پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ جولداۋىنىڭ تولىق ءماتىنى

قادىرلى وتانداستار!

قۇرمەتتى قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى جانە ۇكىمەت مۇشەلەرى!

بۇگىن مەن مەملەكەت باسشىسى رەتىندە قازاقستان حالقىنا ءداستۇرلى جولداۋىمدى جاريالايمىن. بۇل جولداۋدىڭ ءمانى دە، مازمۇنى دا ايرىقشا.

25-قازاندا ۇلتتىق مەرەكەمىز - رەسپۋبليكا كۇنىن اتاپ وتتىك. وسى كۇنى ەگەمەندىك تۋرالى دەكلاراتسيا قابىلداندى. ءبىز دەربەس ەل بولۋ جولىندا باتىل قادام جاسادىق. كوپ ۇزاماي تاۋەلسىزدىك تۋىن بيىككە كوتەرىپ، ەلدىگىمىزدىڭ ىرگەسىن بەكىتتىك.

مىنە، بيىل قاسيەتتى تاۋەلسىزدىگىمىزگە 35 جىل تولىپ جاتىر. بۇل تاريحي مەجەنىڭ ۇلت شەجىرەسىندە الاتىن ورنى بولەك.

بيىل ناۋرىز ايىندا حالقىمىز مەملەكەتتىگىمىزدىڭ نەگىزگى تىرەگىن - كونستيتۋتسيامىزدى قابىلدادى. بۇل تۇتاس ەلىمىز ءۇشىن تاريحي ءمان- ماعىناسى تەرەڭ وقيعا بولدى.

كونستيتۋتسيانى بىرنەشە ۇرپاقتار اراسىنداعى قاستەرلى كەلىسىم دەپ اتاۋعا بولادى. ويتكەنى كونستيتۋتسيادا قازاقستاننىڭ قازىرگى ءبىتىم- بولمىسى مەن بولاشاقتاعى بەينەسى ناقتى ايقىندالدى.

ازاماتتارىمىز جاپپاي قولداعان كونستيتۋتسيا 1-شىلدەدە زاڭدى كۇشىنە ەنىپ، ەلىمىزدىڭ ساياسي جۇيەسىنىڭ تۇبەگەيلى جاڭعىرۋىنا، جاڭا بيلىك ينستيتۋتتارىنىڭ قۇرىلۋىنا ۇلكەن سەرپىلىس بەردى. جۇرتىمىز جارقىن بولاشاققا باستايتىن اۋقىمدى جۇمىستى اتقارۋعا بەلسەندى تۇردە كىرىستى.

ەل ومىرىندەگى تاريحي وزگەرىستەردىڭ بارلىعى حالىقتىڭ كوز الدىندا بولىپ جاتىر. بۇل ماسەلە اسا ماڭىزدى بولسا دا، كوپ ءسوز ايتۋدىڭ قاجەتى جوق دەپ ويلايمىن.

بۇگىن مەن ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك- ەكونوميكالىق جاعدايىن جاقسارتۋ جونىندەگى ويلارىممەن بولىسەمىن، الداعى ماقسات-مىندەتتەرگە توقتالامىن.

اشىعىن ايتساق، بۇگىندە تاۋەلسىزدىگىمىز بەن ەگەمەندىگىمىزدى قورعاۋعا قاتىستى بارلىق ماسەلە ءالى تولىقتاي شەشىمىن تاپقان جوق. بۇل - الدىمىزدا كوپتەگەن وزەكتى مىندەت تۇر دەگەن ءسوز.

جۇمىستى ويداعىداي ورىنداۋ ءۇشىن، ەڭ الدىمەن، بۇكىل قوعامىمىز تاتۋ بولۋى كەرەك. بىرلىك پەن كەلىسىم بولماسا، ەشقانداي رەفورما جانە ىلگەرىلەۋ بولمايتىنى ايدان انىق.

قازىر جاھاندىق سىن-قاتەرلەر الدەقايدا قاۋىپتى سيپات العان كەزدە قوعامىمىزدا تالاپ پەن تارتىپكە باسىمدىق بەرۋىمىز قاجەت.

قازىرگى تاڭدا الەم ەلدەرى اراسىندا اقىلعا قونىمسىز جالعان ايىپتاۋلار، استىرتىن تەكەتىرەستەر كۇشەيدى، ال الپاۋىت، ىقپالدى مەملەكەتتەردىڭ اراسىندا جاپپاي ءوزارا سەنىم داعدارىسى پايدا بولدى.

باقىلاۋسىز، جۇيەسىز كوشى-قون اعىندارى الدەقايدا كوبەيدى، بۇل بىرنەشە ەۋروپالىق ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگىنە ۇلكەن زيان كەلتىرگەنىنە كوزىمىز جەتتى.

بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ابىروي-بەدەلى ۇلكەن توقىراۋعا ۇشىرادى. حالىقارالىق قۇقىقتىڭ قۇندىلىعى تومەندەپ كەتتى. قىسقاسى، قازىرگى الەم بۇلىڭعىر داۋىرگە اياق باستى، ونىڭ كەلەشەگى قانداي بولاتىنى تۋرالى ساياساتكەرلەر مەن ساراپشىلار اراسىندا ءبىرتۇتاس پىكىر جوق.

كۇللى الەم جۇرتشىلىعى الاساپىران كەزەڭدە ءومىر ءسۇرىپ جاتىر دەسەك، ارتىق بولماس. مۇنداي كۇردەلى، بولجامسىز احۋال «قىرعي-قاباق سوعىس» كەزىندە دە بولماعان ەدى.

ءدال وسىنداي قۇبىلمالى زامانعا قاراماستان، قازاقستان ەل دامۋىنىڭ جاڭا داۋىرىنە ۇلكەن سەنىممەن قادام باسىپ، كەڭ اۋقىمدى ساياسي رەفورمانى ىسكە اسىردى. بۇل - دۇنيە جۇزىندە وتە سيرەك كەزدەسەتىن قۇبىلىس.

ەندى الداعى ۋاقىتتا دا ەلىمىزدىڭ ەگەمەندىگىن نىعايتۋىمىز كەرەك. بۇل - قازىرگى الەمدەگى بۇلىڭعىر احۋالدا ىشكى تۇراقتىلىقتى ساقتاي وتىرىپ، ءوسىپ-وركەندەۋ دەگەن ءسوز.

وسى جولدا بۇكىل قوعام، سونىڭ ىشىندە وتانشىل، بەلسەندى، ءبىلىمدى ازاماتتار قارقىندى ەڭبەك ەتۋى كەرەك. قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىنا دا ءۇمىتىم زور.

وسىنداي جاعدايدا مەملەكەتتىك اپپارات پەن قۇقىق قورعاۋ مەكەمەلەرىنىڭ ءرولى اسا ماڭىزدى ەكەنى بارشاڭىزعا تۇسىنىكتى.

باسقاشا ايتقاندا، قازىرگى بۋىن وكىلدەرى، ياعني ءبىز كەلە جاتقان جاس ۇرپاقتارعا جوسپارلار مەن تۇجىرىمدار ەمەس، ەكونوميكاسى قۋاتتى جانە قارقىندى، جوعارى تەحنولوگيالارى دامىعان، ءبىلىم مەن عىلىمعا نەگىزدەلگەن، زاڭدى مويىندايتىن، جاسامپاز ءارى وزىق، گەوساياسي تۇرعىدان كۇشى مەن ىقپالى بار قازاقستاندى قالدىرۋىمىز كەرەك.

بۇل - ۇلتىمىزدىڭ الدىندا تۇرعان ناعىز ستراتەگيالىق مىندەت.

قۇرمەتتى دەپۋتاتتار!

قۇرمەتتى ۇكىمەت مۇشەلەرى!

ەلىمىز ۇدايى قارقىندى دامۋى ءۇشىن اۋقىمدى مىندەتتەردى ساپالى ءارى جەدەل ىسكە اسىرۋ وتە ماڭىزدى.

ازاماتتارىمىز تولىققاندى الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىممەن قامتىلۋى كەرەك. بۇل - حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىن كوتەرۋدىڭ ماڭىزدى شارتى.

سوندىقتان باستى نازاردى ينفراقۇرىلىم قۇرۋ ىسىنە اۋدارامىز.

بۇعان دەيىن دە ايتتىم: قازاقستان اۋقىمدى قۇرىلىس الاڭىنا اينالۋعا ءتيىس. ماسەلە جەكەلەگەن جوبالارعا قاتىستى بولىپ وتىرعان جوق.

جالپى، بارلىق ايماقتا جاپپاي قۇرىلىستى باستاپ، جانداندىرۋ قاجەت.

ءبىرىنشى كەزەكتە، جان-جاقتى زەرتتەۋ جانە تالداۋ جۇرگىزىپ، وبلىستاردىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ، ءبىلىم بەرۋ، مادەنيەت جانە سپورت نىساندارىنا دەگەن قاجەتتىلىگىن ەگجەي- تەگجەي انىقتاۋ جۇمىسىن تەز ارادا تولىعىمەن ءبىتىرۋ كەرەك.

ءبىز اۋىل- ايماقتاردى دامىتۋ ماسەلەسىن ءاردايىم ەرەكشە باقىلاۋدا ۇستايمىز. اۋىلداعى تۇرعىنداردىڭ لايىقتى ءومىر ءسۇرۋى ءۇشىن بارىنشا جاعداي جاساپ وتىرمىز.

الايدا، قازىر ەكونوميكا، ءبىلىم مەن تەحنولوگيانىڭ تىرەگى دە، تالانتتاردى شىڭدايتىن دا نەگىزگى قالالار ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون.

سايىپ كەلگەندە، قۋاتتى قالالار قۋاتتى ايماقتاردىڭ، ال قۋاتتى ايماقتار كۇشتى مەملەكەتتىڭ نەگىزىن قالايدى. سوندىقتان ءاربىر ءىرى قالانىڭ ۇكىمەت بەكىتكەن ناقتى ورتا جانە ۇزاق مەرزىمدەگى دامۋ جوسپارى بولۋعا ءتيىس.

سونىمەن قاتار قالا رەسۋرسىن ءتيىمدى باسقارۋ ءۇشىن ۇكىمەت اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ، قالا ينفراقۇرىلىمىنىڭ سيفرلىق سىڭارىن كوپ ۇزاماي ازىرلەۋگە ءتيىس.

قالالاردىڭ قاۋىپسىز، جايلى، كورىكتى بولۋىنا باسىمدىق، ياعني پريوريتەت رەتىندە قاراي وتىرىپ، بۇل ءىستى اسا ماڭىزدى مەملەكەتتىك مىندەت دەپ قابىلداۋ كەرەك. بۇل - «تازا قازاقستان» جالپىۇلتتىق تۇجىرىمداماسىنا تولىق ساي كەلەتىن تالاپ.

ەگەر قالا قارقىندى داميتىن بولسا، سول ءوڭىردىڭ ەكونوميكاسى دا وركەندەيدى، ادامي الەۋەتى دە ارتادى.

وسى ورايدا الەۋمەتتىك- ەكونوميكالىق ماڭىزى بار نىساندار سالۋعا جانە ونى جاڭعىرتۋعا ەرەكشە ءمان بەرەمىز. بۇعان ءبىزدىڭ كۇشىمىز دە، مۇمكىندىگىمىز دە جەتەدى.

حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى ۇسىنعان بولجامعا سايكەس، بيىل ەلىمىزدىڭ جالپى ىشكى ءونىمى 400 ميلليارد دوللارعا جۋىقتايدى. ونىڭ جان باسىنا شاققانداعى ۇلەسى 19 مىڭ دوللاردان اساتىن بولدى.

ەلىمىز ەكونوميكاسىنىڭ كولەمى جاعىنان الەمدە 47 ورىنعا كوتەرىلەدى. بۇل - حالقىنىڭ سانى بىزدەن الدەقايدا كوپ ءبىرقاتار ەلدىڭ كورسەتكىشىنەن جوعارى دەڭگەي دەگەن ءسوز.

وڭدەۋ ونەركاسىبى دە قارقىندى دامۋدا. ونىڭ جالپى ىشكى ونىمدەگى ۇلەسى 14 پايىزدان استى. بۇل - ۇلتتىق ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ باعىتىندا جۇرگىزىلگەن جۇيەلى جۇمىستىڭ ناقتى ناتيجەسى.

التىن- ۆاليۋتا رەزەرۆى مەن ۇلتتىق قور اكتيۆتەرىنىڭ كولەمى 130 ميلليارد دوللاردان استى.

ەندى وسى قۋاتتى الەۋەتىمىزدى ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋعا، ەلىمىزدىڭ ءار ايماعىن كوركەيتۋگە باعىتتاۋىمىز قاجەت.

سوندىقتان مەن بۇعان دەيىن ايتقان اۋقىمدى قۇرىلىس باستاماسىن بەلسەندى تۇردە جۇزەگە اسىرۋدى تاپسىرامىن. سوعان سايكەس بۇكىل ەل بويىنشا اسا قاجەتتى الەۋمەتتىك، كولىك جانە ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىم نىساندارى سالىنادى.

ۇكىمەت بۇرىن- سوڭدى بولماعان ينفراقۇرىلىمدىق جاڭعىرۋ جوسپارىن ازىرلەيدى. بۇل اۋقىمدى جۇمىستى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 2029 -جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ۇلتتىق قوردان شامامەن 6,5 تريلليون تەڭگە بولىنەدى. بيىل جانە 2027 -جىلدىڭ العاشقى ەكى ايى ىشىندە الەۋمەتتىك جوبالاردى ىسكە قوسۋ ءۇشىن 1,5 تريلليون تەڭگە كولەمىندە قاراجات قاراستىرۋ قاجەت.

ۇلتتىق قوردىڭ ەڭ باستى ماقساتى، ميسسياسى - ەل بايلىعىن ۇقىپتى ۇستاۋ جانە ودان ءارى ارتتىرۋ، سونداي-اق، ونى قازىرگى جانە كەلەشەك ۇرپاقتىڭ يگىلىگىنە جاراتۋ.

ۇلتتىق قور كوپ جىلدار بويى وسى نەگىزگى مىندەتتى لايىقتى ورىنداپ كەلەدى، ياعني قارجىلىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە زور ۇلەس قوسۋدا.

جاس ۇرپاقتىڭ يگىلىگىن ويلاساق، بۇل باعىتتا قازىردەن باستاپ ناقتى ءارى باتىل قادامدار جاساۋىمىز كەرەك. وزەكتى ماسەلەلەردى كەيىنگە قالدىرۋعا بولمايدى. ءار ماسەلە ءوز شەشىمىن تابۋعا ءتيىس. باستى تالاپ - وسى. كەيىنگى بۋىنعا وركەنيەتتى، وزىق، جاڭارعان مەملەكەتتى امانات ەتۋىمىز كەرەك. بۇل - ءبىزدىڭ مىندەتىمىز جانە كەلەر ۇرپاق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىمىز.

ءبىر سوزبەن ايتقاندا، ءبىز وسى تاريحي جاۋاپكەرشىلىكتى تەرەڭ سەزىنە وتىرىپ، وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ يگىلىگى ءۇشىن مول قارجى قالدىرۋمەن قاتار، تەحنولوگيالىق تۇرعىدان وركەندەگەن، باسەكەگە قابىلەتتى ءارى كۇشتى ەكونوميكاسى، وزىق ينفراقۇرىلىمى بار، ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن قولايلى، ءار ازاماتتىڭ ءوزىن- ءوزى دامىتۋىنا بارلىق جاعداي جاسالعان جاڭا تۇرپاتتى مەملەكەت قۇرىپ، امانات ەتۋىمىز كەرەك.

مۇنى ەڭ باستى مىندەتىمىز، ءتىپتى تاريحي ماڭىزى بار ميسسيامىز دەپ ايتۋعا بولادى.

بۇل - ادام كاپيتالىن دامىتۋعا، ازاماتتاردىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋعا، ياعني ەل بولاشاعىنا سالىناتىن ۇزاق مەرزىمگە ارنالعان ينۆەستيتسيا.

ءبىراق ۇلتتىق قوردىڭ رەسۋرسىن جيناقتاۋ جانە ونى پايدالانۋ اراسىندا تەڭگەرىم ساقتالۋعا ءتيىس. قاراجاتتى تەك قوعامعا بارىنشا پايدالى دۇنيەگە عانا جاراتۋ كەرەك.

ەڭ باستىسى، جۇمسالعان اقشانىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك قايتارىمى بولۋى قاجەت. ويتكەنى بولىنەتىن مەملەكەت قاراجاتىنىڭ نەگىزگى ماقساتى - حالىقتىڭ ءال- اۋقاتىن كوتەرۋ.

ءتيىستى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا ماتەريالدىق- تەحنيكالىق جاعدايى جاقسى جانە مول تاجىريبەسى بار جەرگىلىكتى جەردەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىن تارتقان ءجون. بۇكىل قۇرىلىستىڭ بارىسى قاتاڭ باقىلاۋعا الىنادى.

ءبىرىنشى كەزەكتە ايماقتاردا 70 كە جۋىق دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانى سالىنادى.

پەرزەنتحانالار، اۋرۋحانالار، جەدەل مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ ستانتسيالارى، بالالارعا ارنالعان وڭالتۋ ورتالىقتارى مەن ەرەكشە بالالاردىڭ سۇرانىسىنا ساي سپورتزالدار بوي كوتەرەدى.

سونداي-اق 50 گە جۋىق ءبىلىم بەرۋ، سپورت جانە مادەنيەت مەكەمەلەرىنىڭ قۇرىلىسى باستالادى.

وسىنداي اسا قاجەتتى، ساپالى نىسانداردىڭ قۇرىلىسىن جەدەل تۇردە باستاپ، كوپ ۇزاماي ىسكە قوسۋىمىز كەرەك. بۇدان بولەك، تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى سالاسىنا قوماقتى قارجى بولىنەدى. كوپتەگەن ەلدى مەكەندەرگە گاز جانە تازا اۋىز سۋ تارتىلادى.

ۇكىمەت جىل سوڭىنا دەيىن ناقتى جوبالاردىڭ باستاپقى ءتىزىمىن ازىرلەيدى. بۇل ءتىزىم بارلىق ايماقتى قامتۋى كەرەك.

ءبىز حالقىمىزدىڭ ارتىپ وتىرعان زور ۇمىتىنە لايىق بولۋىمىز قاجەت.

بۇل جوسپارىمىز ەل يگىلىگىن ارتتىرۋعا ارنالىپ وتىر، باسقا استارلى ويىمىز جوق. سوندىقتان وسى ۇلكەن قۇرىلىس قوزعالىسىنا «حالىقتىق قۇرىلىس» دەگەن اتاۋ بەرسەك، قارسىلىق بولماس دەپ سەنەمىن.

«حالىقتىق قۇرىلىس» باعدارلاماسى ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىراتىن، كاسىپكەرلىكتىڭ وركەندەۋىنە، دامۋىنا، ۇلتتىق ەكونوميكانى جانداندىرۋعا زور ىقپال ەتەتىن ءتول تاريحىمىزداعى ەڭ ۇلكەن ينفراقۇرىلىمدىق جوبا بولماق.

اتالعان باستاما ءجۇز مىڭداعان ادامدى جۇمىسپەن قامتيدى، ونىڭ يگىلىگىن تۇتاس حالقىمىز، اسىرەسە، وسكەلەڭ ۇرپاق كورەدى دەپ كامىل سەنەمىن.

كەلەسى ماسەلە. لوگيستيكا ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا باسا ءمان بەرۋ قاجەت. بۇل - ەلىمىزدىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە ىقپال ەتەتىن ماڭىزدى فاكتوردىڭ ءبىرى.

قازىرگى تاڭدا لوگيستيكا ماسەلەسىمەن بارلىق ەلدەر اينالىسۋدا. دامىعان كولىك لوگيستيكاسى بولماسا، ءتىپتى، بۇگىنگى كۇشتى ەل ەرتەڭ قۇردىمعا كەتەدى.

كەلەسى جىلى ەلىمىزدە «باقتى - اياگوز» تەمىرجول جەلىسى ىسكە قوسىلادى. جاڭا باعىتتىڭ ارقاسىندا قىتايمەن اراداعى جۇك وتكىزۋ مۇمكىندىگى 20 ميلليون تونناعا ارتادى.

تامىز ايىندا «ارال - كاسپي» كۇرە جولىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. بۇل جوبا ترانسكاسپي ءدالىزىنىڭ قاشىقتىعىن شامامەن 1 مىڭ شاقىرىمعا قىسقارتىپ، جۇك جەتكىزۋ مەرزىمىن ءۇش كۇنگە دەيىن ازايتادى.

ۇكىمەت وسى سالادا قولعا الىنعان بارلىق جوبانىڭ ساپالى ءارى ۋاقتىلى ورىندالۋىن قاتاڭ باقىلاۋعا الادى.

قازىر الەم لوگيستيكاسى اۋقىمدى وزگەرىستەر جانە قارقىندى دامۋ كەزەڭىن باستان وتكەرىپ جاتىر.

تەڭىز جولدارىنداعى تۇراقسىز جاعداي قۇرلىقتاعى كولىك دالىزدەرىنىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزىن ارتتىرا ءتۇستى.

قازاقستان ءىس جۇزىندە ەۋرازياداعى جەتەكشى لوگيستيكالىق ورتالىقتىڭ بىرىنە اينالۋى ءۇشىن وسى تاريحي مۇمكىندىكتى ءمۇلت جىبەرمەۋگە ءتيىس.

قازىردىڭ وزىندە قىتايدان ەۋروپا قۇرلىعىنا تاسىمالداناتىن جۇكتىڭ 85 پايىزى ءبىزدىڭ اۋماعىمىز ارقىلى وتەدى.

الايدا بارعا قاناعات ەتىپ، توقمەيىلسىپ وتىرۋ - بولاشاقتا كوش سوڭىندا قالۋ دەگەن ءسوز.

ءبىز حالىقارالىق جۇك تاسىمالى اعىندارىنىڭ تولىققاندى ۇيىمداستىرۋشىسى بولۋىمىز كەرەك.

بۇل ءۇشىن وتاندىق لوگيستيكالىق وپەراتورلاردى دامىتىپ، جۇكتەردى شوعىرلاندىرۋمەن جانە بولۋمەن اينالىساتىن ورتالىقتار قۇرۋعا باسا نازار اۋدارعان ءجون.

سونداي-اق، كولىك توراپتارىنىڭ اينالاسىنان جاڭا وندىرىستەر مەن ساۋدا ورىندارىن اشۋ ماڭىزدى.

ءبىز قازاقستاننىڭ بارلىق ايماعىن بايلانىستىراتىن، ياعني، ەلىمىزدىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن كۇشەيتەتىن زاماناۋي، وتە دامىعان تەمىرجول جانە كولىك جولدارىنىڭ تۇتاس جەلىسىن قۇرۋىمىز كەرەك. بۇل - ستراتەگيالىق مىندەت.

ەلىمىز ارقىلى تاسىمالداناتىن جۇك كولەمى جىل سايىن ۇلعايىپ كەلەدى. دەمەك ءبىزدىڭ الدىمىزدا جول ينفراقۇرىلىمىن جاقسارتا ءتۇسۋ مىندەتى ءالى دە تۇر. بۇل، اسىرەسە، سولتۇستىك ايماقتارعا قاتىستى وزەكتى ماسەلە.

سوندىقتان ەندىگى كەزەكتە «كوكشەتاۋ - پەتروپاۆل» تاس جولىن كەڭەيتۋ ىسىنە كىرىسۋ كەرەك.

اۆتوكولىكپەن جۇك تاسىمالدايتىن وتاندىق كاسىپكەرلەرىمىزگە جاردەم كورسەتۋ قاجەت. سەبەبى قازاقستان ارقىلى وتەتىن اۆتوكولىك ترانزيتىنىڭ جارتىسىنان كوبى شەتەلدىكتەرگە تيەسىلى. وسى سالانى دا رەتكە كەلتىرەتىن ۋاقىت كەلدى، ۇكىمەت ءتيىستى ءىس-ارەكەتتەردى قولدانادى.

نەگىزگى ماقسات - ەلىمىزدىڭ جولدارىنىڭ الەۋەتىن نىعايتىپ، ازاماتتارىمىزدىڭ تابىسىن ارتتىرۋ.

كەلەسى جىلى ەلىمىزدەگى اۆتوكولىك وتكىزۋ بەكەتتەرىن تۇگەلدەي ساپالى جاڭعىرتۋ جۇمىستارى اياقتالۋعا ءتيىس. كۇنى كەشەگە دەيىن بۇل جۇمىس ات ءۇستى اتقارىلىپ كەلدى.

الدىمىزدا رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى دەڭگەيدەگى بارلىق جولداردى ساپالى سالۋعا قاتىستى اسا ماڭىزدى مىندەت تۇر.

بۇل سالادا ماسەلە از ەمەس. ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار قولدانىستاعى ەرەجەلەر مەن رەگلامەنتتەردى العا تارتىپ، ماسەلەنى شەشۋدى سوزبالاڭعا سالادى. سونىڭ سالدارىنان ماسەلە قوردالانعاننىڭ ۇستىنە قوردالانىپ، ابدەن تىعىرىققا تىرەلگەنى جاسىرىن ەمەس.

سوندىقتان مەنىڭ تاپسىرماما سايكەس، ەلىمىزدەگى بۇكىل جولدىڭ 26 پايىزىن الىپ جاتقان رەسپۋبليكالىق (ورتالىق) جانە اكىمدىكتەردىڭ قاراۋىنداعى جەرگىلىكتى جولدارعا قاتىستى بارلىق ماسەلەمەن ۇكىمەت، سونىڭ ىشىندە كولىك مينيسترلىگى اينالىسۋعا ءتيىس.

قايتالاپ ايتامىن: بىزگە ساپاسى وتە جوعارى جولدار كەرەك.

بيتۋم مەن قيىرشىق تاستاردىڭ ساپاسىن العا تارتىپ، سىلتاۋ ايتۋعا جول بەرىلمەيدى.

ەستەرىڭىزگە سالايىن: قىزمەت كورسەتۋگە ارنالعان زاماناۋي ينفراقۇرىلىمى بار ساپالى جولدار بولماسا، قازاقستان جاھاندىق دەڭگەيدەگى ترانزيتتىك ايماققا، ياعني ەۋرازيانىڭ كولىك- لوگيستيكالىق ورتالىعىنا اينالا المايدى. بۇل جۇمىستاردىڭ تۇپكى ءمانى - وسىندا. ءبىز بۇل مىندەتتى قالايدا ورىنداۋىمىز كەرەك.

ەگەر شەكارامىز كولىك قوزعالىسىن تەجەپ، ۇزىن- سونار كەپتەلىس تۋىنداتاتىن «تار وتكەلگە» اينالسا، قازاقستان بۇل سالادا كوشباسشى بولادى دەپ ايتۋدىڭ ءوزى ورىنسىز. قازىر وسى كۇيدى كەشىپ وتىرعانىمىز جاسىرىن ەمەس.

ەۋروپا مەن ازيانىڭ اراسىن جالعايتىن نەگىزگى اۋە دالىزدەرى ەلىمىزدىڭ اۋماعى ارقىلى وتەدى.

بۇل - ءبىزدىڭ باسەكەگە قابىلەتىمىزدى ارتتىرا الاتىن باسىمدىعىمىز. الايدا، وسى ارتىقشىلىعىمىز ازىرگە قاعاز بەتىندەگى اسەرلى ەسەپ كۇيىندە عانا قالىپ وتىر.

وسى باسىمدىعىمىزدى ءتيىمدى پايدالانۋ ءۇشىن جەردە قىزمەت كورسەتۋگە ارنالعان وزىق ينفراقۇرىلىم قۇرۋ قاجەت. بۇل - الەمدە بار تاجىريبە. ال، ازىرگە قىرۋار تابىس ۋىسىمىزدان شىعىپ كەتىپ جاتىر.

جەكە «Air Cargo» كومپانياسىنا زور ءۇمىت ارتىلدى. بۇل كومپانيانىڭ قارجىلىق الەۋەتى زور. شەتەلدىڭ ۇزدىك ماماندارىنا جالاقى تولەۋگە دە مۇمكىندىگى مول. دەربەس شەشىم قابىلداي الادى. دەگەنمەن، ازىرگە قابىلدانعان شەشىم دە، ناقتى ناتيجە دە جوق.

سىزدەرگە زور سەنىم ارتىلىپ وتىر. ەندى ناتيجە كۇتەمىز.

قازىر قازاقستاندا بىرنەشە اۋەجايدىڭ قۇرىلىسى قاتار جۇرگىزىلىپ جاتىر. مۇنداي نىسانداردى ءبىر مەزەتتە سالۋ تاجىريبەسى ەل تاريحىندا بۇرىن- سوڭدى بولماعان.

ارقالىقتاعى اۋەجايدى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىسى اياقتالدى، تاياۋدا زايسان، كاتونقاراعاي، كەندىرلى اۋەجايلارى ىسكە قوسىلادى.

كەلەسى جىلى وسى سالاداعى الەمدىك ءىرى كومپانيالاردىڭ ءبىرىن تارتا وتىرىپ، استانادا جاڭا اۋەجايدىڭ قۇرىلىسىن باستايمىز.

قازاقستان ەۋرازيانىڭ نەگىزگى كولىك حابى بولۋى ءۇشىن كوپتەگەن ماڭىزدى مىندەتتى ورىنداۋعا ءتيىس. ءبىرىنشى كەزەكتە كولىك سالاسىن، سونىڭ ىشىندە حالىقارالىق باعىتتاردى تولىق سيفرلاندىرۋ قاجەت.

جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندە جاھاندىق ترانزيت اعىندارىن قاعاز جۇزىندە باسقارۋ - اقىلعا قونىمسىز ءىس. بۇل - قۇردىمعا اپاراتىن ەڭ توتە جول.

قازىرگى جاعدايدا قۋات كوزىنىڭ جەتكىلىكتى دەڭگەيدە بولۋى ءار مەملەكەتتىڭ باسەكەگە قابىلەتىن، ءتىپتى ەكونوميكالىق دەربەستىگىن ايقىندايتىن شەشۋشى فاكتورعا اينالدى.

وسى كەزەڭدى شىن مانىندە «ەلەكتر ءداۋىرى» دەپ ايتۋعا بولادى. قازاقستان ءوزىنىڭ شيكىزاتتىق ارتىقشىلىعىن ەنەرگەتيكالىق جانە تەحنولوگيالىق تۇرعىدان ورلەۋ ءۇشىن پايدالانۋعا ءتيىس. بۇل - ايرىقشا ماڭىزدى مىندەت.

اشىعىن ايتساق، بۇل تۇستا قوردالانعان ماسەلە وتە كوپ.

بىلىكتى ەنەرگەتيك ماماندارىمىز ساۋساقپەن سانارلىق. ەسەسىنە، ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى تۇيتكىلدەرگە ارنالعان فورۋمدار مەن پىكىرتالاستار ءجيى ءارى كەڭ اۋقىمدا وتكىزىلەدى.

الايدا قازاقستان جىل سايىن ەنەرگيانىڭ ەلەۋلى تاپشىلىعىمەن بەتپە- بەت كەلىپ جاتادى. سونىڭ سالدارىنان، قىس مەزگىلىندە، ياعني ەلەكتر ەنەرگياسىنا سۇرانىس شارىقتايتىن كەزەڭدە كورشى ەلدەردەن قۋات كوزىن قىمبات باعامەن ساتىپ الۋعا ءماجبۇرمىز. ال جاز ايلارىندا وزگە ەلدەرگە ەنەرگيانى تىم تومەن باعامەن ساتامىز.

وسىنداي قۇيتىرقى ارەكەت ونداعان جىلدان بەرى جالعاسىپ كەلەدى. ماعان مۇنى ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى قالىپتى جاعداي دەپ ءتۇسىندىرىپ باعۋدا.

كەزىندە بالقاشتاعى ج ە و قۇرىلىسىنىڭ اياقتالماي قالۋىنا دا وسى جايت سەبەپ بولدى.

قازىر دە تۇركىستان، قىزىلوردا، الماتى جانە ەكىباستۇزداعى جاڭا گەنەراتسيا قۋاتتارىن ىسكە قوسۋ مەرزىمدەرى كەيىنگە شەگەرىلىپ جاتىر.

قازاقستان بۇگىندە ساعاتىنا 123 ميلليارد كيلوۆاتت ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرەدى.

قۋات كوزىنىڭ مۇنداي كولەمى ونەركاسىپ پەن قۇرىلىس سالاسىن، اۋىل شارۋشىلىعى كەشەندەرىن قارقىندى دامىتىپ جاتقان، ەڭ باستىسى، ەكونوميكانى جاپپاي سيفرلاندىرۋدى، جاساندى ينتەللەكتىنى قوعامنىڭ بارلىق سالاسىنا ەنگىزۋدى جانە وسىعان بايلانىستى دەرەكتەردى وڭدەۋ ورتالىقتارىن سالۋدى جوسپارلاپ وتىرعان ەل ءۇشىن مۇلدەم جەتكىلىكسىز.

سوندىقتان ەلىمىز 2029 -جىلعا قاراي قۋات كوزىن ارتىعىمەن وندىرەتىندەي دەڭگەيگە جەتۋ كەرەك. بۇل - ءبىزدىڭ الدىمىزدا تۇرعان ستراتەگيالىق مىندەت.

سول ءۇشىن جاڭا ەلەكتر ستانتسيالارىن سالىپ، قولدانىستاعى نىساندار مەن ەلەكتر جەلىلەرىن جاڭعىرتۋعا ءتيىسپىز.

سونىمەن قاتار «تازا» كومىر گەنەراتسياسىن تولىققاندى دامىتىپ، جاڭارتىلاتىن قۋات كوزدەرىن ءوندىرۋ ىسىنە، سونىڭ ىشىندە كۇن ەلەكتر ستانتسيالارىن كەڭىنەن قولدانۋعا باسا ءمان بەرۋىمىز كەرەك.

جالپى، ۇكىمەت 2035 -جىلعا دەيىنگى ۇزاق مەرزىمگە ارنالعان ءبىرىڭعاي ەنەرگەتيكالىق تەڭگەرىمدى قايتا قاراۋعا ءتيىس.

بۇل ورايدا اتوم گەنەراتسياسىنىڭ ماڭىزى ايرىقشا. جالپى ۇلتتىق رەفەرەندۋمنىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىزدە بىرنەشە اتوم ەلەكتر ستانتسياسىن سالۋ تۋرالى دۇرىس شەشىم قابىلداندى.

بۇل ستانتسيالاردى ەلۋ جىلدان كەيىن، ءتىپتى، ودان ارعى ۋاقىتتا ۋران شيكىزاتىمەن قالاي قامتاماسىز ەتەتىنىمىزدى قازىردەن باستاپ ويلاستىرۋىمىز كەرەك.

قازاقستانداعى اتوم ەلەكتر ستانتسيالارىنىڭ قاجەتتىلىگىن وتەۋ ءۇشىن ۋراننىڭ الداعى ءجۇز جىلعا جەتەتىن مەملەكەتتىك ستراتەگيالىق قورىن قۇرۋ جونىندەگى ۇسىنىس وتە ورىندى. بۇل باستامانى جان-جاقتى پىسىقتاۋ قاجەت دەپ سانايمىن.

ا ە س قۇرىلىسىنا قاتىساتىن شەتەلدىك سەرىكتەستەردى قازاقستاندا جوعارى تەحنولوگيالىق ءوندىرىس ورىندارىن اشۋعا، يادرولىق ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى تاجىريبەسىمەن بولىسۋگە، اتوم ەنەرگەتيكاسى سالاسىنا قاجەتتى مامانداردى دايارلاۋعا كەڭىنەن تارتۋ ماڭىزدى. رەسەي مەن قىتاي كومپانيالارىنان وسىنداي ۇسىنىستار ءتۇسىپ جاتىر.

كەلەسى جىلى «بالقاش» ا ە س-ىنىڭ قۇرىلىسىن باستاۋعا بولادى. ءتىپتى، باستاۋىمىز قاجەت دەپ سانايمىن. سونداي-اق، «مويىنقۇم» ا ە س-ىنىڭ قۇرىلىسىن مۇمكىندىگىنشە تەزىرەك باستاۋ ءۇشىن كەشەندى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە قول قويعان ءجون.

ارينە، كەلىسسوزدەردىڭ ءار تارماعى قازاقستاننىڭ ۇلتتىق مۇددەسى تۇرعىسىنان مۇقيات پىسىقتالىپ، جان-جاقتى كەلىسىلۋى كەرەك.

جالپى، ازاماتتىق ينفراقۇرىلىمدى جاپپاي جاڭعىرتۋ جانە قايتا قۇرۋ ىسىنە بۇكىل ەل بولىپ كىرىسەتىن بولامىز.

دەگەنمەن مۇنداي ماڭىزدى ستراتەگيالىق مىندەتتى ورىنداۋ كەزىندە تەك مەملەكەتتىڭ رەسۋرسىنا ارقا سۇيەۋگە مۇلدەم بولمايدى.

بۇل كاسىپكەرلەردىڭ بەلسەندىلىگىن تومەندەتىپ، پاتەرناليزمگە (سونىڭ ىشىندە ەكونوميكاداعى) ، ياعني ماسىلدىققا اكەپ سوعادى. ونىڭ سالدارى قانداي بولاتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى دەپ ويلايمىن.

ۇكىمەتتىڭ الدىندا ۇزاقمەرزىمدى قاراجات كوزدەرىنىڭ بارلىعىن جۇمىلدىرۋ مىندەتى تۇر.

مۇنى زاڭ تالاپتارىن بۇزباي ءارى مەملەكەت مۇددەسىنە ساي قالاي جۇزەگە اسىرۋعا بولاتىنىن قارجى قاۋىمداستىعىمەن بىرلەسىپ، جان- جاقتى ويلاستىرعان ءجون.

قابىلداناتىن شەشىمدەر قاراپايىم قيسىنعا نەگىزدەلەدى: مەملەكەت قاراجاتى جەكە ينۆەستيتسيا تارتۋعا كەپىل بولۋى كەرەك.

بۇعان قوسا، ەلىمىزدىڭ يندۋستريالىق-تەحنولوگيالىق تۇرعىدان جەدەل دامۋىنا قاجەتتى تەتىكتەردى ازىرلەۋ كەرەك.

قازاقستان - مينەرالدار مەن شيكىزاتقا باي مەملەكەت. بۇل - ءبىز ءۇشىن ستراتەگيالىق جەتىستىك.

سوندىقتان گەولوگيالىق بارلاۋ تاسىلدەرىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋ قاجەت. جاڭا كەن ورىندارىن بۇرىنعى زاماننان قالعان ادىستەرمەن ىزدەۋ وڭ ناتيجە بەرمەيتىنى انىق. قازىرگى تاڭدا گەولوگيانى جوعارى تەحنولوگيالىق سالا رەتىندە مويىنداۋىمىز كەرەك.

بىزگە وزىق تەحنولوگيالاردىڭ كومەگىمەن ەلىمىزدىڭ جەر قويناۋىن تولىققاندى زەرتتەپ، دەرەكتەردىڭ اشىقتىعىن جانە قولجەتىمدى بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ وتە ماڭىزدى. جاڭا كەن ورىندارىن ىزدەۋ جانە بارلاۋ ۇدەرىسىنە جەكە قاراجاتتى بەلسەندى تارتقان ءجون.

بارىڭىزگە ءمالىم، قازىر ايرىقشا ماڭىزدى مەتالداردىڭ ءرولى ارتىپ كەلەدى. حالىقارالىق تاجىريبەگە سۇيەنە وتىرىپ، بىزگە دە وسىنداي مەتالداردىڭ قورىن ءتيىمدى باسقاراتىن ۇلتتىق جۇيە قۇرۋ قاجەت.

اتالعان جۇيەدە تاۋ-كەن سالاسىنداعى جوبالاردى ۇزاقمەرزىمدى قارجىلاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ناقتى تەتىكتەر بولۋعا ءتيىس.

ەلىمىزدە وسى باعىتتا جۇمىس ىستەپ جاتقان كاسىپورىندارمەن وففتەيك-كەلىسىمشارت جاساۋ ارقىلى كەپىلدى سۇرانىستى قامتاماسىز ەتكەن ءجون. بۇل - ۇكىمەتتىڭ الدىندا تۇرعان ماڭىزدى مىندەتتىڭ ءبىرى. وسى ماسەلەنى كاسىپكەرلەرمەن بىرلەسە تالقىلاپ، جىل سوڭىنا دەيىن ماعان ناقتى ۇسىنىس ەنگىزۋ قاجەت.

سونداي-اق ساراپشىلار مەن مامانداردىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك، ۇلتتىق ءتۇرلى- ءتۇستى جانە سيرەك كەزدەسەتىن مەتالداردىڭ قورىن قالىپتاستىرۋ قاجەتتىلىگى پايدا بولىپ جاتىر.

تۇپكى ماقسات - ەلىمىزدى جاھاندىق ءوندىرىس تىزبەگىنە قوسۋ. ەكسپورتتىق ساياساتىمىز دا وسى ماقساتقا ساي جۇرگىزىلۋى كەرەك.

ۇكىمەت بۇل سالاداعى دامىعان ەلدەرمەن ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك ورناتۋعا ءتيىس.

جاڭادان اشىلعان كاسىپورىندار جۇمىس ىستەپ تۇرعان جەرگىلىكتى بيزنەس نىساندارىنا ورىنسىز كەدەرگى كەلتىرمەۋى كەرەك. ينۆەستورلاردى تارتقان كەزدە دە وسى ماسەلەگە ءمان بەرىپ، ءار ايماقتى، ءار سالانى مۇقيات زەردەلەگەن ءجون.

قاتە شەشىمدەردىڭ سالدارى قانداي تەرىس ناتيجەلەرگە اكەپ سوقتىرعانىن كورىپ وتىرمىز.

ماسەلەن، ەلىمىزدە مەتالل وندىرەتىن Qarmet دەگەن ءىرى كاسىپورىن بار. سوعان قاراماستان، تاعى ءۇش وبلىستا ءدال وسىنداي ءوندىرىس ورىندارىن اشۋ جوسپارلانعان. وسى كاسىپورىنداردىڭ ءونىمى نارىقتىڭ سۇرانىسىنا يە بولا ما؟ بۇل سۇراققا ناقتى جاۋاپ جوق سياقتى. سوندىقتان وسىنداي ۇيلەسىمسىز شەشىمدەردىڭ پايداسى كۇماندى ەكەنىنە داۋ جوق.

مەكەمەارالىق بايلانىستى نىعايتپاساق، ەكونوميكامىز ءوز الەۋەتىن جوعالتىپ الادى. ءاربىر ايماق ءوزىنىڭ باسىمدىقتارىن ايقىنداپ، سوعان ساي جۇمىس ىستەۋى كەرەك.

وسى ماسەلە بويىنشا ۇكىمەتتىڭ ۇيلەستىرۋ ءرولىن الدەقايدا كۇشەيتۋ قاجەت ەكەنى انىق. ءبىراق ايماقتار جەكەلەگەن سالاعا نەمەسە كاسىپورىنعا تاۋەلدى بولىپ قالماۋعا ءتيىس. سوندىقتان وڭىردە نەگىزگى سالانى دامىتا وتىرىپ، ونىڭ اينالاسىندا جانە ىشىندە دە تولىققاندى ءبىرتۇتاس جۇيە قۇرۋ ماڭىزدى.

اتاپ ايتقاندا، ءبىلىم بەرۋ، قولدانبالى عىلىم، لوگيستيكا، قىزمەت كورسەتۋ سالالارىن، ساباقتاس وندىرىستەردى جانە تەحنولوگيالىق كاسىپكەرلىكتى دامىتقان ءجون.

«حالىقتىق قۇرىلىس» ءار ايماقتا وسىنداي جۇيە، ياعني قازىرگى تىلمەن ايتساق، ەكوجۇيە قۇرۋعا وڭ ىقپال ەتەتىنىنە سەنىم بار.

كەلەسى ماسەلە. اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ودان ءارى قارقىندى دامۋىنا بارلىق كۇش- جىگەرىمىزدى سالۋىمىز قاجەت.

بىلتىر بۇل سالا شامامەن 6 پايىزعا ءوسىپ، اگروونەركاسىپ كەشەنىندە وندىرىلگەن ءونىم كولەمى 15 تريلليون تەڭگەگە جەتتى.

جەڭىلدەتىلگەن شارتتارمەن قارجىلاندىرۋ كولەمى الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا 1 تريلليون تەڭگەدەن 1,5 تريلليون تەڭگەگە دەيىن ۇلعايدى.

دەگەنمەن بولىنگەن قاراجاتتىڭ ءبىر بولىگى كۇندەلىكتى قاجەتتىلىكتەر مەن اينالىمداعى قاراجاتتى تولىقتىرۋ ءۇشىن جۇمسالىپ وتىر.

شارۋالارعا الداعى جۇمىسىن ۇزاق مەرزىمگە جوسپارلاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن كەڭ اۋقىمدى قارجىلاندىرۋ جۇيەسى كەرەك.

سوندىقتان ۇكىمەت فەرمەرلەردى ۇزاق مەرزىمگە ارنالعان ينۆەستيتسيالىق رەسۋرستارمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءتيىمدى ءارى پارمەندى تاسىلدەردى ەنگىزۋى قاجەت.

«بايتەرەك» حولدينگى تاعام ونەركاسىبى سالاسىندا جالپى قۇنى 500 ميلليارد تەڭگەدەن اساتىن الەۋەتى زور جوبالار ءتىزىمىن دايىندادى. سونىڭ ءبارىن تابىستى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قولجەتىمدى ءارى جەڭىلدەتىلگەن شارتتارمەن قارجى ءبولۋ ماسەلەسىن سوزبالاڭعا سالماي، ساپالى جوبالاردى دەرەۋ جۇزەگە اسىرۋ كەرەك.

سونىمەن قاتار اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن تەحنولوگيالىق تۇرعىدان جاڭعىرتۋدىڭ ءساتى كەلدى.

ەلىمىزدە شىعارىلاتىن تەحنولوگيالىق تۇرعىدان ساپاسى جوعارى تراكتورلار مەن كومباينداردىڭ سانىن كوبەيتۋ قاجەت. بۇل - وزەكتى ماسەلە. وسىلايشا، ءبىز اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرا تۇسەمىز.

وتكەن اپتادا استانادا ىسساپارمەن بولعان NVIDIA كومپانياسىنىڭ باسشىسى، جاڭا تولقىنداعى ءىرى كاسىپكەر دجەنسەن حۋانگ قازاقستاننىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا جاساندى ينتەللەكتىنىڭ تاسىلدەرىن ەنگىزەتىن كەز كەلدى دەپ، ءوز پىكىرىن ايتىپ كەتتى.

مەنىڭشە، بۇل - وتە ورىندى ۇسىنىس. ونى جەدەل قارقىنمەن ىسكە اسىرۋىمىز كەرەك.

ەلىمىز وسى بەلەستى ويداعىداي ەڭسەرىپ السا، الەمدىك اۋقىمداعى ازىق- تۇلىك تاپشىلىعى، ياعني جاھاندىق اشارشىلىق تۋىنداعان جاعدايدا ەۋرازيا ازىق- تۇلىكپەن قامتاماسىز ەتەتىن نەگىزگى ورتالىق بولۋى ابدەن ىقتيمال ەكەنىنە كۇمان جوق.

ەلىمىزدە ءىرى سۋ كوزدەرىنە جاقىن ورنالاسقان ۇلكەن اۋماقتى الىپ جاتقان جەر القاپتارى بار. سول جەرلەردى سۋارمالى ەگىنشىلىككە پايدالانۋ ءداستۇرلى داقىلداردىڭ ونىمدىلىگىن 2-2,5 ەسە كوبەيتۋگە ىقپال ەتەدى.

جاڭا القاپتاردى يگەرۋ كەزىندە سۋ ۇنەمدەۋدىڭ وزىق تاسىلدەرىن جانە اگروحيميالىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋ اسا ماڭىزدى. ءبىراق ەلىمىزدە بۇل جۇمىستىڭ تيىمدىلىگى ءالى دە تومەن.

ەلىمىزدە سۋ رەسۋرستارىنىڭ تاپشىلىعىن جويۋ ءۇشىن جۇيەلى ءارى باتىل شارالار قابىلداۋ قاجەتتىگىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى.

ەڭ الدىمەن، سۋدى ءتيىمدى جانە ۇنەمدەپ پايدالانۋ قاعيداتتارىنىڭ جاپپاي ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. قازىرگى زاماندا بۇل رەسۋرستىڭ ءمان- ماڭىزى ايرىقشا.

ۇكىمەت پەن اكىمدىكتەر سۋدى پايدالانۋعا باقىلاۋدى كۇشەيتۋ كەرەك. ءتۇرلى جەلىدەگى، سونداي-اق، كولىك جۋۋ ورىندارىنداعى سۋ شىعىنىن ازايتىپ، اۋىز سۋدىڭ ءجونسىز پايدالانىلۋىنا جول بەرمەۋ قاجەت. اۋىز سۋدى كولىك جۋۋعا تۇتىنۋ - بارىپ تۇرعان سوراقىلىق. سۋدىڭ دا سۇراۋى بار.

مەنىڭ تاپسىرماممەن ۇكىمەت سۋ پايدالانۋ سالاسىندا اۋقىمدى تاريفتىك رەفورمانى قولعا الدى. ونى سوڭىنا دەيىن جەتكىزۋ كەرەك.

سۋدى ۇنەمدەپ پايدالانۋ بارىنە ورتاق مىندەتتى قاعيدا بولۋعا ءتيىس.

سۋ رەسۋرستارىن تۇگەلدەي ءارى دۇرىس ەسەپكە الۋ ءۇشىن سيفرلىق قۇرالداردى تولىققاندى پايدالانۋ ايرىقشا ماڭىزدى.

بۇل جاڭا وندىرىستەردى جوسپارلاۋ كەزىندە مۇقيات ويلاستىرىلعان، سالماقتى شەشىم قابىلداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

سوندىقتان ۇكىمەت سۋ رەسۋرستارىنىڭ ۇلتتىق اقپاراتتىق جۇيەسىن قۇرۋ ءىسىن كوپكە سوزباي، تەز ارادا اياقتاۋى كەرەك.

بۇدان بولەك، اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن تەرەڭ وڭدەۋ ءىسىن دامىتۋعا باسا ءمان بەرگەن ءجون. قازىردىڭ وزىندە بۇل باعىتتا تابىستى جوبالار بار.

ماسەلەن، قىزىلوردا وبلىسىنىڭ شارۋالارى قاتاڭ كليماتقا قاراماستان جۇگەرى مەن سويا ءوسىرىپ، ونى وڭدەۋمەن اينالىسادى. ال تۇركىستان وبلىسىندا قىتاي كومپانياسى سۋدى ءتيىمدى پايدالاناتىن زاماناۋي ماقتا- توقىما كلاستەرىن قۇرىپ جاتىر.

ۇكىمەت وسىنداي وزىق تاجىريبەلەردىڭ ەل اۋماعىندا كەڭ تاراۋىنا جاعداي جاساپ، ينۆەستورلارعا ۋاقتىلى قولداۋ كورسەتۋى كەرەك.

سونىمەن قاتار مۇنداي زاماناۋي تاسىلدەردى مال شارۋاشىلىعىندا دا جان- جاقتى پايدالانعان دۇرىس.

بۇگىندە سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ تاجىريبەسىن باسشىلىققا الا وتىرىپ، ەلىمىزدە 71 تاۋار- ءسۇت فەرماسى ىسكە قوسىلدى. بۇل فەرمالاردا جىل سايىن 462 مىڭ توننادان استام ءسۇت وندىرىلەدى.

اقمولا وبلىسىندا شەتەلدىڭ وزىق تاجىريبەسىنە ساي ەت كلاستەرى قۇرىلىپ جاتىر. وسىنداي جوبالاردى قولداۋعا بولادى، قاجەتتى جاعدايدا قاراجات تا ءبولۋ كەرەك.

ءوندىرۋ جانە وڭدەۋ جۇمىسىمەن قاتار، اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ساقتاۋ جانە ساتۋ جۇيەسىن جەتىلدىرگەن ءجون.

ءىرى حولدينگتەردەن باستاپ، شاعىن شارۋا قوجالىقتارىنا دەيىن اگرولوگيستيكا ورتالىقتارىنىڭ قىزمەتىن كەدەرگىسىز پايدالاناتىن مۇمكىندىك بولۋعا ءتيىس.

جالپى، حالىقتىق قۇرىلىس اياسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ ىسىنە دە باسا ءمان بەرۋ كەرەك. بۇل - ستراتەگيالىق ماڭىزى بار مىندەت.

سوندىقتان ۇكىمەت پەن «بايتەرەك» حولدينگى بىرلەسىپ، ناقتى شەشىمدەردى قابىلداۋى قاجەت.

ەكونوميكانىڭ نەگىزگى سالالارىن دامىتۋ ءۇشىن ءونىمدى تەرەڭ وڭدەۋمەن اينالىساتىن، ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىراتىن جوبالارعا باسىمدىق بەرگەن ءجون. بۇل - باستى تالاپ.

اسىرەسە، ءىرى ينفراقۇرىلىمدىق باستامالارعا قاجەتتى قۇرىلىس ماتەريالدارىن، مەتالل كونسترۋكتسيالارىن، ينجەنەرلىك جابدىقتاردى ءوز ەلىمىزدە وندىرگەن ءجون. مۇنداي جوبالار «حالىقتىق قۇرىلىس» باعدارلاماسىنىڭ تىرەگىنە اينالۋى كەرەك دەپ سانايمىن.

ۇلتتىق قور ارقىلى يمپورتتى قارجىلاندىرۋعا جول بەرۋگە بولمايدى. بۇل - ماڭىزدى تالاپ.

ەكونوميكانىڭ دامۋىنا تىڭ سەرپىن بەرۋ ءۇشىن وزىق تەحنولوگياسى بار، قاجەتتى ساراپتامالىق تاجىريبەسى جانە جاھاندىق نارىقتارعا شىعۋ مۇمكىندىگى زور الەمنىڭ جەتەكشى كومپانيالارىن، سولاردىڭ ىشىندە وتاندىق كومپانيالاردى دا تارتقان ءجون.

ينۆەستيتسيانىڭ تيىمدىلىگى جۇمىس ىستەي باستاعان ءوندىرىس ورىندارىنىڭ سانىمەن، ساپاسىمەن جانە ونىڭ ەكونوميكاعا قوسقان ناقتى ۇلەسىمەن باعالانۋعا ءتيىس.

الەمدە ينۆەستيتسياعا تالاس كۇشەيىپ كەلەدى. باسەكەگە قابىلەتتى بولۋ ءۇشىن جەدەل شەشىمدەر قابىلداپ، جىلدام ارەكەت ەتۋ قاجەت.

ءبىراق ەلىمىزدە ينۆەستور تارتۋ جانە ولاردى جان- جاقتى قولداۋ جۇيەسىندە بىرىزدىلىك جوق.

ءاربىر مەكەمە نەمەسە جەكە تۇلعا ويىندا نە بار بولسا، سونى ىستەي بەرەدى. ناتيجەسىندە كەشەندى كوزقاراس تا، ۇيلەسىمدىلىك تە، سابىرلىق تا، ءبىلىم دە جەتىسپەيدى. سوندىقتان ينۆەستيتسيا تارتۋ ءىسىن ءبىر ورتالىقتان باسقارۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن تۇتاس جۇيەنى جەتىلدىرە ءتۇسۋ كەرەك.

مەنىڭ ويىمشا، باياعىدان سورەدە جاتقان ماسەلەنى، ياعني ينۆەستيتسيالارمەن جۇيەلى تۇردە اينالىساتىن مەكەمەنى انىقتاۋ كەرەك.

سەبەبى قازىرگى تاڭدا وسى باعىتتا جۇيە جوق. ءبىرقاتار مەملەكەتتىك مەكەمەگە بىردەي قۇزىرەتتەر بەرىلگەن. قازىرگى جاعدايدا بۇل تاسىلدەر زامان تالابىنا ساي كەلمەيدى، ابدەن ەسكىرگەن.

بالكىم، ينۆەستيتسياعا قاتىستى ماسەلەلەرمەن «بايتەرەك» حولدينگى بەلسەندىرەك اينالىسقانى دۇرىس شەشىم بولار. ال ەكونوميكا مينيسترلىگى، سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى ينۆەستيتسيالارعا بايلانىستى كەيبىر قۇزىرەتىن ورىنداۋدى جالعاستىرادى.

تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلە.

قارقىندى داميتىن الاتاۋ قالاسىن سالۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنى كوپشىلىككە تۇسىنىكتى دەپ ويلايمىن. بولاشاقتا بۇل قالا ينۆەستيتسيا مەن كاسىپكەرلىككە قولايلى ورتالىققا اينالادى.

كەز كەلگەن حالىقارالىق يۋريسديكتسيانىڭ ۇزاق ۋاقىت بويى تارتىمدى بولۋىنا بىردەن ءبىر اسەر ەتەتىن فاكتور - ءتيىمدى سوت تورەلىگى.

سوندىقتان الاتاۋ قالاسىندا جوعارى ساپالى سوت تورەلىگىن قامتاماسىز ەتەتىن جۇيە قۇرعان ءجون.

جالپى قۇقىقتىڭ اعىلشىن ۇلگىسىنە ساي جۇمىس ىستەيتىن ينۆەستيتسيالىق سوت كوممەرتسيالىق ىستەردى قارايتىن بولادى.

ارناۋلى قۇقىقتىق رەجيممەن بايلانىستى باسقا ماسەلەلەردىڭ بارلىعى ازاماتتىق سوت قۇزىرەتىنە جاتادى.

ۇكىمەت «الاتاۋ قالاسىنىڭ ارناۋلى قۇقىقتىق رەجيمى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭعا ءتيىستى تۇزەتۋلەردى 2027 -جىلعى قاڭتار ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن قۇرىلتايدىڭ قاراۋىنا ۇسىنۋى كەرەك.

وسى ورايدا ەسكە سالا كەتەتىن ءبىر جايت بار. بارشا بەدەلدى ءارى ادال كاسىپكەرلەردىڭ ينۆەستيتسيالىق مۇددەسى ەڭ مىقتى ءارى سەنىمدى قۇقىقتىق قۇجات - كونستيتۋتسيامىزبەن قورعالعان.

ەندى شاعىن جانە ورتا بيزنەس تۋرالى پىكىرىمدى ايتقىم كەلەدى.

قازىر ونىڭ جالپى ىشكى ونىمدەگى ۇلەسى 40 پايىزعا جەتتى، ال نەگىزگى كاپيتالعا تارتىلعان ينۆەستيتسياداعى ۇلەسى 70 پايىزعا جاقىنداپ كەلە جاتىر.

شاعىن بيزنەستىڭ ماڭىزدىلىعى بارىمىزگە بەلگىلى، ول كوپتەگەن ەلدە ەكونوميكانىڭ قوزعاۋشى كۇشى سانالادى.

بۇگىندە بۇل سالاداعى كاسىپكەرلەردىڭ ۇشتەن بىرىنەن استامى ساۋدامەن اينالىسادى. سول سەبەپتى شاعىن بيزنەس قۇرىلىمىن ءارتاراپتاندىرۋعا باسا ءمان بەرۋ قاجەت دەپ ۇنەمى ايتىپ ءجۇرمىز.

سونىمەن قاتار ۇكىمەتتىڭ الدىندا ورتا بيزنەستى دامىتۋ جونىندە ارنايى جوسپار ازىرلەۋ مىندەتى تۇر. قۇجاتتا كاسىپورىنداردى ۇزاقمەرزىمدى كارجىلاندىرۋ ءارى تەحنولوگيالىق تۇرعىدان جاڭعىرتۋ تەتىكتەرى كورسەتىلۋى قاجەت. ورتا بيزنەس وكىلدەرىنىڭ ءىرى كاسىپورىندارمەن تىعىز جۇمىس ىستەپ، ولارعا ءوز ونىمدەرىن وتكىزۋىنە جاعداي جاساۋ كەرەك.

قالاي بولعاندا دا، مەملەكەت ەكونوميكامىزداعى ەڭ ماڭىزدى تاپسىرىس بەرۋشى بولىپ قالا بەرەدى.

سوندىقتان شاعىن جانە ورتا بيزنەستى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن كۆازيمەملەكەتتىك كومپانيالاردىڭ ساتىپ الۋ ۇدەرىستەرىنە قاتىستىرۋ تاسىلدەرىن جەتىلدىرىپ وتىرۋ قاجەت.

ساتىپ الىناتىن تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ ءبىر بولىگىن شاعىن جانە ورتا كاسىپورىنداردىڭ ەنشىسىنە قالدىرۋعا بولادى.

بۇل رەتتە ءونىم جەتكىزۋشىگە قويىلاتىن تالاپتاردى جۇمسارتۋ كەرەك. كاسىپكەرلەر ءۇشىن تۇراقتى «ويىن ەرەجەسى» وتە ماڭىزدى.

نەگىزى، مەملەكەتتىك باقىلاۋ بارىنشا ەركىن، ەش قىسىمسىز جۇرگىزىلەدى. الايدا، بۇل جۇيە ايىپپۇلدار، جوسپاردان تىس تەكسەرىستەر جانە شوتتى بۇعاتتايتىن كامەرالدىق باقىلاۋلار ارقىلى كاسىپورىنداردىڭ جۇمىسىنا ىقپال ەتىپ وتىر.

مۇنى جاعىمدى ءۇردىس دەپ ايتۋ قيىن.

ءبىر قاراعاندا، بيىلعى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا جەكە كاسىپكەرلەر جاساعان زاڭ بۇزۋشىلىقتار سانى 34 پايىز قىسقارعان. دەگەنمەن، ايىپپۇل سوماسى شامامەن 11 پايىزعا ۇلعايعان، ال جوسپاردان تىس تەكسەرىستەر ونداعان ەسە كوبەيگەن.

بيزنەسكە «كەدەرگى كەلتىرمەۋدىڭ» ءوزى ۇلكەن كومەك ەكەنىن ىسكەرلىك بەلسەندىلىككە قاتىستى جۇرگىزىلگەن تالداۋ انىق كورسەتىپ وتىر.

بۇل ورايدا ميكرو جانە شاعىن بيزنەستى تەكسەرۋگە 2020-2023 -جىلداردا جاريالانعان ءموراتوريدىڭ پايدالى تاجىريبەسىنە قايتا جۇگىنۋگە بولادى. بۇل تاجىريبە ءوز تيىمدىلىگىن كورسەتتى.

قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىنا ۇكىمەتپەن بىرگە 2027 -جىلعى 1-قاڭتاردان باستاپ كەزەكتى ءۇش جىلدىق موراتوري ەنگىزۋدىڭ قانشالىقتى ورىندى ەكەنىن تالقىعا سالۋدى ۇسىنامىن. بۇل رەتتە بۇعان دەيىنگى موراتوريدىڭ ارتىقشىلىقتارى مەن كەمشىلىكتەرى تۇگەل ەسكەرىلۋى كەرەك.

اتالعان قادامدى باقىلاۋ- قاداعالاۋ جۇيەسىن تولىق وزگەرتىپ، رەتتەۋدىڭ سيفرلىق مودەلىنە كوشۋگە ارنالعان ستراتەگيالىق ءۇزىلىس دەپ قاراستىرعان ءجون.

سونىمەن قاتار ەكونوميكالىق باپتار بويىنشا قىلمىستىق قۋدالاۋعا ۇشىراعان كاسىپكەرلەردەن تۇسەتىن شاعىم تولاستاعان جوق.

سوندىقتان ەكونوميكالىق قۇقىقبۇزۋشىلىقتاردى قىلمىستىق سيپاتتان ارىلتىپ، ىزگىلەندىرۋ شارالارىن قابىلداعان ءجون.

كاسىپكەرلەرگە، اسىرەسە، شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە تەڭ مۇمكىندىك بەرىپ، ءادىل باسەكەگە جول اشۋ قاجەت. كەي جاعدايدا وسى تالاپ ساقتالمايدى.

وعان دالەل: قازىردىڭ وزىندە وندىرۋشىلەر، اسىرەسە ازىق- تۇلىك سالاسىنداعى كاسىپورىندار ءبىرقاتار قيىندىققا تاپ بولۋدا. ءتىپتى، ادەيى جاسالعان كەدەرگىلەر دە بار.

مىسالى، يمپورتتىق تاۋارلاردىڭ قۇنى قولدان تومەندەتىلىپ وتىر. ال وتاندىق ونىمدەردىڭ ىشكى نارىققا شىعۋ جولى ادەيى شەكتەلىپ جاتادى. شىنىن ايتقاندا، بۇل - جەمقورلىق. سوندىقتان وسىنداي قيتۇرقى ارەكەتتەردى توقتاتۋ كەرەك.

مۇنداي احۋال ەلىمىزدىڭ كومپانيالارى مەن تاۋارلارىنىڭ باسەكەگە قابىلەتىن ەداۋىر السىرەتىپ جىبەرەتىنى ءسوزسىز.

وسىنداي ءىس- قيمىلدارعا قاتاڭ توسقاۋىل قويماساق، ەكونوميكامىزعا زيان بولاتىنى ايدان انىق. باسقاشا ايتساق، بيزنەستى قورعاۋ - ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ دەربەستىگىن نىعايتۋ دەگەن ءسوز. ال بيزنەسكە قولدان زاڭسىز توسقاۋىل جاساۋ، بۇل - مەملەكەتكە قارسى جاسالعان قىلمىس دەپ ايتساق ارتىق بولماس.

سوندىقتان كاسىپكەرلەردى قولداۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ، ياعني نىعايتۋ قاجەت. بۇل جۇمىستى ساۋدا بىرلەستىكتەرى اياسىندا جۇرگىزۋگە دە بولادى.

كەلەسى. قازاقستان سيفرلىق ەكونوميكا قۇرۋعا مىندەتتى. ونسىز بولمايدى.

ءبىز ءوز مۇمكىندىكتەرىمىزدى دۇرىس ءارى شىنايى باعامداپ، جاڭا تەحنولوگيالار ۇسىناتىن جاقسى دۇنيەنىڭ ءبارىن حالىق يگىلىگىنە پايدالانۋعا ءتيىسپىز.

Digital Qazaqstan كەشەندى ستراتەگياسىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن نەگىزگى ينفراقۇرىلىم سالۋ ءىسى باستالىپ كەتتى.

ەكى سۋپەركومپيۋتەر ىسكە قوسىلدى. جىل سوڭىنا دەيىن ءۇشىنشى قۋاتتى كومپيۋتەر پايدالانۋعا بەرىلەدى.

كاسپي تەڭىزىنىڭ تابانى ارقىلى تالشىقتى- وپتيكالىق بايلانىس جەلىسىن جۇرگىزۋ جۇمىسى اياقتالدى. دەرەكتەردى وڭدەيتىن ورتالىقتار سالىنىپ جاتىر.

بۇل - ەلىمىزدى سيفرلىق جاڭعىرتۋ جولىندا اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ءبىر بولىگى. ءبىز جاڭا تەحنولوگيالىق دامۋ كەزەڭىنە اپاراتىن ۇزاق ءارى ۇلكەن جولدىڭ باسىندا تۇرمىز.

ۋاقىت تالابىنا ساي بولۋ ءۇشىن ناقتى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋ ماڭىزدى. وسىعان باسىمدىق بەرۋ قاجەت.

دەگەنمەن، ازىرگە ناقتى ىسكە قاراعاندا قۇرعاق ءسوز كوپ. سيفرلاندىرۋ ءىسى قولدانىستاعى ۇدەرىستەردى اۆتوماتتاندىرۋدان ارى اسا الماي وتىر.

سيفرلاندىرۋ قىمبات باعدارلامالىق ونىمدەردى ساتىپ الۋمەن شەكتەلمەۋگە ءتيىس. ەڭ الدىمەن، ونىڭ پايداسىن تولىق ءتۇسىنۋىمىز كەرەك.

شىن مانىندە، ءبىز جاساندى ينتەللەكتىنى كوممەرتسيالاندىرۋ، اكتيۆتەردى توكەندەۋ، بلوكچەينتەحنولوگيالارى مەن سيفرلىق پلاتفورمالار ەكوجۇيەلەرىن دامىتۋ جۇمىسىن ەندى عانا باستادىق.

ەكونوميكادا سيفرلاندىرۋدى ءىس جۇزىندە قولدانۋعا باعىتتالعان ناقتى شارالار باعدارلاماسىن ازىرلەۋ قاجەت.

قازىرگى تاڭدا ميلليونداعان ازامات ماركەتپلەيستەردى، تاماق جەتكىزۋ جانە تاكسي شاقىرۋ قىزمەتتەرىن، باسقا دا كوپتەگەن قىزمەتتەردى، سونىڭ ىشىندە وزىق ەلدەردىڭ كوبىنە ۇلگى بولىپ وتىرعان قازاقستانداعى بانكتەردىڭ قىزمەتتەرىن كۇندەلىكتى پايدالانىپ ءجۇر. ءبىراق، مۇنىمەن شەكتەلمەي، العا قادام باسۋ كەرەك.

ەلىمىزدە جوعارى ءونىمدى سيفرلىق ەكونوميكانى دامىتۋعا تىڭ سەرپىن بەرۋ ءۇشىن قاجەتتى نارسەنىڭ ءبارى بار.

جاستارىمىز ءبىلىمدى ءارى جاسامپاز. ينتەرنەت قولجەتىمدى. وزىق سيفرلىق ينفراقۇرىلىم قۇرىلدى.

بۇگىندە كەز كەلگەن ازامات ۇيىنەن شىقپاي- اق بىرنەشە مينۋتتىڭ ىشىندە بانك ەسەپشوتىن اشا الادى. ءبولىپ تولەۋدى راسىمدەپ، تاۋار ساتىپ الۋ ءۇشىن دە سىرتقا شىعۋدىڭ قاجەتى جوق.

سيفرلاندىرۋدىڭ كەلەسى كەزەڭىندە قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋدەن مۇمكىندىكتەر اياسىن كەڭەيتۋگە كوشۋىمىز كەرەك.

پاراديگمانى وزگەرتىپ، الدىمىزدا تۇرعان مىندەتتەرگە مۇلدە باسقا قىرىنان قاراۋعا ءتيىسپىز.

ءبىزدىڭ ماقساتىمىز - شىن مانىندە حالىقتىق سيفرلىق ەكونوميكا قۇرۋ.

ينتەرنەت قوعامدىق سانادا تۇتىنۋ مەن كوڭىل كوتەرۋدىڭ عانا ەمەس، جاسامپازدىق پەن ەڭبەكتىڭ ۆيرتۋالدى اۋماعىنا اينالۋى كەرەك.

سمارتفوندار ازاماتتارىمىز ءۇشىن ۋاقىتتى زايا وتكىزەتىن قىمبات ويىنشىق ەمەس، ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن قۇرالعا اينالۋعا ءتيىس.

ۇكىمەت جىل سوڭىنا دەيىن سيفرلىق فورماتتا جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جەڭىلدەتىلگەن قۇقىقتىق رەجيمىن قالىپتاستىرادى.

حالىقتىق سيفرلىق ەكونوميكا قۇرۋ ءۇشىن ادامداردىڭ مۇمكىندىكتەرى تۇرعىلىقتى جەرىنە تاۋەلدى بولماۋى وتە ماڭىزدى.

ازاماتتارىمىز اۋىلدا نەمەسە قالادا تۇرسا دا، سمارتفون ارقىلى زاڭدى تابىس تابۋدى ۇيرەنۋگە ءتيىس.

كاسىپكەرلىكتى قولداۋعا ارنالعان قازىرگى شارالاردى جەكەمەنشىك ماركەتپلەيستەردىڭ، بانكتەردىڭ، لوگيستيكالىق كومپانيالار مەن سيفرلىق سەرۆيستەردىڭ مۇمكىندىكتەرىمەن ۇشتاستىرۋ مىندەتى تۇر.

نەسيە بەرۋ مەن سۋبسيديالاۋدان بولەك، ءونىم وندىرۋگە جانە ونى ساتۋعا ارنالعان قوسىمشا قۇرالدار قاجەت.

كەلەسى جىلى ۇكىمەت بيزنەس قاۋىمداستىعىمەن بىرلەسىپ، ءبىرقاتار وڭىردە سيفرلىق دامۋعا قاتىستى پيلوتتىق جوبالاردى ىسكە قوسۋى كەرەك. مۇنداي قادام اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىن وندىرۋشىلەرگە ءوز تاۋارىن وتكىزۋ ءىسىن جولعا قويۋعا كومەكتەسەدى.

تابىستى تاجىريبەلەردى بارلىق ايماقتا كەڭىنەن تاراتقان ءجون.

اكتيۆتەردى توكەندەۋ، ياعني ولاردى سيفرلىق ورتاعا كوشىرۋ ءىسىن تولىق جۇزەگە اسىرۋ كەرەك.

بۇل قادام ازاماتتارعا كومپانيالار مەن ءتۇرلى نىسانداردىڭ مەنشىك يەسىنىڭ ءبىرى بولۋىنا، ال كاسىپكەرلەرگە ارتىق دەلدالسىز تىكەلەي كاپيتال تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

حالىقتىق سيفرلىق ەكونوميكا قۇرۋدىڭ ستراتەگيالىق ماقساتى - ءاربىر ازاماتتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ ءۇشىن زاماناۋي تەحنولوگيالاردىڭ مۇمكىندىكتەرىن پايدالانۋ.

بيىل سيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت جىلى اياسىندا ءبىز وزىق ءارى تەحنولوگيالىق تۇرعىدان دامىعان مەملەكەت قۇرۋ ىسىنە سەرپىن بەردىك.

ەندى بۇل جۇمىستى ءارى قاراي جۇيەلى جالعاستىرىپ، جاساندى ينتەللەكتىگە نەگىزدەلگەن سيفرلىق ەكونوميكا قۇرۋىمىز قاجەت. ۇكىمەت، ۇلتتىق كومپانيالار، كرەاتيۆتى يندۋستريا سەكتورى وسى ۇدەرىسكە بەلسەندى اتسالىسۋعا ءتيىس.

بۇل - جاڭا ءداۋىردىڭ تالاپتارىنا تولىق ساي كەلەتىن اسا ماڭىزدى جالپىۇلتتىق مىندەت. بولاشاقتىڭ ەكونوميكاسىن قۇرۋ ءۇشىن تاپتاۋرىن تۇسىنىكتەر مەن ەسكىرگەن تاسىلدەردەن ءبىرجولا ارىلۋىمىز قاجەت.

قوعام دامۋىنىڭ مۇلدە جاڭا نەگىزىن قالىپتاستىرۋىمىز كەرەك. شىن مانىندە، مۇنى وزىق تەحنولوگيالار زامانىندا وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ لايىقتى ءومىر سۇرۋىنە جول اشاتىن ۇزاق مەرزىمگە ارنالعان جالپىۇلتتىق ميسسيا دەۋگە بولادى.

سيفرلىق ءداۋىر قانشالىقتى كۇردەلى، قيىن، ءتىپتى قاۋىپ- قاتەرگە تولى بولسا دا، ءبىزدىڭ ماقسات- مۇراتىمىز وزگەرمەيدى.

بۇل - جاڭا تۇرپاتتى مەملەكەت قۇرۋ، جاڭعىرۋ مەن جاڭارۋ جولىنان اينىماۋ.

سوندىقتان مەن كەلەسى جىلدى جالپىحالىقتىق اۋقىمدى قۇرىلىس جىلى دەپ جاريالاۋدى ۇسىنامىن.

جوعارىدا ايتقانىمداي، وسى جىلدىڭ اياسىندا ءار وبلىس ورتالىعىندا، اۋدانداردا، ءتىپتى ەلدى مەكەندەردە ازاماتتىق ينفراقۇرىلىم نىساندارىن سالۋعا جانە جوندەۋگە بەلسەندى تۇردە كىرىسەمىز.

جولدار، اۋەجايلار، ۆوكزالدار، دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرى، سونىڭ ىشىندە ەرەكشە قاجەتتىلىگى بار بالالارعا ارنالعان وڭالتۋ ورتالىقتارىنىڭ قۇرىلىسىن باستايمىز.

سونداي-اق بارلىق ايماقتا شىعارماشىلىق ۇيلەرى، سپورت كەشەندەرى، كىتاپحانالار جانە عىلىمي ورتالىقتار بوي كوتەرۋى كەرەك. ارينە، تۇرعىن ءۇي سالۋ دا ماڭىزدى مىندەت بولىپ قالا بەرەدى.

ءبىز اۋقىمدى قۇرىلىستى قارقىندى جۇرگىزەمىز. بۇل - حالقىمىزدىڭ جاساندى ينتەللەكت داۋىرىنە بەرەتىن ورتاق جاۋابى.

كونستيتۋتسيادا حالىقتىڭ ءال- اۋقاتىن ارتتىرۋ مەملەكەتتىڭ ستراتەگيالىق باسىمدىعى رەتىندە ايقىندالدى. وسى باستامالاردىڭ بارلىعى ەل يگىلىگى، اسىرەسە وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ قامى ءۇشىن قولعا الىنىپ وتىرعانىن تاعى دا باسا ايتقىم كەلەدى.

كەلەسى وتە ماڭىزدى مىندەت - مەملەكەتتىك باسقارۋ ءىسىنىڭ ساپاسىن تولىقتاي جاقسارتۋ.

ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ، جاپپاي سيفرلاندىرۋ جانە يندۋستريا سالاسىن دامىتۋ ءۇشىن بيۋدجەتتەن قوماقتى قارجى ءبولىنىپ جاتىر. جەكە ينۆەستيتسيا دا تارتىلۋدا.

وسى ورايدا، مىنا ماسەلەگە نازار اۋدارعىم كەلەدى. اۋقىمدى قۇرىلىس اياسىنداعى جوبالاردى مۇقيات ىرىكتەۋ، سەنىمدى كومپانيالارمەن جۇمىس ىستەۋ جانە باستامانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ءار كەزەڭىن ءجىتى باقىلاۋ وتە ماڭىزدى.

مەملەكەتتىك اپپارات وسى مىندەتتى كاسىبي تۇرعىدان مۇلتىكسىز ورىنداۋعا دايىن بولۋى كەرەك.

بۇدان بولەك، ماكروەكونوميكالىق ساياساتتى مۇقيات ويلاستىرىپ جۇرگىزگەن ءجون.

سوڭعى جىلدارى ۇكىمەت بيۋدجەت پەن سالىق جۇيەسىن تولىعىمەن قايتا قارادى.

ءبىراق مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ تيىمدىلىگى، ەڭ الدىمەن، ازاماتتاردىڭ ءال- اۋقاتىنا، ەكونوميكالىق بەلسەندىلىگىنە قاراپ باعالانادى.

سوندىقتان ءبىز ءۇشىن ەڭ ماڭىزدى ماقسات - حالىقتىڭ تابىسىن ۇلعايتۋ. ول ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە ينفلياتسيامەن جۇيەلى تۇردە كۇرەسۋ قاجەت.

ينفلياتسيا، بەينەلەپ ايتقاندا، ازاماتتارىمىزدىڭ تۇرمىسىن كۇننەن كۇنگە تۇرالاتاتىن قاۋىپتى كەسەل.

باعانىڭ ءوسۋ قارقىنى ءبىرشاما باسەڭدەدى. دەگەنمەن ينفلياتسيا دەڭگەيى ءالى دە جوعارى.

سوندىقتان، ەڭ الدىمەن، ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك بىرلەسىپ، ۇيلەسىمدى جۇمىس ىستەۋى كەرەك. ينفلياتسيانى تەجەپ، تومەندەتۋ قاجەت. بۇل - اسا ماڭىزدى مىندەت.

ۇكىمەت بيۋدجەت جانە سالىق ساياساتىن بارىنشا بايىپتى جۇرگىزۋى قاجەت. سونداي-اق ەكونوميكانىڭ وندىرىستىك الەۋەتىن كۇشەيتىپ، بيزنەستىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋ كەرەك.

قارجى نارىعىن رەتتەۋشى مەكەمەلەر دە ءوز مىندەتتەرىن ساپالى ءارى ءتيىمدى ورىنداۋعا ءتيىس.

بۇگىندە قازاقستاننىڭ قارجى جۇيەسى ايتارلىقتاي ورنىقتى دەڭگەيدە. وعان دالەل: ەلىمىزدەگى بانكتەردىڭ اكتيۆى 75 تريلليون تەڭگەدەن (ياعني 150 ميلليارد دوللاردان) استى.

دەپوزيتتەردىڭ كولەمى رەكوردتىق كورسەتكىشكە، ناقتى ايتقاندا، 52 تريلليون تەڭگەگە، ياعني 105 ميلليارد دوللارعا جەتتى.

سالىمداردىڭ 78 پايىزى ۇلتتىق ۆاليۋتادا ساقتالعان. بۇل ۇلتتىق تەڭگەنىڭ قۇندىلىعى ارتا تۇسكەنىن كورسەتەدى.

ەندىگى ماڭىزدى مىندەت - جيناقتالعان قارجى رەسۋرستارىن ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىن دامىتۋعا ءتيىمدى پايدالانۋ.

وسىعان وراي، ۇلتتىق بانككە باعا مەن قارجى تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋمەن قاتار، ەكونوميكانى دامىتۋعا جول اشاتىن باستامالاردى جۇزەگە اسىرۋعا دا اتسالىساتىن كەز كەلدى.

ەكونوميكامىز ۇزاقمەرزىمدى قارجىلاندىرۋدى قاجەت ەتەدى. ونى تولىق وتەۋگە بيۋدجەت پەن دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ قاۋقارى جەتپەيدى.

بانكتەر بيزنەستى ينۆەستيتسيالىق كرەديتتەۋگە بارىنشا اتسالىسۋعا ءتيىس. بۇل - ولاردىڭ نەگىزگى ميسسياسى.

ول ءۇشىن قاجەتتى جاعداي جاسالۋعا ءتيىس، سونىڭ ىشىندە بانك جۇيەسىندەگى كادەگە جاراتىلماي جاتقان بوس قارجىنى ءتيىمدى رەتتەۋ جولدارىن ويلاپ تابۋعا بولادى. ال مۇنداي قارجى بار، ءارى وتە كوپ.

پايداسىز پىكىرتالاسقا ۋاقىتىمىز جوق. ەلدى دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا سالاتىن شەشىمدەر قاجەت.

ەكونوميكانىڭ باستى سالالارىن ۇزاقمەرزىمدى كرەديتتەۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىن ىسكە قوسقان ءجون. بۇعان بانكتەر، دامۋ ينستيتۋتتارى، حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارى جانە باسقا دا قارجى كوزدەرىن تارتۋ كەرەك.

كاپيتال نارىعىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن ايتارلىقتاي كەڭەيتۋ مىندەتى تۇر.

سول سەبەپتى جەكە كاسىپورىنداردى بيرجا قۇرالدارىن بەلسەندى قولدانۋعا ىنتالاندىرۋ ماڭىزدى.

اسا وزەكتى مىندەتتىڭ ءبىرى - قوسىمشا قارجى تارتۋ جانە ينۆەستيتسيالىق ءتارتىپتى كۇشەيتۋ.

ازىرلەنىپ جاتقان كاپيتال نارىعى تۋرالى زاڭدا ناقتى تەتىكتەر قاراستىرىلۋى قاجەت.

اسىرەسە، ۇلتتىق ءبىرىڭعاي قارجى ەكوجۇيەسىن قالىپتاستىرۋعا دەن قويعان ابزال.

قازاقستان قور بيرجاسى، «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى جانە Alatau City جاقىن سەرىكتەس رەتىندە جۇمىس ىستەۋگە ءتيىس.

ۇلتتىق بانك پەن ۇكىمەت قازاقستاننىڭ قارجى نارىعىن دامىتۋدىڭ ءبىرىڭعاي ستراتەگياسىن ازىرلەۋى كەرەك.

ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى ۇزاق مەرزىمگە قامتاماسىز ەتۋدىڭ تاعى ءبىر جولى - بيۋدجەت ساياساتىن رەتتەۋ.

بىلتىر قابىلدانعان بيۋدجەت كودەكسى مەملەكەت قاراجاتىن ءتيىمدى باسقارۋعا جانە قارجىلىق ءتارتىپتى كۇشەيتۋگە مۇمكىندىك بەردى.

دەگەنمەن شىعىنداردىڭ جىل ساناپ كوبەيىپ بارا جاتقانىن ەسكەرگەن ءجون. سول سەبەپتى قازىنا قارجىسىن جوسپارلاۋ جانە باسقارۋ ساپاسىن ودان ءارى ارتتىرۋ قاجەت.

ورىنسىز، ءتيىمسىز شىعىنداردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگياسىنىڭ مۇمكىندىگىن پايدالانعان دۇرىس. سونداي-اق مەملەكەتتىك قازىنا جۇيەسىن تولىققاندى سيفرلاندىرۋ جۇمىسىن اياقتاۋ كەرەك. بيۋدجەت قاراجاتىن باسقارۋدىڭ ورتاق ءادىس- تاسىلدەرگە نەگىزدەلگەن جۇيەسىن قۇرۋ قاجەت.

ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانكتەن ناقتى ۇسىنىستار كۇتەمىن.

كەلەسى باسىمدىق - سالىق ساياساتىن جەتىلدىرۋ.

جاڭا سالىق كودەكسى بۇكىل جۇيەنى كەشەندى تۇردە قايتا جاڭعىرتۋعا نەگىز قالادى.

ءبىراق مۇنداي اۋقىمدى رەفورما جولىندا كۇتپەگەن ماسەلەلەر مىندەتتى تۇردە شىعادى. ونى الدىن الا بولجاۋ وڭاي ەمەس.

سونىڭ سالدارىنان جەكەلەگەن نورمالاردى قولدانۋ كەزىندە بيزنەس ءتۇرلى قيىندىقتارعا تاپ بولىپ وتىر.

سالىق كودەكسى قاتىپ قالعان قاعيدا نە قاسيەتتى كىتاپ ءسوزى ەمەس. زاڭ ءومىردىڭ شىندىعىنان الشاق كەتپەۋگە ءتيىس.

سوندىقتان قايشىلىقتاردى جويىپ، ەكىۇشتى تۇسىندىرىلگەن نورمالاردان ارىلۋ كەرەك. كاسىپكەرلەرگە سالماق تۇسىرەتىن ارتىق جۇكتەمەنى ازايتىپ، سىڭارجاق تۇستارىن الىپ تاستاعان ءجون.

سالىق جۇيەسى بيزنەستىڭ دامۋعا دەگەن ىنتاسىنا بوگەت بولماۋى كەرەك. سونداي-اق ينۆەستيتسيا تارتۋعا جانە جۇمىس ورىندارىن اشۋعا كەدەرگى كەلتىرمەگەنى دۇرىس.

سوندىقتان ۇكىمەتكە بيزنەس وكىلدەرىنىڭ پىكىرىنە قۇلاق اسىپ، سالىق زاڭناماسىنا ەنگىزىلەتىن ناقتى وزگەرىستەر لەگىن ازىرلەۋدى تاپسىرامىن.

كاسىپكەرلەردىڭ جۇمىس ىستەۋ قاعيدالارىن وزگەرتە بەرمەۋ ءۇشىن بۇل ءىستى بارىنشا بايىپپەن جۇرگىزۋ كەرەك.

ءبىزدىڭ زاڭنامامىز تىم كولەمدى ءارى كۇردەلى، سوندىقتان ونى ءتۇسىنۋ قيىن. وسى ماسەلە كاسىپكەرلەردىڭ باس اۋرۋىنا اينالىپ وتىر.

سالىق سالۋداعى ادىلەتتىلىك ماسەلەسىنە ارنايى توقتالعىم كەلەدى.

باي- باعلاندارعا ارنالعان جوعارى سالىق مولشەرلەمەسىن ەنگىزۋ ماسەلەسىن تالقىلايتىن كەز كەلدى دەپ سانايمىن.

تاعى دا اتاپ وتەمىن. ەشكىم زاڭدى تۇردە تاپقان اكتيۆكە قانداي دا ءبىر جولمەن شەكتەۋ قويعالى جاتقان جوق. بۇل كونستيتۋتسيا تالاپتارىنا قايشى بولار ەدى.

اڭگىمە ادىلەتتىلىك تۋرالى، ياعني ءار ازاماتتىڭ ەل دامۋىنا لايىقتى، ادال ۇلەس قوسۋى جونىندە بولىپ وتىر.

ۇكىمەت پەن قۇرىلتاي وسى ماسەلەنى زەردەلەپ، ءتيىستى ۇسىنىستارىن بەرۋى قاجەت.

ءادىل سالىق سالۋ اشىقتىقتى، ياعني جاپپاي سيفرلاندىرۋدى تالاپ ەتەدى.

سالىق ءتۇسىمىن ارتتىرىپ، كولەڭكەلى ەكونوميكا مەن جەمقورلىق سىن- قاتەرلەرىن ازايتۋ ءۇشىن وزىق تەحنولوگيالاردى، سونىڭ ىشىندە جاساندى ينتەللەكتىنى پايدالانۋ قاجەت.

قازىرگى جاعدايدا يننوۆاتسيالاردى تابىستى ەنگىزىپ، ەكونوميكانىڭ باسەكەگە قابىلەتىن ارتتىرۋ ىسىندە قۇقىق جۇيەسى ايرىقشا ءرول اتقارادى.

قولدانىستاعى ازاماتتىق كودەكس وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارىندا قابىلداندى.

كودەكس ءوزىنىڭ تاريحي ميسسياسىن تولىق اتقارىپ شىقتى دەسەك، ارتىق بولمايدى.

بۇل قۇجات نارىقتىق ەكونوميكانىڭ نەگىزگى ينستيتۋتتارىن قۇرۋعا جول اشتى، مەنشىكتى قورعاۋ قاعيداتىن بەكىتتى.

بۇعان قوسا، جاڭا تاريحي داۋىردەگى ازاماتتىق قاتىناستاردىڭ قۇقىقتىق نەگىزىن قالىپتاستىردى. دەگەنمەن قانشا جەردەن ساپالى بولسا دا، بۇل ازاماتتىق كودەكس وتپەلى كەزەڭدەگى ەكونوميكا ءۇشىن ازىرلەندى.

سول كەزدە وزىق تەحنولوگيالاردىڭ زاتى تۇگىل، اتى دا جوق بولاتىن. ارينە، سوڭعى 30 جىل ىشىندە بۇكىل الەم، سونىڭ ىشىندە ەلىمىز دە تۇبەگەيلى وزگەردى.

وسىنىڭ ءبارىن ەسكەرە وتىرىپ، بولاشاقتىڭ ەكونوميكاسىنا بايىپپەن كوشۋگە قۇقىقتىق نەگىز بولاتىن جاڭا ازاماتتىق كودەكس قابىلداۋ قاجەت دەپ سانايمىن.

بۇل كاسىپكەرلەردىڭ، ينۆەستورلاردىڭ جانە ازاماتتاردىڭ الاڭسىز جۇمىس جۇرگىزۋى ءۇشىن قۇقىقتىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى ۇكىمەتپەن بىرلەسە وتىرىپ، وسى ماڭىزدى قۇجاتتى ازىرلەۋگە تەز ارادا كىرىسكەنى ءجون.

قۇرىلتاي جاڭا ازاماتتىق كودەكستى كەلەسى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن قابىلداسا ءجون بولار.

«حالىقتىق قۇرىلىسقا» قاجەتتىلىك ەكونوميكالىق مىندەتتەردەن عانا تۋىنداعان جوق. ءتۇرلى سالادا قوردالانعان قۇرىلىمدىق تەڭگەرىمسىزدىك وسىعان الىپ كەلدى.

حالىق سانى مەن ىشكى كوشى-قوننىڭ ءوسۋى بۇعان دەيىن اۋپىرىمدەپ جۇمىس ىستەپ تۇرعان الەۋمەتتىك نىساندارعا شەكتەن تىس سالماق تۇسىرەدى.

بۇل كەشە عانا پايدا بولعان تۇيتكىل ەمەس.

وتكەن ونجىلدىقتاردا الەۋمەتتىك كومەكتى شامادان تىس كوبەيتۋ ەسەبىنەن مەملەكەتتىك باسقارۋداعى قاتەلىكتەر مەن كەمشىلىكتەردى جاسىرىپ- جابۋ، ياعني ازاماتتاردىڭ كوڭىلىن تابۋ قالىپتى دۇنيەگە اينالدى.

مەملەكەت رەسۋرسى جەلگە ۇشتى، ءتىپتى جاعدايى جاقسى وتباسىلار دا جاردەماقى الدى. وسى كەزدە مەكتەپتەر مەن اۋرۋحانالار تاپشىلىعى ۇدايى ۇلعايىپ وتىردى.

بۇل قوعامدا پاتەرناليزم مەن ماسىلدىق كوڭىل-كۇيدىڭ كۇشەيۋىنە تۇرتكى بولدى. الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ جۇيەسىندە اشىقتان اشىق توناۋ جانە سىبايلاس جەمقورلىق بەلەڭ الدى.

نەگىزسىز جەڭىلدىكتەر مەن جاردەماقىلاردىڭ تىم كوپتىگى - ينستيتۋتسيونالدىق شالاعايلىقتىڭ، كەرەك دەسەڭىز، مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ السىزدىگىنىڭ بەلگىسى. بۇل - ەلدىڭ جارقىن كەلەشەگىن قامتاماسىز ەتۋ ىسىندە كورەگەندىلىك جەتىسپەيدى دەگەن ءسوز. مۇنى تۇسىنگەن ابزال.

ادامدارعا بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن قامقورسىنعان سىڭاي تانىتۋ - بارىپ تۇرعان پوپۋليزم. وسىنىڭ سالدارىنان حالىق مۇددەسىنە قارسى، ەلدىڭ ورنىقتى دامۋىنا تۇساۋ بولاتىن ءتۇرلى الاياقتىق ىستەر بۇركەمەلەنىپ كەلدى.

بۇگىنىن عانا ويلايتىن ادامداردىڭ تۇسىنىگى وسىنداي بولادى. ولار ستراتەگيالىق جانە مەملەكەتتىك كوزقاراس تۇرعىسىنان پايىمداي المايدى.

سوندىقتان الەۋمەتتىك ساياساتتى تۇبەگەيلى قايتا قاراپ، ۋاقىتشا تۇيتكىلدەردى رەتتەۋدەن گورى ستراتەگيالىق ماقساتتارعا جەتۋگە باسا ءمان بەرۋ قاجەت.

قايتالاپ ايتامىن: مەملەكەتتىك كومەك شىن مۇقتاج ادامدارعا عانا بەرىلۋگە ءتيىس. ۇكىمەتتىڭ الدىندا تۇرعان باستى مىندەتتىڭ ءبىرى - وسى.

جالپى، بۇل سالادا وزەكتى ماسەلەلەر از ەمەس، سوعان بايلانىستى ۇكىمەت ءوز ۇسىنىسىن، شەشىمدەرىن بەرۋدە.

قازىر قوعامدا وسى ماسەلەلەر بويىنشا قىزۋ تالقى ءجۇرىپ جاتىر. ازاماتتار وزدەرىن الاڭداتقان ماسەلەلەردى اشىق ايتۋدا.

سوندىقتان بۇل كۇردەلى ماسەلەنى «وگىزدى ولتىرمەي، اربانى سىندىرماي»، بايىپپەن، سالماقتى كوزقاراسپەن شەشۋ قاجەت. ارتىق قىلامىن دەپ، تىرتىق قىلۋعا مۇلدەم بولمايدى.

كەز كەلگەن رەفورما تەرەڭ ساراپتالىپ، مۇقيات زەرتتەلىپ، ازاماتتاردىڭ جاعدايىن مەيلىنشە ەسكەرە وتىرىپ جۇرگىزىلۋگە ءتيىس.

الەۋمەتتىك كومەكتىڭ جاڭا تاسىلدەرىن، سوعان قاتىستى اقپاراتتىق جۇيەلەردىڭ قىزمەتىن الدىن الا مۇقيات تەكسەرىستەن وتكىزۋ قاجەت. ەڭ دۇرىسى، ونداي جوبالاردى اۋەلى پيلوتتىق رەجيمدە ىسكە قوسىپ، تيىمدىلىگى راستالعان سوڭ عانا كەڭ اۋقىمدا قولدانۋ كەرەك.

تۇپتەپ كەلگەندە، الەۋمەتتىك مەملەكەت دەگەنىمىز - ازاماتتاردى الەۋمەتتىك تولەمدەرگە تاۋەلدى ەتۋ ەمەس، بۇل، ەڭ الدىمەن، حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىن، ءال- اۋقاتىن ارتتىرۋ دەگەن ءسوز.

سوندىقتان ءبىز ادام كاپيتالىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋعا جانە وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ جان- جاقتى دامۋىنا قولايلى جاعداي جاساۋعا باسا ءمان بەرىپ وتىرمىز.

قازاقستاندا جەتى ميلليونعا جۋىق بالا بار. بۇل - حالقىمىزدىڭ 34 پايىزى. جىل سايىن 330 مىڭنان استام ءسابي دۇنيەگە كەلەدى.

ەلىمىزدە حالىق سانى قارقىندى وسۋدە. سوندىقتان دەنساۋلىق ساقتاۋ ينفراقۇرىلىمىن جۇيەلى ءارى جەدەل دامىتۋ - وتە ماڭىزدى مىندەت.

ءبىز اۋقىمدى قۇرىلىستىڭ العاشقى كەزەڭىندە ەلىمىز بويىنشا سەگىز زاماناۋي پەريناتالدى ورتالىق سالۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز.

بۇدان باسقا، اتىراۋ، اقتوبە، الماتى، شىمكەنت، قاسكەلەڭ، سەمەي، اقتاۋ قالالارىندا جەتى كوپبەيىندى بالالار اۋرۋحاناسى، استانادا تاعى ەكى مەديتسينالىق نىسان بوي كوتەرەدى.

اتالعان جۇمىسقا بيۋدجەت قاراجاتىمەن قاتار، جەكە كاپيتالدى كەڭىنەن تارتقان ءجون.

قولعا الىنعان مەملەكەت پەن جەكەمەنشىك سەرىكتەستىگى جوبالارىن ءساتتى جۇزەگە اسىرۋ قاجەت. مۇنداي سەرىكتەستىك ءتۇرى الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمعا سالىناتىن جەكە ينۆەستيتسيا كولەمىن ۇلعايتۋعا كومەكتەسەدى.

ەڭ باستىسى، ءتيىستى راسىمدەردى نەگىزسىز سوزباي، شەشىمدەردى تەز قابىلداۋ كەرەك.

سونداي-اق ءبىز العاشقى مەديتسينالىق- سانيتارلىق كومەك جۇيەسىن جاڭعىرتۋ ىسىنە ەرەكشە ءمان بەرەمىز.

وسى تۇرعىدان العاندا، جالپى پراكتيكا دارىگەرلەرىنىڭ وكىلەتتىگىن كەڭەيتىپ، بۇل جۇيەنى قارجىلاندىرۋ كولەمىن كەزەڭ- كەزەڭىمەن ۇلعايتۋ ماڭىزدى.

ۇكىمەتكە كەلەر جىلدىڭ 1-قاڭتارىنان باستاپ وسى باعىتتا جۇمىس ىستەيتىن ۋچاسكەلىك قىزمەت ماماندارىنىڭ جالاقىسىن ۇزدىكسىز ەڭبەك وتىلىنە قاراي 40 پايىزعا دەيىن ارتتىرۋدى تاپسىرامىن. بۇل 77 مىڭنان استام ماماننىڭ تابىسىن وسىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

سونىمەن قاتار ءبىز جالاقىنىڭ ەڭ تومەنگى مولشەرىن كەزەڭ- كەزەڭىمەن كوبەيتە بەرەمىز. مەن ۇكىمەتكە ەڭ تومەنگى جالاقى مولشەرىن 85 مىڭنان 110 مىڭ تەڭگەگە دەيىن كوتەرۋدى تاپسىرامىن.

وسى مىندەت كەلەسى جىلدىڭ 1-قاڭتارىنان باستاپ ىسكە اسىرىلۋعا ءتيىس. بۇل 1,8 ميلليون ادامنىڭ، سونىڭ ىشىندە بيۋدجەتتەن جالاقى الاتىن 370 مىڭنان استام قىزمەتكەردىڭ تابىسىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى.

تاعى ءبىر وزەكتى تاقىرىپ. ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ ماسەلەسىنە ايرىقشا نازار اۋدارعان ءجون.

بۇگىندە قازاقستاندا ينكليۋزيۆتى ءبىلىم الۋعا ءتيىس 237 مىڭنان استام بالا بار.

وكىنىشكە قاراي، سوڭعى جىلداردا ەرەكشە قاجەتتىلىگى بار بالالاردىڭ سانى ارتا تۇسۋدە. سوندىقتان ۇكىمەت اكىمدەرمەن بىرلەسىپ، وسى سالاعا قاتىستى ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا ءتيىس. اۋقىمدى قۇرىلىستى جۇرگىزۋ كەزىندە بۇل باعىت نازاردان تىس قالماۋى قاجەت.

مامان تاپشىلىعىن ازايتۋ جانە ەرەكشە قاجەتتىلىگى بار بالالاردىڭ دياگنوزىن ەرتە جاستان انىقتاۋ جۇمىسى دا جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلۋى كەرەك. وسى جۇمىسقا «قازاقستان حالقىنا» قورى بەلسەندى اتسالىسقانى ءجون.

تاعى ءبىر ماسەلە. قوعامدا وقۋ- اعارتۋ سالاسىنداعى رەفورمالارعا قاتىستى تۇيتكىلدەر كوپ تالقىلانىپ ءجۇر.

جالپى، ءار وزگەرىس مۇعالىمنىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتۋگە، ونىڭ قىزمەتىندەگى ارتىق جۇكتەمەنى ازايتۋعا باعىتتالۋى كەرەك.

ءىس جۇزىندە بۇل مىندەت تولىق ورىندالماي جاتقانى جاسىرىن ەمەس. بۇرىن قاعازباستىلىق كوپ ەدى. ەندى ونىڭ ورنىن ءتۇرلى پلاتفورمالارعا، سيفرلىق جۇيەلەرگە ەنگىزىلۋگە ءتيىس ەسەپتەر باسىپ وتىر.

ۇستازدىڭ نەگىزگى ميسسياسى - بالاعا ساپالى ءبىلىم بەرۋ، ياعني ساۋاتتى، سانالى ۇرپاق تاربيەلەۋ. بۇل مىندەتتەردى ورىنداۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىن باسى ارتىق جۇمىستى دوعارۋ كەرەك.

ءبىز مۇعالىمدەردىڭ ابىروي-بەدەلىن قورعاۋىمىز قاجەت. سوڭعى ۋاقىتتا مەكتەپتەردە وقۋشىلار ۇستازدارىنا دورەكى سويلەپ، ءتىپتى، كۇش قولداناتىن جاعدايلار دا از ەمەس. مۇنداي كەزدە كوبىنەسە مەكتەپ اكىمشىلىگى دە مۇعالىمگە قىسىم كورسەتىپ جاتادى. بۇل - دۇرىس ەمەس.

ءار ماسەلە مۇقيات ءارى جان-جاقتى قارالۋعا ءتيىس. كەز كەلگەن جاعدايعا وتباسى دا، وقۋشى دا، ۇستاز دا، مەكتەپ تە - ءبارى دە بىردەي جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋى كەرەك.

وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى بۇل جۇمىستى ءجىتى نازاردا ۇستاۋى قاجەت.

قۇرمەتتى قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى جانە ۇكىمەت مۇشەلەرى!

مەن بۇعان دەيىن دە ايتقانىمداي، ەلىمىز جاڭا تاريحي كەزەڭگە قادام باستى.

وسىنداي بەتبۇرىستى ساتتە ۇلتتىق جوسپارىمىز بەن ستراتەگيامىزدىڭ ءبارىن قايتا زەردەلەۋىمىز كەرەك.

ءبىز تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ كەلەسى مەرەيلى بەلەسىنە قانداي ناتيجەمەن جەتەتىنىمىزدى انىق ءتۇسىنۋىمىز قاجەت.

الدىمىزداعى ماقساتتاردى ناقتى بەلگىلەۋ ارقىلى ءبىز بۇگىنگى مىندەتتەر مەن باسىمدىقتاردى ايقىندايمىز، دەربەس ستراتەگيالىق باعدارىمىزدى بەرىك ۇستانىپ، جاسامپاز جوسپارلاردى جۇزەگە اسىرامىز.

سوندىقتان، پرەزيدەنت اكىمشىلىگى ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ جانە رەفورمالار اگەنتتىگىمەن بىرلەسىپ، ءبىر جىلدىڭ ىشىندە ەلىمىزدىڭ ۇزاقمەرزىمدى دامۋىنىڭ كەشەندى باعدارىن ايقىندايتىن قۇجات ازىرلەۋى كەرەك.

بۇل جۇمىسقا عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىقتارىن، سونىڭ ىشىندە قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىن كەڭىنەن تارتقان ءجون. وسىناۋ ماڭىزدى قۇجاتقا دەپۋتاتتار دا ەلەۋلى ۇلەس قوسا الادى دەپ ويلايمىن.

ءبىراق بۇل اۋقىمدى جۇمىستى مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋ ىسىنەن باستاۋىمىز كەرەك.

كونستيتۋتسيا زاڭدى كۇشىنە ەنگەن سوڭ ەلىمىزدىڭ ساياسي جۇيەسى تولىق جاڭعىردى. وسىعان بايلانىستى مەملەكەتتىك مەكەمەلەر الدىندا تۇرعان مىندەتتەر دە كۇردەلەنە ءتۇستى.

قازىر بيلىك جۇيەسىن دامىتۋدىڭ جاڭا ستراتەگياسىنا سايكەس وسى سالانى تۇبەگەيلى رەفورمالاۋ قاجەتتىگى تۋىنداپ وتىر.

بۇل ۇدەرىستە تۇتاس مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ جانە ءاربىر مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ جۇمىس تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماڭىزدى مىندەت بولۋعا ءتيىس.

ەڭ الدىمەن، ۇكىمەتتەن باستاپ اۋىل اكىمدەرىنە دەيىنگى بارلىق دەڭگەيدەگى باسقارۋ قۇرىلىمىن قايتا قاراۋ قاجەت.

بيلىك جۇيەسى سيفرلاندىرۋ ءداۋىرىنىڭ تالاپتارىنا ساي جۇمىس ىستەپ، جاساندى ينتەللەكتىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن ءتيىمدى پايدالانا ءبىلۋى كەرەك.

مەملەكەتتىك مەكەمەلەردى ۇتىمدى باستاما كوتەرۋگە، دەربەس شەشىم قابىلداۋعا ىنتالاندىرۋ قاجەت.

ءاربىر مەكەمە ءوز وكىلەتتىگىمەن قاتار، تۇتاس مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ قالاي جۇمىس ىستەيتىنىن ناقتى بىلۋگە ءتيىس.

جاساندى ينتەللەكتىنىڭ كومەگىمەن قايتالاناتىن مىندەتتەردى، باسقارۋ جۇيەسىندەگى قاراما-قايشىلىقتاردى جويۋ كەرەك.

مەملەكەتتىك اپپارات قاعازباستىلىقتان تولىق جانە ءبىرجولا ارىلۋى قاجەت. شەشىم قابىلداۋعا، ياعني دامۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىن بارلىق ءراسىمدى قىسقارتۋ كەرەك.

مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر كاسىبي بىلىكتى، وزىق مامان بولۋعا ءتيىس. وكىنىشكە قاراي، ازىرگە مۇنداي دەڭگەيگە جەتتىك دەپ ايتۋ قيىن.

سوندىقتان مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە ارنالعان جاڭا ادەپ قاعيداتتارىن ازىرلەگەن ءجون. مەملەكەتتىك قىزمەتشى، ەڭ الدىمەن، كونستيتۋتسيا تالاپتارىن باسشىلىققا الىپ، وتانىنا جانە حالقىنا ادال قىزمەت ەتۋگە ءتيىس. بۇل جەردە جەكەلەگەن وزگەرىستەر تۋرالى ءسوز بولىپ وتىرعان جوق.

بىزگە شىنايى رەفورما قاجەت. كوزبوياۋشىلىققا جول بەرۋگە بولمايدى. بۇل - قۇقىقتىق جانە قارجىلىق شارالار قابىلداۋدى تالاپ ەتەتىن اسا كۇردەلى ۇدەرىس.

پرەزيدەنت اكىمشىلىگى 2027 -جىلدىڭ 1-ماۋسىمىنا دەيىن مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋعا قاتىستى كەشەندى جوسپار ۇسىنۋى كەرەك. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن سيفرلىق تەحنولوگيا مەن جاساندى ينتەللەكتىگە نەگىزدەلگەن جاڭا ەكونوميكاعا بەيىمدەپ، جاڭعىرتۋ قاجەت.

ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز - ادىلەتتى، كۇشتى، تازا، وزىق قازاقستاندى قۇرۋ.

قازىر مول مۇمكىندىكتەردىڭ ءداۋىرى تۋدى. بۇل ءداۋىردىڭ وراسان زور قاۋىپ- قاتەرلەرى دە بار.

ءدال وسىنداي جاۋاپتى كەزەڭدەردە ۇلتتىڭ مىنەزى ايقىن كورىنەدى.

ەنجارلىق پەن بەيقامدىق تانىتقان ەل تاريحتا جەڭىمپاز ۇلت بولمايتىنى قالاتىنى انىق.

زامانانىڭ سىن-قاتەرىنە توتەپ بەرۋدىڭ بىردەن ءبىر جولى - ستراتەگيالىق تۇرعىدا ءبىر قادام الدا ءجۇرىپ جۇمىس ىستەۋ، سول ارقىلى قازاقستاننىڭ بولاشاق كەلبەتىن قالىپتاستىرۋ.

ايتپەسە، ۇنەمى كوشتىڭ سوڭىندا جۇرۋگە ءماجبۇر بولامىز.

مەملەكەت دامۋىنىڭ ەڭ جوعارى ولشەمى سانالاتىن دا، بارلىق رەفورمانىڭ يگىلىگىن كورەتىن دە (قازىرگى تىلمەن ايتقاندا بەنەفيتسيارلارى) - ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىز.

سوندىقتان مەنىڭ ستراتەگيالىق باعدارىمنىڭ وزەگىندە ادىلدىك يدەياسى تۇر.

جاڭا تاريحي كەزەڭگە قادام باسا وتىرىپ، ءبىز بارلىق ازاماتتىق ينفراقۇرىلىمدى سالۋ جانە جاڭعىرتۋ ىسىنە كىرىسىپ جاتىرمىز.

الداعى بىرنەشە جىلدا بارلىق ايماقتا قارقىندى قۇرىلىس جۇرگىزىلەدى.

بۇعان دەيىن ايتقانىمداي، ءبىز جاڭا اۆتوجولدار، ونەركاسىپ جانە ەنەرگەتيكا نىساندارىن، تەمىر جولدار، كوپىرلەر، ينجەنەرلىك جەلىلەر، گيدروتەحنيكالىق نىساندار، مەكتەپتەر، اۋرۋحانالار، سپورت كەشەندەرىن جانە مادەنيەت وشاقتارىن سالامىز.

زاماناۋي ينفراقۇرىلىمداردى سالۋ ءىسى ونداعان جاڭا ءوندىرىس ورىندارىن اشۋعا ىقپال ەتىپ، ەڭ باستىسى حالىقتىق سيفرلىق ەكونوميكانى دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

وسىلايشا، ءبىز تەمىردەي ءتارتىپتىڭ، جوعارى جاۋاپكەرشىلىكتىڭ جانە قاجىرلى ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا كوپ ۇزاماي اۋىلدارىمىز بەن قالالارىمىزدىڭ كەلبەتىن تۇبەگەيلى وزگەرتەمىز. ورتاق مەكەنىمىز - قازاقستان رەسپۋبليكاسىن بۇدان دا قۋاتتى، بۇدان دا تارتىمدى ەلگە اينالدىرامىز.

ءبىز «زاڭ مەن ءتارتىپ» قاعيداتىنا باعىنا وتىرىپ، ادال ەڭبەك ەتۋ ارقىلى كوزدەگەن ماقساتتارىمىزعا مىندەتتى تۇردە قول جەتكىزەمىز جانە كەلەر ۇرپاققا لايىقتى مۇرا قالدىرامىز.

بۇعان دەيىن بىرنەشە مارتە ايتتىم، تاعى دا قايتالايمىن: بۇرىن- سوڭدى بولماعان جاھاندىق سىن- قاتەرلەر كەزەڭىندە ەلدىڭ بىرلىگى مەن قوعامنىڭ الەۋمەتتىك تۇعىرىن بارىنشا نىعايتا ءتۇسۋىمىز قاجەت.

ءبىز سوندا عانا ستراتەگيالىق مىندەتتەرىمىزدى تولىق ورىنداي الامىز.

وسى جولمەن جۇرسەك، قازاقستان الەمدىك وركەنيەت كوشىنىڭ الدىڭعى شەبىنەن لايىقتى ورىن الاتىنىنا كامىل سەنەمىن.

جالپى، كەز كەلگەن رەفورمانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن زاڭداردى جەتىلدىرۋ، ساياسي ينستيتۋتتاردى نىعايتۋ جەتكىلىكسىز. ەڭ الدىمەن، سانا جاڭعىرۋعا ءتيىس. ەلىمىز ورنىقتى دامۋى ءۇشىن قوعامدا جاڭا ەتيكا ورنىعۋى قاجەت. «ادال ازامات» يدەولوگياسى ءومىرىمىزدىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالۋى كەرەك.

«ارەكەت ءتۇبى - بەرەكەت» دەگەن حالقىمىز. سوندىقتان مەيلىنشە شيراق بولىپ، وتانشىل ازامات ەكەنىمىزدى جاسامپاز ىستەرمەن كورسەتۋ اسا ماڭىزدى.

ال وتانشىل بولۋ - زاڭدى قۇرمەتتەۋ، تارتىپكە باعىنۋ، ەل يگىلىگى ءۇشىن تاباندى ەڭبەك ەتۋ دەگەن ءسوز. زاڭعا قۇرمەتپەن قارايتىن ادام تابىستى بولادى.

مەن قازاقستان ءاربىر ازاماتتىڭ دامۋىنا جول اشاتىن، جالپىعا بىردەي مۇمكىندىك بەرەتىن، بىرلىگى بەكەم، ادىلەتتى ءارى وركەنيەتتى مەملەكەت بولۋىن تىلەيمىن. اتالعان ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن بار كۇش-جىگەرىمدى سالىپ كەلەمىن جانە الداعى ۋاقىتتا دا سولاي بولادى.

قازىرگى زاماننىڭ باستى قۋاتى - ءبىلىم مەن عىلىمدا، وزىق يننوۆاتسيالاردا. جاڭا تەحنولوگيالاردى، جاساندى ينتەللەكتىنى تەرەڭ مەڭگەرگەن ەل داميدى. مەملەكەتىمىزگە مىقتى عالىمدار، كاسىبي ينجەنەرلەر، ۇلاعاتتى ۇستازدار مەن بىلىكتى دارىگەرلەر ءارقاشاندا كەرەك بولادى.

مەن ۇلتىمىزدىڭ كوشىن العا باستاي الاتىن وتانشىل ازاماتتارعا زور ۇمىتپەن قارايمىن.

قادىرلى قاۋىم!

بۇگىن مەن ەلىمىزدە جاسالىپ جاتقان اۋقىمدى وزگەرىستەرگە كەڭىنەن توقتالدىم. جارقىن بولاشاعىمىزدى ايقىندايتىن ماڭىزدى باستامالار جونىندە ايتتىم.

الدىمىزدا تۇرعان تاريحي مىندەتتەردى تابىستى جۇزەگە اسىرۋىمىز كەرەك. ءبىز ءار ازاماتتىڭ دامۋىنا، بارشا جۇرتتىڭ وركەندەۋىنە جول اشاتىن بەرەكەلى قوعام، ادىلەتتى قازاقستاندى مىندەتتى تۇردە قۇرامىز.

بارشاڭىزعا اماندىق جانە تابىس تىلەيمىن!

وتانىمىز - قازاق ەلى ماڭگى جاساسىن!