سىعاندار قاي تىلدە سويلەسەدى؟ ولار تۋرالى نە بىلەمىز؟

 استانا.قازاقپارات - بۇگىن - حالىقارالىق سىعاندار كۇنى. اتاۋلى كۇن 1971 - جىلى ءساۋىر ايىنىڭ سەگىزىنشى جۇلدىزىندا لوندوندا وتكەن بۇكىل الەمدىك سىعاندار كونگرەسىندە بەلگىلەندى.

 كونگرەسكە 30 مەملەكەتتىڭ ۋاكىلى قاتىسقان بولاتىن. ناتيجەسىندە، ولاردىڭ ۇلتتىق نىشاندارى قابىلدانىپ، جەكە تاۋەلسىز ۇلت دەپ جاريالاندى.

سىعان تۋرالى العاشقى ەستەلىكتەر 1501 - جىلى سىعان توبىرىنىڭ كوسەمى ۆاسيلدىڭ ليتۆا كنيازى الەكساندر كازيميروۆيچتەن كۇزەت گراموتاسىن العان كەزدەن باستاۋ الادى. بۇگىنگى تاڭدا اتالمىش مەرەكە ءىرى سىعان ۇيىمدارى بار 60 قا جۋىق ەلدە جىل سايىن اتالىپ وتىلەدى.

«سىعان» - «سلاۆياندىقتار»، «كاۆكازدىقتار»، «سكانديناۆيالىقتار» سىندى جيناقتاما تەرمين. سىعانداردىڭ قۇرامىندا ونعا جۋىق حالىق، وزدەرىنە ءتان ءان ۇرانى، تۋى، كوركەم ادەبيەتى بار. ولار شارتتى تۇردە باتىس جانە شىعىسقا بولىنەدى. نەگىزىندە ولار ۇلت رەتىندە پەرسيادا (شىعىستىق بۇتاق) جانە ريم يمپەرياسىندا (باتىستىق بۇتاق) قالىپتاسقان. ەكى توپتىڭ ىشىندە باتىستىقتار سىعان دەگەن اتاۋعا لايىقتىراق كەلەدى. ەكى جاقتىڭ مادەنيەتى مەن سالت-داستۇرىندە ەلەۋلى وزگەشىلىكتەر بار جانە ولار ءبىر-بىرىمەن ارالاسپايدى.

كوپتەگەن عالىمدار مەن تىلشىلەر باتىستىق سىعاندار ەۋروپا ەلدەرىندە پايدا بولعاندىقتان ولاردى ەۋروپەويدتار (تاعى بىردە «شىعىستىڭ قۇپيا حالقى» دەگەن اتاۋى دا كەزدەسەدى) دەپ جازادى. دەگەنمەن، ورىستار مەن يسپاندار سەكىلدى ولاردا دا شىعىستىق مەنتاليتەتتىڭ ۇشقىندارى بايقالادى.

سىعان ءتىلى سانسكريت ءتىلىنىڭ جالعاسى سانالادى. سونداي-اق، ولار حيندي ءتىلىن دە تۇسىنەدى. سوندىقتان ولار ءۇندى فيلمدەرىن ءسۇيىپ تاماشالايدى. ولاردىڭ قۇرامىنداعى توپتاردىڭ اتاۋى بەلگىلى ءبىر ماماندىقپەن نەمەسە وزدەرىنە جاقىن مەملەكەتتىڭ اتاۋىمەن تىعىز بايلانىستى.

كەز كەلگەن ۇلت سەكىلدى سىعانداردا دا ۇلتتىق تاعامدار بار. ولار ەرتەدەن ورماندى جەرلەردە ءومىر سۇرەدى. قويان، قابان سىندى اڭداردى اۋلاۋمەن اينالىسادى. سىعانداردىڭ ەرەكشە ۇلتتىق تاعامى رەتىندە قۋىرىلعان نەمەسە بۇقتىرىلعان كىرپىنى ايتۋعا بولادى.

سىعاندار بۇگىندە انتاركتيدادان باسقا بارلىق قۇرلىقتا كەزدەسەدى. جوعارىدا اتالعان ەۋروپالىق سىعانداردىڭ سانى شامامەن 8-12 ميلليون ارالىعىندا ەكەن.

دايىنداعان: ايگەرىم سماتۋللاەۆا

massaget.kz