام ارالدارى Sand Dollar- دى، نيگەريا eNaira-نى دامىتسا، ەۋروپالىق ورتالىق بانك، ءۇندىستان، ۇلى بريتانيا، بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى جانە سينگاپۋر دا ءوز جوبالارىن ىسكە اسىرۋدا.

الايدا ەلدەردىڭ سيفرلىق ۆاليۋتانى ەنگىزۋدەگى ماقساتى ءارتۇرلى. ءبىرى بولشەك تولەمدەرگە، ەندى ءبىرى مەملەكەتتىك قارجىعا نەمەسە ترانسشەكارالىق ەسەپ ايىرىسۋعا باسىمدىق بەرەدى. دەمەك، بارلىعىنا ورتاق ءبىر مودەل قالىپتاسقان جوق.

قازاقستاندا قازىر نەگىزگى نازار مەملەكەتتىك قاراجاتتىڭ قوزعالىسىن باقىلاۋ جانە باعدارلامالاناتىن تولەمدەردى سىناۋعا باعىتتالعان. ال ازاماتتار ءۇشىن سيفرلىق تەڭگەنىڭ تارتىمدىلىعى ونىڭ كۇندەلىكتى ومىردە ناقتى قانداي جاڭا مۇمكىندىك بەرەتىنىنە بايلانىستى بولادى.

اۆتورلار

ءمولدىر سنادين